Consuminderen, verbouwen en duurzaamheid in een oude boerderij: tips en praktijkverhalen

En dan is de caravan verkocht en wonen we zomaar in ons nieuwe huis. Alsof het een verrassing is. Maar daar is na 2,5 jaar verbouwing natuurlijk geen sprake van. Een verrassing is het niet, een opluchting wel. En een verademing. Tijd voor een terugblik. Wat hebben we toch veel gedaan!

Van bouwval naar droomhuis: een stapsgewijze aanpak met aandacht voor duurzaamheid

We zijn eigenaar geworden van een oud keuterboerderijtje uit 1910, net buiten Assen. Het ligt op nog geen 1,5 kilometer van ons oude huis. Het is het boerderijtje waar we vaak langs wandelden of renden, en waarvan ik altijd zei: hier zou ik wel willen wonen.

We kunnen aan de slag in onze ‘bouwval’. Het is het onderkomen van miljoenen spinnen en ander krioelend leven, er zit schimmel in de muren, een dood vogeltje ligt op zolder. Kon zo via het dak naar binnen, maar er niet meer uit. We trekken overalls en handschoenen aan en zetten stofmaskers op. De deel moet worden schoongemaakt en alle spinnen verwijderd. Deze stal die vastzit aan het voorhuis, blijft voorlopig zoals hij is. Hier zullen we een deel van onze spullen opslaan.

Na lang zoeken hebben we een betaalbare woonunit gevonden om tijdelijk in te wonen. Ons (oude)huis hadden we wat sneller verkocht dan verwacht. De woonunit is een stacaravan, afkomstig van een camping in de buurt. Met een enorme kraan wordt hij op zijn plaats gezet. Van binnen ziet hij er prima uit: twee slaapkamertjes, kleine douche/wc/wastafel, keukentje en woonkamer. Een aantal meubels past erin, zoals onze bank en bedden. De rest van ons meubilair slaan we op in een van de stallen bij het huis, en bij mijn ouders op zolder.

We zeggen ons oude huis gedag: we gaan verhuizen. Manlief heeft de afgelopen week de caravan aangesloten op riool, water en elektra. Een grote propaangasfles voorziet ons van gas. Het oude huis is leeg, de caravan staat vol. De toercaravan die we nu ook bij ons huis hebben staan, dient als inloopkast. Ons plan is om hier één winter door te brengen. Daarna verwachten we in het huis te kunnen wonen.

Materialen, isolatie en energiebewust bouwen

We gaan op zoek naar oude antieke bouwmaterialen, zoals stenen en dakpannen. Want wat we slopen, moet ook weer gebouwd worden. En we willen de buitenkant van de boerderij zoveel mogelijk in zijn oude staat houden. Er gaat een wereld voor ons open. Want waar vind je stenen van 100 jaar oud? En wist je dat vroeger elk Fries dorp zijn eigen Friese Golfjes (dakpannen) bakte. Zoek dan maar eens de juiste!

Winter en voorjaar 2017: De bedoeling is dat de buitenmuren blijven staan. Want dat is de charme van het huis. Al het andere gaat er uit: de muren, de vloer, de trap, de keuken, sanitair, kachels. Kruiwagens met zand gaan naar de tuin. De berg stenen in de tuin groeit gestaag. Containers met afval verdwijnen naar de stort. We worden handig met de sloophamer. Spierballen rollen uit onze mouwen. Dit karweitje duurde tot mei 2017.

Maart 2017: Heel Nederland mag meegenieten van onze verbouwing, want we krijgen bezoek van een cameracrew voor het programma Nederland Verbouwt. Dit besteden we uit, want we kunnen niet alles zelf. Het dak wordt voorzien van Friese golfjes. En van een nieuwe schoorsteen. Het huis ziet er nu direct minder sjofel uit. Juni 2017: Na de schoorsteen vervangen we de kozijnen. En in die kozijnen zit nu glas: duurzaam HR++ glas. Het voelt direct anders aan in huis. Juli 2017: De onderrand van de buitenmuren voorzien we van een cementlaag, zodat opspattend water niet meer de voegen uit de stenen kan eten. Daarnaast wordt via de dakgoten het regenwater opgevangen en voorlopig geloosd in de sloot. September 2017: De buitenmuren worden mooi gemaakt met een echte snijvoeg. Dit is echt specialistenwerk en monnikenwerk, maar het resultaat mag er zijn. Ondertussen gaan wij binnen verder met het isoleren van de vloer. Dat doen we met PIR-hardschuim isolatieplaten. Uiteraard wilden we liever een natuurlijk product, maar dit was geen optie. Want aangezien wij ons huis van binnen uit opbouwen, mag het isolatiemateriaal niet te dik zijn. En dan komen PIR-platen het beste uit de bus. Het heeft een hoge isolatiewaarde met beperkte dikte, en een zeer lange levensduur. We gebruiken dit zowel voor de vloer als voor het dak.

