ProRail gaat het monumentale stationsgebouw grondig renoveren. De verwachting is dat het aantal reizigers op Amsterdam Centraal zal stijgen van 200.000 naar 275.000 per dag. Er is meer ruimte nodig voor reizigers en voor treinen. Die ruimte creëren we door het aantal opgangen naar de perrons uit te breiden, de Oosttunnel te verbreden, én door de huidige perrons te verbreden en te verlengen. Komende tien jaar wordt er gewerkt in en om station Amsterdam Centraal. Alle werkzaamheden gingen van start in 2021. Deze zullen omstreeks 2030 zijn afgerond.
Behalve een monument uit de tijd van de industriële wederopstanding van de stad eind 19e eeuw, is het station een verkeersknooppunt van nog altijd groeiend belang. De vernieuwing van station Amsterdam Centraal, onderdeel van het Programma Hoogfrequent Spoorvervoer (PHS), waarbij architectenbureau ZJA, samen met Braaksma & Roos Architectenbureau en IGG betrokken is, heeft twee uitgangspunten. Het eerste uitgangspunt is het scheppen van ruimte en visuele samenhang. De modernisering van het station is nodig, omdat grotere groepen reizigers met een hogere frequentie zullen worden vervoerd. Daarvoor zijn bredere perrons nodig. En dat leidt tot complexe ingrepen zoals het verplaatsen van de trappen. De bredere trappen bij de vernieuwde oosttunnel zullen bovendien de karakteristieke fundamenten van de historische spanten bloot leggen. Ook de stalen stoomkap van L.J. Eijmer (1889) en de in 1922 aangebouwde tweede overkapping, zijn monumentale elementen die weer zichtbaar en dichterbij de reizigers worden gebracht. De smalle oosttunnel wordt verbreed en opnieuw ingericht met de nieuwe middentunnel als leidraad. Door het verplaatsen van de trappen en roltrappen zal ook de westtunnel worden verbouwd met de middentunnel als voorbeeld. De donkere hoekige en metalen vormgeving uit de jaren tachtig maakt plaats voor lichte kleuren en accenten bij de trappen. Een van de drukste punten op het station is het knooppunt waar de westelijke tunnel toegang geeft tot de perrons 1 en 2 en overgaat in het oude Cuypersgebouw.
Het tweede uitgangspunt is dat het monumentale gebouw waar dat mogelijk is bevrijd moet worden uit de toevoegingen en aanpassingen uit de tweede helft van de 20e eeuw. Er is al veel gerestaureerd en in oude glorie hersteld, maar nog lang niet alle schoonheid van het monument is zichtbaar. Op station Amsterdam Centraal zijn veel plekken de moeite waard om te ontdekken. Op de gevels van het monumentale stationsgebouw vind je allerlei beeldhouwwerken, wapens en ornamenten. In de IJhal kun je jezelf bewonderen in het enorme spiegelplafond. En ook heeft Amsterdam Centraal een heuse Koninklijke Wachtkamer!
De geschiedenis van Amsterdam Centraal Station is een lange wisselwerking tussen architectuur en stedelijke uitbreiding. Het Centraal Station werd door ingenieur J.A.A. Waldorp recht voor het Damrak gesitueerd. Het middenpaviljoen van architect Cuypers roept met zijn dubbele torenfront bewuste associaties met een stadspoort op. Dit gegeven prikkelde laatnegentiende-eeuwse ontwerpers tot stedenbouwkundige plannen die de gevelwand van het station, het voorplein en het Damrak als één monumentaal geheel opvatten. De meeste van die plannen hadden te maken met de beursproblematiek die het besluiteloze Amsterdam tussen 1870 en 1900 in een ijzeren greep hield: het al of niet bouwen van een nieuwe beurs en vooral de plaats daarvan.
Van de brede waterkom voor het station werd inmiddels al weer 20 jaar oud, volledig genegeerd werd, volledig genegeerd werd. Europese steden vereisten een monumentaal plein en een monumentale stationsomgeving. Vorm.ontwierp de architect Jan L. en het driehoekige voorplein. Deze heren gaven gestalte aan plannen die de stadspoort door het IJ moesten verbinden met de boulevard en het Damrak. Publieke Werken zegde mee, waardoor de Prins Hendrikkade een dwarsstraat werd. De ontwerpen vroegen om een verbeeldende, schilderachtige stedenbouw die paste bij de tijd. De uitbouw van de complexiteit van de oevers werd hierdoor in gang gezet.
