Verwarming is een grote energieverbruiker in huis. Ongeveer 43 procent van je energierekening bestaat uit kosten voor verwarming, en 14 procent voor warm water. Voor je portemonnee en het klimaat levert het dus veel op om je huis zuinig en op een duurzame manier te verwarmen. De overstap van aardgas naar duurzame warmte wordt ook wel de energietransitie genoemd.
Een warmtepomp is een duurzame manier om je huis zonder aardgas te verwarmen. De warmtepomp maakt gebruik van elektriciteit en van de warmte in de buitenlucht of bodem. Maar pas op: niet alle vormen van elektrische verwarming zijn duurzaam! Gewone elektrische kacheltjes, elektrische vloerverwarming en een inductie cv-ketel zijn bijvoorbeeld niet duurzaam. Je leest hierover meer op Verwarming: wat is een slim alternatief voor gas.
Doel en toekomst van duurzame verwarming
In verreweg de meeste Nederlandse woningen hangt nog een cv-ketel op aardgas. Om klimaatverandering binnen veilige grenzen te houden is het nodig om het gebruik van fossiele energie, zoals aardgas, tot bijna nul terug te dringen. In 2030 moet het gasverbruik fors minder zijn. Dat lijkt ver weg, maar is dichtbij: als je nu een nieuwe hr-ketel op gas koopt, zou het best je laatste kunnen zijn. Duurzame verwarming draait om twee dingen: energiezuinig verwarmen én verwarmen zonder CO2. We gebruiken met z’n allen zoveel energie, dat een energievoorziening zonder CO2 alleen op tijd lukt als we én snel omschakelen naar duurzame energie én tegelijkertijd fors besparen op ons verbruik.
De vertrouwde cv-ketel op gas zal stap voor stap vervangen worden door elektrische warmtepompen en stadsverwarming via warmtenetten. Al valt nu nog niet te zeggen hoe verwarming er in de toekomst precies uit zal zien. En per wijk kan het verschillend zijn. Lees meer op Wonen zonder aardgas.
Isolatie als basis voor duurzame verwarming
Goede isolatie als basis: een huis dat goed is geïsoleerd heeft in de winter maar weinig warmte nodig om prettig te voelen. Nieuwere huizen van na 2000 hebben goede isolatie en hr++-glas. Iets oudere huizen hebben wel isolatie, maar minder dik. En nog oudere huizen zijn vaak maar gedeeltelijk geïsoleerd, de isolatie van de gevel en de vloer ontbreekt in veel gevallen en ook hebben ze meestal geen hr++-glas. De check Alles over isoleren biedt een overzicht van bouwjaren en isolatie, en de Verbetercheck van Verbeterjehuis.nl helpt ontdekken wat je nog kan doen om de isolatie te verbeteren, wat dat kost en hoeveel je bespaart.
De cv-ketel is aan vervanging toe als deze 12 jaar of ouder is. Combineer een eventuele nieuwe cv-ketel met een hybride warmtepomp; de warmtepomp doet het meeste werk en de hr-ketel springt bij op koude dagen en voor warm water. Een volledig elektrische warmtepomp is ook mogelijk bij een redelijk tot goed geïsoleerd huis met voldoende radiatoroppervlak.
Hybride en all-electric warmtepompen
Combineer met hybride warmtepomp: dit is een klein elektrisch apparaat dat naast je cv-ketel hangt. De warmtepomp gebruikt warmte uit de buitenlucht en maakt daarmee het huis warm. Een hybride warmtepomp kan leiden tot tot 60 procent minder gasverbruik voor verwarming, maar wel tot meer stroomverbruik. Als de warmtepomp nog niet leverbaar is bij het plaatsen van de cv-ketel, kunnen leidingen alvast worden gelegd voor toekomstige installatie.
Neem een volledig elektrische warmtepomp: hiermee heb je geen cv-ketel op gas meer nodig. Hiervoor is een redelijk tot goed geïsoleerd huis nodig en radiatoren die groot genoeg zijn. Het systeem werkt op lage temperatuur en kan vloerverwarming ondersteunen; lees hierover meer op lagetemperatuurverwarming.
Een zonneboiler kan warmte voor tapwater leveren en vermindert het gasverbruik voor warm water aanzienlijk. Een zonneboiler kan ook gecombineerd worden met hybride warmtepompen. Bij een volledig elektrische warmtepomp bespaart de zonneboiler minder op het energiegebruik.
Installatie en placement van de warmtepomp
In huis komt nabij de cv-ketel een klein kastje met een warmtewisselaar, en buiten unit met een ventilator neemt warmte uit de buitenlucht op. Een monoblock warmtepomp is een all-in-one apparaat zonder buitenunit, maar groter. Plaatsing van de buitenunit vergt aandacht voor geluid en plek;
Een hybride warmtepomp kan vaak met de huidige radiatoren blijven werken; een warmtepomp verwarmt het warme water tot ongeveer 30 tot 55 graden in vergelijking met een cv-ketel die vaak op 60-80 graden staat. Als radiatoren niet groot genoeg zijn om bij deze lagere temperatuur voldoende warmte af te geven, kunnen extra radiatoren of boosters helpen. Boosters zijn kleine ventilatoren die de warmte sneller de ruimte in brengen.