Warmte, water en energie uit hernieuwbare bronnen

Oktober 2017: Ondertussen zijn we op zoek naar oude spulletjes op veilingen, marktplaats en markten. Zo tikten we een oude straatlantaarnpaal, brievenbus en kachel op de kop. Begin december 2017: Dit wordt winter nummer 2 in de caravan. Het duurt iets langer dan gepland, maar het gaat eigenlijk nog steeds voortvarend. Voor de allerkleinste ramen op zolder gaan we op zoek naar ‘oud glas’. We vinden restauratieglas in België. Manlief snijdt en plaatst het zelf. Eind december 2017: Met behulp van onze stoere en sterke buurmannen, spuiten we een dikke betonvloer bovenop de isolatie. Een zware en vieze klus.

Januari 2018: In het voorhuis halen we het plafond en de trap eruit. En nu we toch bezig zijn, gaat ook de schouw mee. Deze blijkt in een veel slechtere staat te zijn dan we hadden verwacht. Behouden is dus geen optie. Nu is echt alles eruit wat eruit moet en kunnen we ons volledig richten op het opbouwen. Januari: De warmtepomp wordt aangesloten. En we zijn van het gas los. Geen aardgas meer voor ons, maar een warmtepomp die warmte uit de buitenlucht haalt. Een warmtepomp geeft het meeste rendement in combinatie met vloerverwarming, omdat dat een lage temperatuursysteem (rond 35 graden). De warmtepomp in combinatie met vloerverwarming zorgt voor een zeer laag energieverbruik. Februari 2018: Deze maand staat in het teken van het aanleggen van de vloerverwarming. Dat doen we uiteraard weer zelf. Voor manlief een intensieve en uitdagende klus, want hij heeft dit nooit eerder gedaan. Met de nodige vloekpartijen zetten we de klus voort. Gelukkig krijgen we er steeds meer handigheid in. Eind februari 2018: En toen bleken we toch niet helemaal klaar te zijn met het sloopwerk. Er gaan nog twee muurtjes uit, zodat we de keuken wat ruimer kunnen maken. Voortschrijdend inzicht heet dat. 1 maart 2018: Door de langdurige koude oostenwind is onze waterleiding is bevroren… April 2018: De cementvloer wordt gestort bovenop de vloerverwarming. Het moet zeker een aantal weken drogen voordat we er met goed fatsoen op mogen lopen. Zomer 2018: De hele zomer hebben we ‘neef’ Reinder op bezoek. Hij bouwt muurtjes, maakt oude kromme muren weer recht, voorziet het hele huis van gipsplaten, legt op zolder de vloer en plaatst de trap. Wat een werk heeft hij verzet. Oktober 2018: De stukadoor is geweest. Wat een licht en wat een ruimte hebben we nu in het huis. Ik heb weer een nieuwe taak: het afkrabben en opnieuw schilderen van de plafondbalken. Eind oktober 2018: We staan in Landleven. Een mooie foto van ons drieën voor de caravan. De foto werd een jaar eerder gemaakt. We hoopten toen dat we rond deze tijd al in het huis zouden worden. 5 december 2018: Sinterklaascadeautje: de keuken wordt geïnstalleerd. Wat een opbergruimte, wat een luxe! Vanaf vandaag zullen we de caravan steeds minder zien, want het is goed wonen in de keuken. Begin Januari 2019: We leren nog een iets dat we nooit eerder hebben gedaan: tegelen. Manlief en ik blijken er heel goed in te zijn. We tegelen badkamer en wc in een moeite door. Half januari 2019: De badkamer kan in gebruik worden genomen. Hier hebben we alle drie zo naar verlangd: een comfortabele badkamer waar je niet direct bevriest als je onder de douche uit stapt. Eind januari 2019: De woonkamer en de hal zijn geschilderd. Wat een klus was dat. Gelukkig kan er nu ook wat kleur op de muren. 18 maart 2019: Onze eerste nacht in het huis. De caravan wordt een soort van opslag. En een ‘ding’ dat nog schoongemaakt moet worden. 13 april 2019: De caravan vertrekt. We pinken een traantje weg, we koesteren de herinnering. En stappen opgelucht ons huis binnen. We genieten elke dag op onze nieuwe stek. Maar stil zitten kan helaas nog niet. Ondertussen hebben we al offertes opgevraagd voor het saneren van het dak op het achterhuis (de deel). De volgende fase is about to begin.

