De stadskluizenaar in deze betonnen zee: betekenis en achtergrond

Het is ongelofelijk, maar waar. Zo’n 2000 jaar nadat de Romeinen hun betonnen bouwwerken in zee voltooiden, staan ze nog altijd fier rechtop. Het is verbazingwekkend. Hoe kunnen die Romeinse bouwwerken de tand des tijds zo goed hebben doorstaan? Wetenschappers zijn al een tijdje bezig om dat uit te zoeken. Eerder onderzoek wees uit dat een gelaagd mineraal - aluminium-tobermoriet (kortweg Al-tobermoriet) genaamd - een centrale rol speelde. …de Romeinen ook heel druk waren met binnenhuisarchitectuur? Maar eerst even terug naar het begin.

Romeins beton: hoe steekt dat in elkaar?

Eerder onderzoek heeft aangetoond dat het gemaakt werd van vulkanisch as, ongebluste kalk en zeewater. De Romeinen mengden dat alles, zodat er cement ontstond. En vervolgens gooiden ze daar nog stukken vulkanisch gesteente in. Maar daarmee is het verhaal nog niet af. Het cement blijft zich namelijk - ook lang nadat het hard is geworden - ontwikkelen, zo bleek een paar jaar geleden.

Onderzoekers troffen in het oude Romeinse beton - afkomstig uit een Romeinse haven - een uitzonderlijk zeldzaam mineraal aan: Al-tobermoriet. Een grote verrassing. “Het is heel moeilijk om te maken,” vertelt onderzoeker Marie Jackson over het mineraal. Wanneer onderzoekers het in het lab willen maken, hebben ze hoge temperaturen nodig. “Niemand heeft tobermoriet bij 20 graden Celsius gemaakt. Maar hoe dan? Dat hebben onderzoekers nu uitgezocht. En ze ontdekten dat zeewater een cruciale rol speelde.

Wanneer zeewater in het beton doordringt, lossen componenten van de vulkanische as op, waardoor nieuwe mineralen kunnen ontstaan uit de zeer alkalische gelekte vloeistoffen. Eén van die mineralen is Al-tobermoriet. “Dit is een beton dat over millennia blijkbaar Al-tobermorietmineralen laat groeien,” stelt Jackson. En dat mineraal versterkt het beton en voorkomt dat er scheuren in ontstaan. Dus waar ons beton aangetast wordt door zeewater, wordt het beton van de Romeinen erdoor versterkt.

Maar als het Romeinse beton door de jaren heen alleen maar sterker wordt, waarom gaan wij dat dan ook niet gebruiken? “Dat is nog niet zo eenvoudig. Het recept is compleet verloren gegaan,” vertelt Jackson. We weten wel wat er in het cement ging, maar hoe die verschillende ingrediënten zich tot elkaar verhielden en gemixt werden? Geen idee. Een ander probleem is dat we vandaag de dag niet overal ter wereld kunnen beschikken over de materialen die de Romeinen in hun cement verwerkten (denk bijvoorbeeld aan vulkanisch gesteente).

Daarnaast moeten we ook niet vergeten dat Romeins beton tijd nodig heeft om sterker te worden en op het moment van bouwen minder sterk is dan het sterke beton dat nu veelvuldig wordt gebruikt. Toch laat Jackson het er niet bij zitten. Ze probeert momenteel om het Romeinse beton te vervaardigen met materialen die in haar woongebied - het westelijke deel van de VS - voorhanden zijn.

Infographic: overzicht van Romeins beton en Al-tobermoriet

Roman Concrete Gets Stronger Underwater — Archaeologists Finally Explained Why

Wat maakt Al-tobermoriet zo bijzonder?

Al-tobermoriet is een mineraal dat zich onder zeewater en in alkalische omstandigheden kan vormen uit afbraakproducten van vulkanische as. Het mineraal lijkt daarnaast een rol te spelen in de langzame versterking van het beton, waardoor scheuren worden beperkt en de integriteit van de constructie behouden blijft over millennia.

Waarom is dit relevant voor modern onderhoud van infrastructuur?

De bevindingen suggereren dat zeewater een mogelijke sleutel kan zijn tot het ontwerpen van beton dat beter bestand is tegen corrosie en scheurvorming. Echter, omdat het betonrecept van de oudheid verloren is gegaan en materialenwereldverschillen bestaan, is het niet eenvoudig om de Romeinse formule direct te kopiëren en te reproduceren met moderne standaarden.

Onderzoeksonderwerp Conclusie
Samenstelling Romeins cement Vulkanische as, ongebluste kalk en zeewater
Ontstaan Al-tobermoriet Verdere mineraalvorming door zeewater en alkalische gelekte vloeistoffen
Effect op betonsterkte Versterkt beton en vermindert scheurvorming

Een ander belangrijk punt is dat moderne bouwmaterialen verschillen in beschikbaarheid en samenstelling, waardoor directe reproductie van het Romeinse recept lastig blijft. Toch biedt het onderzoek mogelijkheden voor nieuwe benaderingen in duurzame en langdurige bouwmaterialen die omgaan met zeewatercontact en langetermijnsterkte.

tags: #de #stadskluizenaar #in #deze #betonnen #zee