Dit artikel plaatst de termen en concepten rond dakconstructies, daktypen en hemelwaterafvoer in een samenhangend geheel. Het behandelt zowel basale dakvormen als geavanceerde bouwfysische overwegingen, inclusief isolatie, dakbedekkingen en wettelijke eisen rondom overloopplat daken.
Typen daken en hun voor- en nadelen
Er zijn heel wat soorten daken met elk hun eigen voor- en nadelen. Een hellend of schuin dak is de populairste dakvorm. Er zijn verschillende varianten van een hellend dak: met 1, 2 of 4 hellende zijdes. Zadeldaken behoren nog steeds tot de populairste soorten daken omdat ze bij heel wat verschillende bouwstijlen passen. In zijn meest eenvoudige vorm bestaat een zadeldak uit een combinatie van twee dakvlakken die samen een omgekeerde V vormen. De hellingshoek van de dakvlakken bedraagt minimaal 15 graden. Je kan dit hellende dak zo steil maken als je zelf wenst. Een schilddak is een aangepast zadeldak. Het bestaat uit twee trapeziumvormige dakvlakken aan de lange zijde en twee driehoekig gevormde dakschilden aan de korte zijde. Deze dakvorm zie je vaak terug bij wat oudere gebouwen en boerderijen. Een schilddak is door zijn aerodynamische vorm goed bestand tegen windstoten. Een mansardedak, ook wel gebroken kap of Frans dak genoemd, is een zadeldak met geknikte dakvlakken. Aangezien de onderste dakvlakken steiler lopen dan de bovenvlakken, ontstaat er in de ruimte onder het dak meer plaats dan bij een standaard zadeldak. Een lessenaarsdak is een van de meest eenvoudige dakconstructies. Het bestaat uit een enkel dakvlak dat onder een hoek van tenminste 15 graden is aangebracht. Naast een traditioneel lessenaarsdak bestaat er ook een verspringend lessenaarsdak. Dat bestaat uit 2 lessenaarsdaken. Deze soorten daken zijn echter niet, zoals bij een klassiek zadeldak, symmetrisch ten opzichte van elkaar opgesteld maar verschillen qua hoogte. Een tentdak, ook wel paviljoendak, piramidedak of puntdak genoemd, bestaat uit minstens 4 driehoekige dakvlakken die boven in het nokpunt samenkomen. Een plat dak is een dak dat bestaat uit één horizontaal dakvlak. Er is meestal sprake van een zeer geringe hellingshoek, die ervoor moet zorgen dat de afwatering vlot kan verlopen.
Beschikbare dakbedekkingen en prijsindicaties
Voor een volledig nieuw plat dak mag je uitgaan van een prijs vanaf € 175 per m² (excl. btw). Die prijs hangt uiteraard wel sterk af van welke werken je wil laten uitvoeren, de dakisolatie, de gekozen dakbedekking… Voor een nieuwe dakbedekking op je plat dak mag je rekenen op een prijs tussen € 40 en 200 per m² (excl. btw en incl.). Heb je een hellend dak, dan kan je kiezen uit verschillende soorten dakbedekkingen. Zo kan je je dak bedekken met klassieke dakpannen: kleidakpannen, tegel- of betonpannen. Je kan ook kiezen voor leien, met keuze tussen kunst- of natuurleien. Verder bestaan er ook metalen dakpanplaten. Voor platte daken worden vaak bitumen (roofing) of EPDM (synthetisch rubber) gebruikt vanwege hun sterkte, flexibiliteit en lange levensduur.
Dakisolatie en bouwfysica
Voor isolatie van een plat dak zijn er verschillende werkwijzen en materialen. Een hellend dak kan langs binnen of langs buiten geïsoleerd worden. Bij een volledig nieuw dak kies je het best voor isolatie langs buiten, zodat de hele dakconstructie in de isolatieschil blijft. Een hellend dak langs binnen isoleren kan ruimteverlies veroorzaken. De prijs van dakisolatie hangt af van het gekozen materiaal. Bij een plat dak kan de isolatie langs buiten geplaatst worden (warm plat dak) of onder het dakbeschot (koud plat dak). Een omgekeerd dak plaatst de isolatie op de huidige dakbedekking.