Praktische stappen en lessen voor duurzaam verbouwen

1. Zoek naar manieren om je huis te verbouwen zonder grote veranderingen. Dit kan bijvoorbeeld door het toevoegen van isolatie of het vervangen van oude ramen door energiezuinige ramen, wat minder ingrijpend is dan een volledige verbouwing.
2. Maak plannen voor je huis die in de toekomst makkelijk aangepast kunnen worden. Misschien wil je in de toekomst elektrisch rijden, koken, of een warmtepomp aanschaffen. Door nu al zonnepanelen te plaatsen, zorg je ervoor dat je huis voorbereid is op deze ontwikkelingen en dat je de benodigde elektriciteit kunt opwekken.
3. Het is van belang om voor duurzame materialen te kiezen die ook lang meegaan. Hou er rekening mee dat er ook circulaire bouwmaterialen beschikbaar zijn. Deze zijn al eens eerder ergens voor gebruikt en worden hergebruikt.
4. Verminder het gebruik van energie en bouwmaterialen door efficiënte manieren toe te passen en duurzame producten te gebruiken.
5. In plaats van nieuw gereedschap aan te schaffen, overweeg om gereedschap te delen of te lenen van buren of vrienden.

Subsidies, kennis en praktijkervaring

Volgens het Klimaatakkoord van de Rijksoverheid moet onze energievoorziening vóór 2050 bijna geheel duurzaam en klimaatneutraal zijn. Luc Straver laat zien dat je ook een oud en slecht onderhouden huis kunt verduurzamen. Hij kocht een huis in Schoonhoven dat al twee jaar te koop stond. Dit huis knapte hij op en maakte hij zoveel mogelijk zelfvoorzienend. Zijn energielabel ging van G naar A!

Het verhaal van Luc Straver: concrete maatregelen en resultaten

Luc Straver, geboren en getogen in Schoonhoven, doet niets liever dan dingen maken. Hij is altijd wel met een of ander project bezig. Heerlijke aanpakker. Het huis had geen gasaansluiting. De vorige bewoners stookten op kolen en hout. Ik wilde eigenlijk geen gas aansluiten. Iedereen moet er toch over een paar jaar vanaf. Eerst dichtte hij de gaten en kieren. “Isolatie is het belangrijkste als je duurzaam wilt wonen.” Daarna legde hij houtvezelplaten tegen het dak aan. “Er zijn goede natuurlijke materialen waar je mee kunt isoleren.” Vervolgens ging Luc verder met het isoleren van de rest van het huis. Voor de isolatie van de spouwmuren gebruikte hij glaswolvlokken. “Het grote voordeel van glaswol is dat het duurzaam en ecologisch is, niet vatbaar voor brand is en geluid absorbeert.” Ook smeerde hij de naden en kieren in het huis dicht met cement en kit. Kozijnen kregen driedubbel glas. Hij plaatste een aardwarmtepomp en een warmtewisselaar in de douche. Op het dak kwamen zonnepanelen en in de tuin accu’s om de energie op te slaan. Groene dakpannen op het schuurdak en regenpijpen losgekoppeld van het riool. Alle werkzaamheden waren in het huis zelf, dus zonder vergunningen ging het niet. Voor het verhogen van het dak had hij twee vergunningen nodig en moest hij de gemeente overtuigen. Zijn energielabel ging naar A en hij gebruikte circa 1000 kWh per jaar, wat laag is voor een vierpersoons huishouden. Subsidies en groene hypotheken kwamen regelmatig langs als opties voor verduurzaming.

Wist je dat er heel veel mogelijkheden zijn om een subsidie aan te vragen voor het verduurzamen van je huis? Of vraag net als Luc een groene hypotheek aan bij je bank. Dat is een lening die je gebruikt om je huis te verduurzamen. Dit artikel is geschreven door Ilica Straver. Zij volgt de bacheloropleiding Communicatie aan de Hogeschool van Utrecht en liep een maand stage bij de Atlas Leefomgeving. Gepubliceerd op: 2 januari 2025.

