Deurkozijn zonder sponning: een uitgebreide gids

Wat is een sponning?

Een sponning is een veelvoorkomend begrip in de wereld van kozijnen. Bijna elk deur- en raamkozijn is voorzien van een sponning. In essentie is een sponning een inkeping die aan de zijkanten van het kozijn wordt uitgespaard. Deze inkeping dient als aanslagpunt waar de deur of het raam op het kozijn valt.

Er zijn diverse soorten sponningen te onderscheiden, hoofdzakelijk gericht op de aansluiting met de muur (muursponningen) en de plaatsing van het glas of de deur/het raam zelf.

Soorten sponningen voor kozijnen

Muursponningen

Muursponningen worden specifiek gebruikt om een kozijn op een muur aan te sluiten. Ze worden in de muuropening geplaatst en zorgen voor een stevige verankering.

• Kalksponning: Dit is de meest gebruikte sponning en wordt standaard toegepast. De kalksponning is V-vormig en wordt aan de zijkant van het kozijn geplaatst. De inkeping wordt vervolgens gevuld met mortel, wat het kozijn stevig op zijn plek houdt. Deze sponning wordt vaak gebruikt bij het plaatsen van een deur- of raamkozijn in een muuropening, waarbij het kozijn tegen het metselwerk wordt geplaatst. De diepte van de kalksponning is doorgaans 5 mm en de breedte 46 mm, en deze wordt in het midden van de stijlen en dorpels gefreesd.
• Kloostersponning: Deze sponning lijkt op de kalksponning en heeft eveneens een V-vorm. Ook deze wordt gebruikt voor het plaatsen van kozijnen in muuropeningen.
• Renovatiesponning: Zoals de naam al aangeeft, wordt een renovatiesponning toegepast bij verbouwingen, met name bij het vervangen van een oud kozijn. Het nieuwe kozijn wordt dan vanuit de buitenzijde in de muuropening geplaatst. Dit kan handig zijn als er nog een stelkozijn of spouwlat in de muur aanwezig is.
• Vlakke sponning (geen sponning): Een vlakke sponning is een optie die met name in de houtskeletbouw wordt toegepast, bijvoorbeeld voor tuinhuizen. Bij nieuwbouw kan deze ook gebruikt worden, waarbij men er zelf een spouwlat tegenaan kan zetten. Het nadeel hiervan kan zijn dat het lastiger is om een lat te positioneren zonder een duidelijke aanslag.
• Spouwlat: Spouwlatten worden vaak toegepast in de nieuwbouw. Afhankelijk van de breedte van de spouw wordt de juiste spouwlat gekozen. Nadat de kozijnen zijn gesteld, worden de muren eromheen gemetseld. De spouwlatten worden in verschillende breedtes aangeboden (bijv. 100mm, 120mm, 140mm en 160mm). Als de juiste spouwlat niet beschikbaar is, kan een kalksponning een alternatief zijn.

Sponningen voor glas, deuren en ramen

Naast muursponningen zijn er ook sponningen die direct gerelateerd zijn aan de plaatsing van glas, deuren of ramen:

• Glassponningen: Deze worden gebruikt bij kozijnen met vast glas. De sponning zorgt ervoor dat het glas op zijn plaats blijft. Vaak wordt hierbij gebruik gemaakt van een rubberen tochtstrip of kitafdichting.
• Sponning in deur- en raamkozijn: Deze sponning wordt geplaatst op de plek waar de deur of het raam op het kozijn valt. Bij naar binnendraaiende ramen of deuren wordt de sponning aan de binnenzijde van het kozijn geplaatst.

Verschillende soorten deurkozijnen

Deurkozijnen kunnen op verschillende manieren worden onderscheiden, afhankelijk van de plaatsingsmethode, het materiaal, het deurtype en specifieke eigenschappen.