Standaardisatie was troef bij de spoorwegen vanaf het moment dat de staat besloot de aanleg van treinverbindingen in eigen hand te nemen. Ingenieurs ontwerpten rond 1860 vijf typen van standaardstations en er werden zesennegentig stations gebouwd. Pierre Cuypers werd in beeld gebracht als centrale figuur: hij ontwierp het centraal station in combinatie met Adolf van Gendt als constructeur. Het uiteindelijke ontwerp werd in oktober 1881 goedgekeurd en de funderingswerkzaamheden begonnen. Eerste oplevering - zonder kap - geschiedt in 1884. Het station werd gezien als een monumentale ontvangsthal en een paleis voor de reiziger.
Het ontwerp van Cuypers bepaalde fundamenteel de monumentale en representatieve uitstraling van Amsterdam Centraal Station. De voorgevel aan het Stationsplein werd gezien als een koninklijk paleis, met rijke baksteenversieringen en beeldhouwwerken. Het gebruik van nationale symboliek verwees naar bronnen van Nederlandse welvaart. Cuypers slaagde erin een totaalkunstwerk te maken met smeedijzeren lantaarns en gebrandschilderde ramen. Het dak boven de perrons kreeg een majestueuze afwerking met drie enorme kapconstructies ontworpen door L.J. Eijmer.
De spoorverdubbeling in de jaren negentig maakte een compleet nieuw ondergronds eilandperron met vier sporen mogelijk. Deze uitbreiding maakte de splitsing van functies mogelijk: korte-afstandstreinen via de ondergrondse sporen en lange-afstands Intercity's bovengronds. Gelijktijdig werd de Noord/Zuidlijn gebouwd, wat het station veranderde in een multimodale transferterminal met een ondergronds metrostation onder het IJ. Reizigers kunnen nu naadloos overstappen tussen internationale, nationale en regionale treinen, metro, tram, bus en veerponten. De ondergrondse wereld werd uitgebreid met winkelgebieden en brede, lichte passages, die de drukte beter reguleren. Deze ingrepen maakten van het monumentale gebouw een moderne hoofdstraat van de stad.
Wat zijn de belangrijkste verbouwingen voor het moderne treinverkeer? De Noord/Zuidlijn is de grootste verbouwing sinds de opening in 1889 en creëerde een diepgelegen metrostation direct onder het stationsgebouw. De bouw vereiste ingrijpende werkzaamheden aan de fundering en een tijdelijke verplaatsing van de bus- en tramhaltes. Een andere cruciale modernisering was de herinrichting van de stationshal en de openbare ruimtes tussen 2011 en 2015. Het stationsplein aan de stadzijde werd autoluw gemaakt en kreeg een ruimer, geordend karakter. De capaciteit voor treinverkeer werd vergroot door de sporenstructuur aan te passen, waaronder vernieuwingen aan de westelijke perroneilanden en oostzijde. De verbouwing van de IJ-zijde omvatte een nieuwe fietsenstalling onder water en de herprofilering van het busstation tot een efficiënte transferzone. Technische en logistieke systemen zijn continu gemoderniseerd, waaronder seinsystemen en reizigersinformatie.
Veelgestelde vragen: Waarom duurde de bouw van het Centraal Station zo lang, van 1881 tot 1889? De bouwtijd was het gevolg van grote technische uitdagingen zoals de aanleg van drie kunstmatige eilanden in het IJ en de demping van een groot deel van de Open Havenfront. Het aantal palen en de complexiteit van de bouw verklaart de lange periode. Heeft de architect Cuypers ook het interieur ontworpen? Ja, Cuypers besteedde veel aandacht aan het interieur en voorzag de koninklijke wachtkamer van rijk decor. Deze ruimte toont zijn neogotische stijl, die ook in het Rijksmuseum terug te vinden is.
Bouw passages Amsterdam Centraal
Op geometrisch vlak biedt Amsterdam Centraal tegenwoordig een voorbeeld van hoe een monumentaal industrieel erfgoed kan functioneren als moderne knoop- en overstapplek terwijl het zijn historische identiteit bewaart. Het is een levend monument dat in de compacte ruimte van het Stationsplein en de omliggende straten een dialoog voert tussen verleden en toekomst.
tags: #centraal #station #amsterdamplein #voor #verbouwing