Eenvoudige tips voor duurzaam verbouwen

• Hergebruik materialen: duurzaam hout, natuurlijk isolatiemateriaal en vervangende materialen met lange levensduur.
• Opnieuw gebruiken: tweedehands materialen en circulaire bouwmarkten.
• Praktische aanpassingen: ventilatie, grootschalige elektrabundels, zonnepanelen, warmtepomp.
• Huis groter maken? Goede isolatie, triple glas, vloerverwarming, en zonnepannen op het dak.
• Duurzame keuzes voor de keuken: inductie, zuinige apparaten en een overzichtelijke tabel om verbruik te evalueren.
• Begane grond isoleren en vloerverwarming voor comfort en energiebesparing.
• Badkamer verduurzamen: ventilatie, douche-wtw, waterbesparende douchekop, goede isolatie.
• Dak en zolder: goede isolatie en zonnepanelen.
• Nieuwe kozijnen en deuren: duurzame materialen en warmte-behoud.
• Cv-ketel vervangen: overwegen van warmtepomp en lage temperatuur radiatoren.
• Subsidiescheck en groene hypotheek: vraag naar subsidies en plan een duurzaam budget.

Duurzaamheid als leefstijl: consuminderen en bewuste aankopen

Minder is meer. Minder spullen in huis geeft vaak meer rust, meer spaargeld en een positievere milieu-impact. Consuminderen betekent minder consumeren. Oftewel: minder spullen kopen en gebruiken. Dat begrip kun je in mijn ogen heel breed opvatten. Je kunt er een compleet minimalistische leefstijl op nahouden waarbij je afscheid neemt van al je gezellige prullaria in huis en een capsule wardrobe start. Zelf houd ik alleen iets te veel van mooi interieurspul en fijne tweedehands kleding om die kant op te gaan.

10. Winkelen is soms een leuk tijdverdrijf, maar probeer minder doelloos door een winkelcentrum te dwalen. 11. Lege lades en vakjes nodigen uit om nog meer nieuws te kopen. 12. Korting verbeteren plannen: kritisch kijken naar aanbiedingen en niet laten verleiden door druk. 13. Verlanglijstjes en lijsten bijhouden voorkomen impulsaankopen. 14. Gedane uitsluitingen: doe 2-3 maanden zonder onnodige aankopen. 15. Repareren boven vervangen: repareren scheelt afval en kosten. 16. Houd maand- en jaarbudget bij en stel realistische doelen. 17. Voorraadkasten leeg eten vóór aanschaf van nieuw. 18. Budgetafspraken helpen bij structurele consuminderen. 19. Originele spullen evalueren op langetermijnwaarde en noodzaak. 20. Plan goede duurzamere aankopen: minder, beter en langer meegaan.

Duurzaam verbouwen in het kort

Een slimme verbouwer is op de toekomst voorbereid. Als je voor een grote verbouwing staat, is het slim om met een aannemer of architect vooraf te bespreken welke duurzame keuzes je kunt maken. Een verbouwing of het plaatsen van een aanbouw is een goed moment voor betere isolatie, zuinige verlichting en verwarmen zonder aardgas. Bij een nieuwe badkamer of keuken denk je aan een strakke inrichting, comfort en gemak. Let op materiaalgebruik en kies voor lichtgewicht materialen zoals hout. Een verbouwing kan een geweldig avontuur zijn en is ook een grote kans om iets goeds voor de wereld te doen. Materialen hergebruiken bespaart grondstoffen en geld. Bouwmaterialen zijn verantwoordelijk voor circa 10% van de wereldwijde CO2-uitstoot. Een duurzame aanpak begint vóór de bouw: energieadviseur, subsidies en een doordacht plan.

Hoeveel kost een gemiddelde verbouwing? Een indicatie voor 2025: ongeveer €7.500-€15.000 voor een complete badkamer en €10.000-€25.000 voor een keuken, inclusief montage en apparatuur. Maak een complete lijst met prioriteiten en kosten, en denk aan bijkomende kosten zoals elektra, wanden en verlichtingspunten. Isolatie is de eerste en meest effectieve stap: dak, muren en vloer isoleren levert de grootste energiebesparing op. Controleer subsidieregelingen en overweeg een groene hypotheek. Een oud pand of monument verduurzamen is zeker mogelijk, met aandacht voor materialen en installaties die lang meegaan.

tags: #consuminderen #verbouwen #huis