In een badkamer zijn er verschillende elektrische zones gedefinieerd volgens de zogenaamde NEN 1010 norm. Wat zegt dit precies? Per zone wordt aangegeven welke elektrische apparaten veilig kunnen functioneren afhankelijk hoe dichtbij ze een waterbron staan. Zone 0: Binnenin het bad of de douchebak. Zone 1: Direct boven het bad of de douche tot een hoogte van 225 cm vanaf de vloer. Zone 2: 60 cm rondom zone 1, oftewel naast het bad of de douche. Hier is ook minimaal IPx4 (spatwaterdicht) verplicht voor verlichting, spiegels, ventilatoren, schakelaars en stopcontacten met aardlekbeveiliging. Zone 3: Buiten de 60 cm van zone 2. Hier zijn geen specifieke IP-eisen, maar bij voorkeur minimaal IPx1.
Wij worden regelmatig gevraagd welke badkamerzone geschikt is voor een badkamerspiegel die op 220 Volt werkt. Om dit te bepalen, wordt gekeken naar de IP-waarde van het product, zoals een lamp, of een infraroodspiegel. IP is de afkorting van Ingress Protection en geeft aan in hoeverre een product beschermd is tegen indringen van stoffen, vocht en water. Voor een badkamer is vooral naar het tweede cijfer ‘x’ van belang, omdat water en vocht vaak de hoofd oorzaak voor defecten zijn.
IP-classificatie en zone-afstemming
Zoals aangegeven is een badkamer voortdurend vochtig waar elektriciteit en water niet goed samengaan. Elke zone in de badkamer geeft aan hoe hoog de IP-waarde minimaal moet zijn. Bij renovatie of herindeling van de badkamer is het handig om naar de badkamerzones te kijken: waar heb je verlichting nodig? Een centraal doos of WCD-doos met een 4 mm2 vertinde koperdraad kan toegestaan zijn, volgens NEN1010 moet er vanaf het centrale aardpunt in de badkamer naar de meterkast hoofd aardpunt lopen. In dit centrale aardpunt lopen 2,5 mm2 vertinde blanke koperdraden naar de te aarden onderdelen.
Volgens de norm moet een aardingsysteem zo functioneren dat de spanning op de aarde niet hoger kan worden dan 50 V voordat de zekering of aardstroombeveiliging (AED) aanspreekt. Om ongunstige situaties te voorkomen, dient men bij hoge lekstroom of hoge weerstand in de aarddraad extra aandacht te geven aan een aparte aardverbinding.
Zones en minimale IP-waardes
- Zone 0: IP67 (bescherming tegen onderdompelen in water gedurende 30 minuten).
- Zone 1: IP55 (bescherming tegen waterstralen).
- Zone 2: IP44 (bescherming tegen spatwater).
- Zone 3: Geen specifieke IP-eis, maar IPx1 wordt aanbevolen.
Bij het renoveren van de badkamer is het van belang om de verlichting en elektrische elementen te kiezen die voldoen aan deze IP-eisen. LED-verlichting vormt vaak een praktische keuze omdat deze energiezuinig is en goed combineerbaar met de vereiste IP-waardes. Een lamp in de badkamer wordt vaak geclassificeerd volgens Klasse I (geaard) of Klasse II (dubbel geïsoleerd). Apparaten met Klasse I moeten aan geaard stopcontacten worden aangesloten.
Richtlijnen voor badkamer stopcontacten en trekschakelaars
Richtlijnen voor stopcontacten in badkamers omvatten:
- Het is verplicht om een aardlekschakelaar in de groepenkast te hebben.
- Het stopcontact moet randaarde bevatten en minimaal IP44 hebben.
- Stopcontacten dienen minimaal 25 cm van de vloer en 60 cm van natte zones te blijven.
Trekschakelaars mogen alleen in zone 1 en 2 worden toegepast. Het is niet toegestaan om een wasdroger vlak naast of in het bad en douche te plaatsen (in zone 0, 1 en 2). Verlichting dient waterdicht, geaard en dubbel geïsoleerd te zijn; zwakstroomverlichting (12 V) is wel toegestaan. Apparaten en aansluitingen mogen alleen worden gebruikt buiten zone 2 als ze geaard zijn.