All-electric-ready: kies een hybride warmtepomp met groter vermogen als isolatie nog moet verbeteren. Na isolatie kun je de pomp als volwaardige all-electric gebruiken. Een voorraadvat voor warm tapwater is handig en kan meteen geplaatst worden bij installatie. Dit helpt om sneller te besparen en flexibiliteit te bieden.
Besparingen en subsidies
Wat kost een hybride warmtepomp? Een 4 kW hybride warmtepomp met buitenunit kost circa €6.200 inclusief btw en installatie; met een cv-ketel erbij ongeveer €8.300. Subsidies en isolatie‑leningen kunnen de kosten verlagen. De besparingen hangen af van woningtype en isolatieniveau; in een matig geïsoleerde hoekwoning kan een hybride warmtepomp circa €625 per jaar besparen op energiekosten, afhankelijk van gas- en stroomprijzen. Hieronder staan een voorbeeld van een vergelijkingssituatie:
| Apparaat | Energieverbruik per jaar | Energiekosten per jaar | Besparing per jaar |
|---|---|---|---|
| Hr-ketel | 1.360 m3 gas + 310 kWh stroom | € 1.950 | - |
| Warmtepomp 4 kW met hr-ketel | 680 m3 gas + 1.925 kWh stroom | € 1.350 | € 600 |
Zonne- en windenergie, biogas en warmte uit de bodem of diepere aardlagen dragen bij aan duurzame CO2-vrije warmte. Een all-electric warmtepomp kan, afhankelijk van isolatie en radiatoren, een woning volledig aardgasvrij maken. Subsidies voor warmtepompen en isolatie zijn beschikbaar via Subsidie warmtepompen en Subsidie voor isolatie; ook gunstige leningen zijn mogelijk.
Techniek en onderhoud
Het waterzijdig inregelen van de cv-installatie zorgt ervoor dat warmte gelijkmatig verdeeld wordt over radiatoren en vloerverwarming; dit verlaagt energieverbruik en verhoogt comfort. Regelmatig onderhoud van cv-ketel is essentieel: jaarlijks of tweejaarlijks, afhankelijk van het type ketel. Bij onderhoud let de monteur op instellingen van kamerthermostaat, klokthermostaat, ventilatiesysteem, en filters van eventuele luchtverwarming. Open cv-ketels zonder luchtaanvoer komen bijna niet meer voor; bij oudere open ketels is ventilatie extra belangrijk om schadelijke verbrandingsgassen te voorkomen.
Ingrid Milieu Centraal benadrukt dat testen met de Verwarmingstest kan helpen bepalen of een woning klaar is voor een warmtepomp en welke stappen het meest rendabel zijn. De test laat toe om te onderzoeken of isolatie verbeterd kan worden en welke aanpassingen nodig zijn aan het afgiftesysteem. Een instructievideo legt uit hoe je de temperatuur van de cv-ketel instelt, en tips helpen bij het beheren van de nachtverlaging en het open houden van radiatoren voor een gelijkmatig verwarmd huis.
Praktische tips voor snelle verbetering
- Voer een snelle isolatiecheck uit en gebruik Verbeterjehuis.nl voor verbeterpunten en kosteninschatting.
- Overweeg een hybride warmtepomp nu, en bevorder isolatiegelijken.
- Open alle radiatoren zodat warmte zich goed kan verspreiden; vervang of voeg radiatoren toe waar nodig.
- Installeer een slimme thermostaat voor betere stookregeling en verminderde kosten.
- Laat een vakman waterzijdig inregelen voor optimale verdeling van warmte in huis.
- Overweeg een zonneboiler als aanvulling bij warm water en besparingen op gasverbruik.
Veelgestelde vragen
- Heeft jouw cv-installatie een onderhoudsbeurt nodig? Ja, een goed onderhouden cv verkleint de kans op storingen en werkt zuiniger.
- Kan een hybride warmtepomp naast mijn huidige ketel worden geïnstalleerd? Ja, je kunt de warmtepomp aansluiten op de huidige ketel of samen met een nieuwe ketel laten installeren.
- Zijn alle radiatoren geschikt voor lage temperatuurverwarming? Vaak wel; bij onvoldoende warmteafgifte kunnen ventilatoren of grotere radiatoren helpen.
- Hoe zit het met geluid van de buitenunit? Geluidsniveau is persoonsafhankelijk; kies een slimme plaatsing en kijk naar gerenommeerde installaties.
- Wat betekent waterzijdig inregelen? Het zorgt voor een betere warmteverdeling over alle verwarmingsdelen en verlaagt het verbruik.