Overloop plat dak en waterafvoer
Een overloop plat dak is een secundaire afvoer die wettelijk verplicht kan zijn voor daken groter dan 20 m². De overloop stroomt via een pijp door het dak naar beneden en loopt uit in een regenpijp of via zijuitlopen naar buiten. Er zijn diverse typen overloopsystemen, zoals onderuitlopen en zijuitlopen. Bij platdakafvoeren zijn diameterkeuzes van regenpijpen meestal 60, 70, 80 of 100 mm, afhankelijk van de hoeveelheid water die afgevoerd moet worden. De officiële ontwerpmiddellijnen voor hemelwaterafvoer omvatten onder andere diameters van 57, 69, 77, 100, 117, 150 en 190 mm. Een kernduiding is om tijdens bouw of verbouwing een tijdelijke hemelwaterafvoer te regelen met een flexibele slang die uitkomt in de tuin of een bouwplaats.
Kritische noot: door hevige regenval, te veel bestrating en beperkte opvang, kan het riool overbelast raken. Sommige gemeenten propageren afkoppelen van hemelwaterafvoer van het riool, wat kan leiden tot ondergrondse regentanks in tuinen en hoge onderhoudskosten. Het is daarom verstandig om een evenwicht te bewaren tussen infiltratie, buffering en afvoer naar het riool. Een combinatie van regentonnen en een doordachte hemelwaterstructuur kan helpen om de belasting op het stedelijke systeem te verminderen zonder nadelige effecten voor de woning of het milieu.
Praktische inzichten en termen uit de bouwpraxis
In de bouwpraxis bestaan er talloze termen rond dakconstructies, zoals gebint, gebintstijl, ankerbalk, schoor of korbeel, sliet of tasligger, gebintplaat, spoor, onderspoor of oplanger, hanenbalk of sporenhout. Ook termen zoals hangstijl, leugenbalk, gebintbalk, korbeel en gebintstijl komen voor in literatuur en vakpublicaties. De nomenclatuur helpt vakmensen om during de verbouwing te communiceren met timmerlieden en aannemers. Eng. kapconstructie wordt vaak vertaald als roof structure of roofing framework.
- Gebint: portaalvormige houten draagconstructie van balken (binten, gordingen of spanten).
- Gordingenkap: kap met overspanningsrichting van muur tot muur.
- Knieschot en kniespant: wandje en spant met knie-kerndelige kenmerken die extra stijfheid bieden.
- Nok: bovenste punt van het dak waar twee dakschilden samenkomen.
- Gootdrain en pluvia-systemen: systemen voor het beheren van waterafvoer op daken en gevels.
Belangrijke bouwterminologie en referenties
In de literatuur worden termen als hangstijl, hangstijltje, leugenbalk, leugenbalkje, gebintbalk, korbeel, gebintstijl genoemd. Het Engelse kapconstructie-concepten is gerelateerd aan roof structure en roofing framework. Daarnaast verschaft het naslagwerk van S.P. Botman constructieleer voor de timmerman (1953) nuttige inzichten in de historisch gebruikte termen en methodieken.
Nuttige adviezen voor een nieuwe dakbedekking
Twijfel je tussen meerdere dakvormen of materialen? Laat je adviseren door een ervaren dakdekker. Ook voor isolatie zijn er diverse werkwijzen en materialen mogelijk. Voor een plat dak geldt dat een overloop plat dak essentieel is om lekkages en vochtschade te voorkomen. Plaats de overloop minimaal 3 cm boven het laagste punt van het dak en zorg voor een correcte aansluiting met de dakbedekking. Regelmatig onderhoud verlengt de levensduur van de overloop plat dak; inspecteer minstens twee keer per jaar en reinig indien nodig met een zachte borstel en water. Bij grotere daken of complexe situaties is het verstandig een dakdekker in te schakelen.
Een bitumen dak aanbrengen doe je zo
Overzicht: korte tabel met kerncijfers
| Type dak | Kenmerk | Prijsindicatie (plat dak) |
|---|---|---|
| Zadeldak | Twee dakvlakken, omgekeerde V | - |
| Schilddak | Aerodynamische vorm, twee trapeziumvormige vlakken | - |
| Plat dak | Een horizontaal vlak; geringe helling | Vanaf € 175/m² (excl. btw) |
| Overloop plat dak | Secundaire afvoer bovenop dakvlak | Onderhoud en installatie kosten afhankelijk |