Plaatsingssystemen

• Inmetselkozijnen: Deze worden geplaatst voordat de aansluitende binnenwanden worden opgetrokken. De kozijnen worden gereed op de bouwplaats aangeleverd.
• Montagekozijnen (inbouwkozijnen): Deze worden gemonteerd in een reeds bestaande sparing in de binnenwand. De kozijnen worden in losse profielen op de bouwplaats samengesteld. Een speciaal type is het ombouwkozijn, dat bestaande kozijnen voor stompe deuren geschikt maakt voor opdekdeuren.

Kozijnen voor verschillende deurtypen

• Kozijnen voor stompe deuren: Deze zijn ontworpen voor deuren die volledig in het kozijn vallen.
• Kozijnen voor opdekdeuren: Deze zijn geschikt voor deuren die deels op het kozijn liggen.
• Kozijnen voor stompe en opdekdeuren: Sommige kozijnen hebben aan weerszijden een verschillende sponningdiepte om beide deurtypen te kunnen accommoderen.
• Kozijnen voor doordraaiende deuren: Deze hebben aan weerszijden een gelijke sponningdiepte.
• Kozijnen voor schuifdeuren: Deze kunnen gemonteerd worden voor de wand of in de wand.

Speciale eigenschappen

Voor specifieke toepassingsgebieden zijn er speciale kozijnen beschikbaar:

• Brandwerende deuren
• Geluidwerende deuren
• Stralingwerende deuren
• Kogelwerende deuren

Materiaal van binnendeurkozijnen

Binnendeurkozijnen zijn verkrijgbaar in diverse materialen:

Houten kozijnen

Vervaardigd uit naaldhout (vuren, grenen) of tropisch loofhout (meranti). Standaard afmetingen voor stijlen en dorpels variëren, maar een minimale dikte van 67 mm wordt vaak aanbevolen. Houten montagekozijnen worden meestal afgelakt geleverd.

Metalen kozijnen

• Stalen kozijnen: Vervaardigd uit koudgewalst sendzimir verzinkt bandstaal. De profielen kunnen aan de zichtzijde voorzien zijn van een PVC-coating of een polyester poederlaklaag. Stalen kozijnen kunnen zowel als inmetsel- als montagekozijn geleverd worden.
• Aluminium kozijnen: Uitsluitend leverbaar als montagekozijn. Profielen zijn vervaardigd uit aluminium (AlMgSi 0,5).

Kunststof kozijnen

Uitsluitend leverbaar als montagekozijn. De profielen zijn vervaardigd van slagvast PVC, met een kern van vurenhout voor extra stijfheid.

Afmetingen en normen

De afmetingen van stompe en opdekdeuren zijn vastgelegd in normen zoals NEN-EN 951 en NEN-EN 952. Het Bouwbesluit stelt eisen aan de vrije doorgang, die voor verblijfsgebieden minimaal 850 mm breed en 2.300 mm hoog moet zijn. Dit resulteert in deurbreedtes van minimaal 880 mm en deurhoogtes van minimaal 2.315 mm.

De sponningdiepte bij standaardkozijnen bedraagt voor stompe deuren 45 mm en voor opdekdeuren 25 mm, met een sponningbreedte van 15 mm voor beide typen. De breedtematen van binnendeurkozijnen zonder zijlicht worden doorgaans aangegeven als de deurmaat plus een extra maat.

De dikte van de kozijnprofielen kan per merk verschillen, maar veel fabrikanten bieden standaardkozijnen aan die zijn afgestemd op gangbare afgewerkte muurdikten zoals 70, 100, 110 en 125 mm.

Toebehoren en hulpstukken

Binnendeurkozijnen kunnen voorzien zijn van diverse toebehoren:

• Muurankers: Voor het verankeren van inmetselkozijnen.
• Kiembeugels: Voor de verbinding tussen stijlen en dorpels van niet-gelaste stalen inmetselkozijnen.
• Schroeven, pluggen en beugels: Voor montagekozijnen.
• Stofdorpels: Van beukenhout, technisch geanodiseerd aluminium of sendzimir verzinkt staal.
• Afdekdoppen of houten proppen: Voor het afdichten van bevestigingspunten.
• Hulpstukken: Zoals koppelingen voor het verbinden van kozijnen of afdekplaten voor muurafwerking.

