Spanten worden doorgaans gebruikt om daken, bruggen en andere structuren te ondersteunen. Om een eenvoudige houten spant te maken, bevestig je een aantal voorgesneden balken in een gekozen configuratie binnen een stevig, driehoekig frame, wat helpt om het gewicht van de structuur gelijkmatiger te verdelen. Spanten kunnen in veel verschillende vormen en maten worden gebouwd, om aan de afmetingen van verschillende structuren te voldoen. De afmetingen van de structuur bepalen de hoeken die de bovenste en onderste balken van de spant maken. In sommige gevallen kunnen bouwreglementen dicteren welke maat een spant moet hebben voor een bepaalde structuur.
Een springwerk spant heeft een enkele verticale dwarsbalk die door het midden van het driehoekige frame loopt. Bij een Fink-spant zijn de interne dwarsbalken gearrangeerd in een W-vorm, waardoor gelijkmatige verdeling gewicht over de hele spant wordt gegarandeerd. Bij het maken van een Fink-spant komt het midden van de W op de middenlijn van de driehoek. Howe-spanten lijken erg op springwerk en Fink-spanten, maar hebben op regelmatige intervallen aanvullende diagonale balken rondom de centrale dwarsbalk. De interne hoeken van een Howe-spant worden op regelmatige intervallen herhaald. Vanwege de complexe configuratie, zijn Howe-spanten doorgaan moeilijk te plannen en te monteren.
Begin door de exacte lengte van de vloer van de structuur op te meten. Voeg daar vervolgens 0,5 cm aan toe. Bij sommige houten spanten lopen de twee bovenste balken door tot over de randen van de onderste balk, waardoor een ingebouwde overhang wordt gecreëerd. Als je denkt dat je een spant met overhang mooier vindt, stel de afmeting van de bovenste balken dan overeenkomstig bij. Schetsplaten worden gebruikt om de aansluitingen tussen individuele spantonderdelen te verzekeren. Maak zelf multiplex schetsplaten door dikke platen multiplex zo te zagen dat ze over elk punt waar de ene dwarsbalk samenkomt met de andere passen. Afhankelijk van de schaal van je project en de specifieke bouwreglementen in jouw gebied, heb je mogelijk de keuze om gegalvaniseerd stalen schetsplaten te gebruiken.
Als je eenmaal alle maten hebt, kun je je plannen overbrengen op grafiekpapier. Teken elke hoofdlijn en hoek op schaal en zorg ervoor dat je de exacte specificatie aan een van de zijden vermeldt. De meeste steden hebben een afdeling die verantwoordelijk is voor het overzien van bouwreglementen. De criteria die de vergunningsinstantie gebruikt kunnen afhankelijk zijn van wetgeving voor ruimtelijke ordening, geografische eigenschappen en weerpatronen.
Voordat je begint het materiaal te zagen, leg je het hout op een vlak oppervlak markeer de punten waar je gaat zagen. Een decoupeerzaag zorgt ervoor dat je met maximale efficiëntie door korte, dikke stukken hout kunt zagen. Nadat je het hout op maat hebt gezaagd, verzamel je de individuele onderdelen en begin je ze samen te voegen. Dit is een goed moment om visueel vast te stellen dat elk onderdeel op de juiste maat is gezaagd. Pas met een plamuurmes een rijkelijke hoeveelheid lijm toe op het oppervlak van elk onderdeel, daar waar het samenkomt met een ander onderdeel. Plaats het onderdeel dan zorgvuldig terug op zijn plaats in de montage. Neem de tijd om te verzekeren dat alles zit waar het hoort te zitten. Voor de meeste lijmen geldt dat je 10-15 minuten de tijd hebt voordat de lijm stolt.
Pas een dunne laag constructie lijm toe op de achterkant van een plaat. Draai hem dan om en druk hem stevig op zijn plaat over een aansluiting tussen twee balken van de spant. Plaats dan elke 5-7,5 cm een constructieschroef door de gaten in het oppervlak van de plaat en gebruik een elektrische boor om de schroeven diep in het hout te draaien. Geef de lijm 1-2 minuten de tijd om te binden voordat je de schroeven installeert. Laat de lijm een nacht drogen.
Er zijn veel verschillende soorten spantontwerpen. Het doel van een spant is om ondersteuning te bieden. Dit betekent dat als je de spant onjuist bouwt, dat kan leiden tot structurele defecten of, erger, tot persoonlijke verwonding. Wat is een gording? Een gording is in de meeste gevallen een houten of metalen balk (en soms van gewapend beton) deze wordt horizontaal op de dak geplaatst. De gording wordt direct op het grof bouw bevestigd. Een gording wordt ook weleens een ligger genoemd. De gording draagt eigenlijk de dak(huid), gezien de gording op de constructie wordt geïnstalleerd. Daarom dient er van te voren worden uitgerekend welke gording gebruikt dient te worden om de dak(huid) te dragen en welke afstand tussen iedere balk gehanteerd moet worden. De bouwmeester (of architect) dient van tevoren een calculatie te hebben gemaakt om tot het optimale afstand tussen de balken te komen. Bij deze berekening wordt o.a. rekening gehouden met het gewicht van sneeuw, wind, belasting door personen, etc. Elke gording moet worden verankerd aan de draagmuur waar deze op rust, zodat hij op zijn positie blijft. Een gording wordt in geen enkele geval doorgetrokken naar de volgende woning. Dit om het geluid te beperken tot dezelfde woning en ook om brandgevaar te voorkomen bij houten gordingen, zodat brand niet door kan lopen naar de andere woning(en).
Wat is een spant?