Centraal doos achter spiegel en plaatsing van spiegelverlichting
Wanneer een centraal doos of wcd-doos gevonden wordt waarin 4 mm2 vertinde koperdraad zit, mag dit gebruikt worden. De juiste montage van de spiegel en bijbehorende elektrapunten hangt af van de gewenste indeling en de hoogte van wastafel en kranen. Meestal kiezen installateurs voor een bovenkant van de spiegel op circa 200 cm vanaf de vloer, waardoor de meeste mensen de spiegel comfortabel kunnen gebruiken. Voor spiegels hoger dan gemiddeld of grote ronde spiegels (diameter 100-120 cm) kan de hoogte hoger liggen en moet men de standaardregel loslaten.
Bij het kiezen van de hoogte van de spiegel en de positionering van elektra-punten wordt gelet op de aanwezigheid van verlichting en/of spiegelverwarming. Elektragelegenheid in het hart van de spiegel wordt aangeraden als er verlichting in de spiegel aanwezig is. Als de spiegel verlichting heeft, plaats de elektriciteitsvoorziening dan in het midden van de spiegel.
Als je gebruikmaakt van inbouwkranen, houd dan rekening met de minimale afstand tussen onderkant spiegel en hart van de inbouwkraan (minimaal 10 cm). Voor ruimte-efficiënte opstelling raden wij 20-30 cm afstand aan tussen spiegel en wastafel. Voor een ruimtelijke sfeer kan de elektra in het hart van de spiegel geplaatst worden, zeker bij spiegels met ingebouwde verlichting of verwarmingsfuncties.
Praktische toepassingen: type verlichting in de badkamer
Soorten verlichting die in de badkamer toegepast worden:
- Algemene verlichting: plafonnière of spots voor basisverlichting. Een ingebouwde dimmer kan sfeer verbeteren, maar let op dat sommige lampen niet dimbaar zijn.
- Functionele verlichting: wandlampen links en rechts van de spiegel of ingebouwde verlichting in de spiegels voor egale lichtspreiding zonder schaduwen.
- Sfeerverlichting: dimbare LED-strips onder wand of rond de spiegel voor ambiance, eventueel met RGB en aluminium profielen.
- Accentverlichting: waterdichte LED-wandlampen of LED-strips om architectonische kenmerken te benadrukken.
Spiegels en douche-warmte zones
Spiegels in de badkamer kunnen verschillende IP-waardes hebben, afhankelijk van hun exacte gebruik en nabijheid tot waterbronnen. In veel gevallen volstaat IP44 voor spiegels die direct nabij een wastafel hangen, maar bij nabijheid tot douche of bad kan IP55 of hoger vereist zijn. Voor infraroodspiegels geldt minstens IP44 tot IP55 afhankelijk van de installatieplaats.
De centraaldoos in het plafond vormt de spil waaruit alle elektrische verbindingen verdeeld worden. Draden worden verbonden met lasklemmen en de doos moet altijd bereikbaar blijven. Verbindingen horen in de doos zelf gemaakt te worden om veiligheid te waarborgen.
Veiligheid en uitvoering
Bij het aanleggen van elektra in de badkamer gelden strenge veiligheidseisen (NEN-1010). Een badkamer kan worden ingedeeld in verschillende zones en de indeling geldt voor woningen met een aardlekschakelaar. De zones geven aan dat elektrische apparatuur IP-eisen moet voldoen. IP-waarden beschrijven de bescherming tegen water en stof. Kies bij lampen en armaturen voor Klasse I (Geaard) of Klasse II (Dubbel geïsoleerd). Trekschakelaars mogen alleen toegepast worden in zone 1 en 2. Een wasdroger mag niet vlak naast het bad of douche geplaatst worden. Zwakstroom verlichting van 12 volt is toegestaan, zolang alles geaard is. Buiten zone 2 mogen apparaten alleen worden gebruikt als ze veilig zijn en geaard blijven.
Wanneer er geen aardlekschakelaar aanwezig is, mogen geen stopcontacten of schakelaars in de badkamer worden toegepast. Ook moet alle verlichting waterdicht en dubbel geïsoleerd zijn. Voor meer informatie of specifieke vragen over elektra in de badkamer kun je altijd contact opnemen.