Specifieke situaties en overwegingen

Kiezen van het juiste kozijn

Het kiezen van het juiste kozijn voor een binnendeur is cruciaal, zowel bij nieuwbouw als bij renovatie. Belangrijke factoren zijn de muurdikte en het type muur (steen, beton, houtskeletbouw). Bij een muurdikte van 7 cm kan een houten kozijn van 90 mm diep of een metalen/renovatiekozijn van 70 mm geschikt zijn. Bij een muurdikte van 10 cm is een houten kozijn van 114 mm of een 100 mm metalen/renovatiekozijn passend.

Renovatie- of metalen kozijnen zijn vaak de eenvoudigste keuze voor het vervangen van bestaande kozijnen, met name om metalen opdekkozijnen te vervangen door kozijnen voor stompe deuren.

Opdekdeuren versus stompe deuren

Een opdekdeur past alleen in een opdekkozijn en een stompe deur alleen in een stomp kozijn. Er bestaan echter universele kozijnen die beide deurtypen kunnen accommoderen, al zijn deze mogelijk minder geschikt voor zwaardere deuren.

Maatwerk en configuratie

Veel leveranciers bieden de mogelijkheid om maatwerk houten kozijnen samen te stellen met verschillende muuraansluitingen, zoals de kalksponning, renovatiesponning, spouwlat of vlakke sponning. Het is belangrijk om de juiste muuraansluiting te kiezen die past bij de specifieke bouwsituatie.

Wanneer je een kozijn gaat bestellen, is het raadzaam om de gewenste sponningmaat en andere specificaties duidelijk aan te geven. Soms worden sponningsmaten niet altijd vermeld in advertenties, wat tot verwarring kan leiden.

Prestaties en veiligheid

Mechanische eigenschappen

De mechanische eigenschappen van binnendeurkozijnen variëren per materiaal. Hardheid, splijtsterkte en Brinell-hardheid zijn belangrijke indicatoren.

Brandwerendheid

Hout en kunststof zijn niet onbrandbaar. Volgens het Bouwbesluit moet de brandwerendheid van deuren in bepaalde situaties minimaal 30 of 60 minuten bedragen. Kozijnen kunnen worden voorzien van speciale sponningen of dubbele aanslagen om de brandwerendheid te verhogen. Voor zeer hoge eisen zijn speciale brandwerende deuren nodig.

Bij brand kan PVC smelten en HCl-gas vormen, wat een vlamdovende werking heeft. Glas in boven- en zijlichten kan snel bezwijken, wat de kans op brand- en rookuitbreiding vergroot.

Samenvatting van veelvoorkomende sponningen

Hieronder een overzicht van de meest voorkomende muuraansluitingen die bij maatwerk houten kozijnen worden aangeboden:

• Spouwlat: Vaak gebruikt in nieuwbouw, waarbij de muren om de gestelde kozijnen worden gemetseld.
• Kalksponning: Creëert een aanslag rondom het kozijn en kan gebruikt worden om een lat of spouwlat vast te zetten. Wordt toegepast in nieuwbouw, renovatie en houtskeletbouw.
• Renovatiesponning: Ideaal voor het vervangen van oude kozijnen, waarbij het nieuwe kozijn vanuit de buitenzijde kan worden geplaatst.
• Vlak / geen sponning: Vaak toegepast in houtskeletbouw, maar vereist zorgvuldige positionering van bevestigingslatten.

De onderdorpel is altijd voorzien van een waterslagsponning voor de afwatering.

tags: #deur #kozijn #zonder #sponning