Pas daarna, bovenop de gording, komt de spant. De spant is een verticale balk (eveneens van hout of metaal), deze komt op de gording te rusten. Een spant wordt ook wel een staander genoemd. De spant loopt evenwijdig aan de nok en dakgoot. De spant komt ter ondersteuning van de gordingen. Ook de spant draagt de dakconstructie. Indien er een gording aanwezig is, wordt het grootste deel van het gewicht van de dakconstructie overgedragen en verspreid over de gordingen, middels deze spant. Als er alleen maar een spant is (zonder gording) bij de lichtere constructies, dan draagt uiteraard enkel de spant het gewicht van de dakconstructie (samen met de evt. pilaren en fundering). Of je kan (bij lichtere constructies) enkel kiezen voor een gording (zonder spant). Ook deze zijn gemaakt van hout, metaal of soms gewapend beton.
Gordingen en spanten worden verreweg het meest gebruikt bij een schuine dak. Maar ook bij een plat dak of (licht) hellend dak, kan de gording icm. een spant een oplossing bieden. Eigenlijk kunt u met gordingen en spanten alle kanten op betreft het type constructie, er kan zelfs een ovaal of rond worden gevormd. Bij platte daken of licht hellende daken, wordt er middels de gordingen en spanten telkens een driehoek of een X-vorm gecreëerd, zodat er zo min mogelijk materiaal (en gewicht) wordt gebruikt om een zo groot mogelijk afstand te overbruggen. In sommige gevallen zijn de gordingen en spanten zichtbaar, om esthetische waarde te verhogen. Dit zien we vaak bij de oudere gebouwen terug. Dit noemen we een ziende kap. Een bekend voorbeeld hiervan is de Ridderzaal op het Binnenhof.
Soorten gordingen en spanten
De dikte van de gordingen en spanten is afhankelijk van de lengte en afstand onderling, evenals het gewicht van de dakconstructie en de woning zelf. Gordingen kunnen één van de volgende afstanden hebben: van spant tot spant, van spant tot muur, of van muur tot muur. Een gording heeft doorgaans een kopmaat/houtzwaarte van minimaal 7 cm x 7 cm. Veelvoorkomende maten zijn 7,5 cm x 17,5 cm, 7,5 cm x 25 cm en 7,5 cm x 30 cm. Meestal wordt hiervoor Douglas of vuren hout gebruikt. Betreft de spanten variëren de maten afhankelijk van het gebruikte materiaal: hout, gelamineerd hout, tropisch hout, Amerikaans hout, Scandinavisch/Russisch hout, etc.
Welke soorten spanten zijn er? De Spaanse en Engelse termen worden soms door elkaar gebruikt. Engelse spanten kenmerken verticale staven in de drukpaden, waarbij driehoeken de hoofdvorm vormen met één verticale hoek. Polonceau spanten hebben onderspannen liggers. Belgisch spanten hebben soms een licht gebogen onderspannen liggers. Spanten met gebogen onderrand of bovenrand verschillen in esthetiek van binnen- of buitenkant. Evenwijdige randen kunnen bestaan uit N-liggers of V-liggers, waarbij gewicht verdeling geldt over de liggers.
Welke soorten gordingen zijn er? Gordingen zijn meestal van hout, metaal of gewapend beton. Houtsoorten zoals gelamineerd hout, Douglas en vuren zijn populair voor een traditionele look. Daarnaast kan staalconstructie of gewapend beton als gording dienen. Het voordeel van gewapend beton is maatwerk. Voor houten vloeren en draagvloeren bestaan er ook systemen zoals CLT en LVL-achtige elementen die de constructie dragen en gelijmde verbindingen versterken.
In het volgende gedeelte richten we ons ook op constructievloeren als basis van bedrijfsruimtes. Een constructievloer is de dragende vloer van een gebouw en verdeelt het gewicht van muren, machines en mensen over de fundering. Constructievloeren zijn er in beton, houtconstructies en systeemvloeren. De juiste keuze hangt af van belasting, isolatie en brandwerendheid. Industriële vloeren vormen vaak de afwerking bovenop een constructievloer en zijn ontworpen voor zware belasting en onderhoud. In lichtere gebouwen kan een houten draagvloer volstaan. ISMT biedt advies en maatwerkoplossingen van opbouw tot eindafwerking, inclusief geluid- en warmte-isolatie. Een circulaire benadering beklemtoont demontage en hergebruik van onderdelen, zodat een constructie weer kan worden opgebouwd met een andere functie.
- Meet de vloeromvang en voeg 0,5 cm toe voor toleranties.
- Kies spanttype (springwerk, Fink, Howe) afhankelijk van gewicht en complexiteit.
- Ontwerp schetsplaten van multiplex voor verbindingen en eventueel gegalvaniseerde platen.
- Maak projectplan op grafiekpapier met schaal en duidelijke specificaties.
- Zaag en monteer de onderdelen met lijm en schroeven, laat drogen.
De bouw en montage vereisen aandacht voor veiligheidsvoorschriften en brandveiligheid, aangezien een foutieve spantconstructie kan leiden tot structurele defecten en letsel. Het is raadzaam om bouwhandboeken en lokale regelgeving te raadplegen en waar nodig een bouwkundige te laten controleren.
Spanten en Gordingen - Arie van Eck - Vlog #3
Samenvatting van hoofdpunten
- Spanten vormen de ruggengraat van dakconstructies en verdelen gewicht over de driehoekige frames.
- Er bestaan diverse spanttypen (Springwerk, Fink, Howe) met verschillende voor- en nadelen.
- Gordingen dragen het dak aan de draagmuur en vereisen berekeningen voor afstand en afmetingen.
- Uitvoering vereist precieze metingen, lijm- en schroeftechnieken, en droogtijden.
- Constructievloeren vormen de dragende basis; keuzes hangen af van belasting, isolatie en brandwerendheid.