Bij de installatie van een aanbouw is het van cruciaal belang dat de elektrische installatie voldoet aan de geldende normen en veiligheidseisen. Een veelvoorkomend probleem, met name bij verlaagde of verlaagde plafonds, is de manier waarop verlichtingsarmaturen, zoals spotjes, worden aangesloten. Vaak wordt uit gemak of onwetendheid afgeweken van de voorschriften, wat kan leiden tot onveilige situaties.
Veelvoorkomende installatiefouten boven verlaagde plafonds
Een veelvoorkomende situatie, zoals beschreven in de casus, is dat de bedrading voor spotjes boven een gipsplafond niet op de correcte manier is afgewerkt. In plaats van gebruik te maken van inbouwlasdozen, worden de draden vaak direct met lasdoppen verbonden en zo naar de spotjes geleid. Dit gebeurt soms zelfs met enkel geïsoleerde draden, waarbij het blauwe aderpaar zichtbaar blijft bij de aansluiting. Dit is niet conform de NEN 1010, de Nederlandse norm voor elektrische installaties.
De oorzaken hiervan kunnen divers zijn: een aannemer die de installatie zelf uitvoert zonder de nodige expertise, een elektricien die de normen niet naleeft, of een situatie waarbij de bereikbaarheid achter het verlaagde plafond de correcte installatie bemoeilijkt.
De rol van leidingbuizen en lasdozen
In de beschreven situatie komen de leidingbuizen, vaak 5/8" creme leidingbuizen, direct tegen het oorspronkelijke plafond te liggen. De bedrading die hieruit komt, wordt niet netjes afgewerkt in een lasdoos met een wandcontactdoos (WCD). In plaats daarvan worden lasdoppen gebruikt om de bedrading naar de diverse spotjes te verdelen. Hoewel dit in de praktijk veel voorkomt, is het niet conform de voorschriften. De NEN 1010 vereist dat de leidingen tot aan de spots netjes en veilig zijn afgewerkt, bij voorkeur met een lasdoos aan het einde van de leidingbuis, voorzien van een WCD waarin het aansluitsnoer van de spots gestoken kan worden. Deze lasdoos dient ook bereikbaar te zijn.
De term 'acetraaf' wordt genoemd, wat mogelijk verwijst naar een centraaldoos of een soortgelijke verdeeldoos. Echter, in dit specifieke geval lijkt er geen sprake te zijn van bereikbare dozen voor het lassen van de bedrading.
Naleving van de NEN 1010 en veiligheid
De NEN 1010 stelt eisen aan de veiligheid en bedrijfszekerheid van elektrische installaties. Hoewel de beschreven situatie niet direct als levensgevaarlijk wordt bestempeld, is deze zeker niet conform de norm. De NEN 1010 schrijft voor dat alle verbindingen in lasdozen moeten worden uitgevoerd en dat de draden dubbel geïsoleerd moeten zijn. Enkel geïsoleerde VD-draad voldoet hier niet aan.
Dubbele isolatie: wat betekent het?
Het concept van 'dubbel geïsoleerd' betekent dat er twee lagen isolatie aanwezig zijn. Bij bedrading wordt dit vaak bereikt door het gebruik van specifieke kabels of door het aanbrengen van extra bescherming. VD-draad, dat vaak los in leidingbuizen wordt gebruikt, is enkel geïsoleerd. De norm vereist dat waar er een potentieel risico is op contact met spanningvoerende delen, er sprake is van dubbele isolatie. Dit kan bijvoorbeeld door het gebruik van een flexibele kabel met dubbele isolatie, of door de verbindingen uit te voeren in een geschikte lasdoos.
Sommige lampen, met name luxere LED-spots met een losse LED-driver, hebben een aansluitdoosje met steekcontacten waarin de bedrading netjes kan worden afgewerkt. Ook zijn er aftermarket oplossingen, zoals die van Spelsberg, die hierbij kunnen helpen. Echter, de basis van de installatie, het leidingwerk tot aan de spots, moet ook conform de NEN 1010 zijn.
Praktische overwegingen en oplossingen
Hoewel de NEN 1010 duidelijk voorschrijft hoe een veilige installatie eruit moet zien, zijn er in de praktijk vaak afwijkingen. Dit kan komen door praktische bezwaren, zoals de bereikbaarheid achter een verlaagd plafond, of door de complexiteit van het aanleggen van een installatie die volledig aan de norm voldoet.
Aarding van spotringen
Spotringen voor inbouwspots kunnen theoretisch worden geaard, indien er een schroefje aanwezig is met een aardingsteken. Echter, de GU10 230V spots zelf hebben vaak geen aardeaansluiting, omdat ze van isolerend materiaal zijn gemaakt. Dit geldt ook voor de keramische fittingen. Bij LED-spots met een losse driver kan dit anders zijn.
Alternatieve aansluitmethoden
Een alternatieve methode die in de praktijk vaak wordt toegepast, is het doorkoppelen van de bedrading van de ene spot naar de andere met kabel in plaats van losse aders. Ook het gebruik van preflex buis met losse aders is toegestaan, mits dit correct wordt geïnstalleerd. In België wordt dit veel gezien in valse plafonds.
Een mogelijke oplossing om de huidige situatie veiliger te maken, is het aanbrengen van een stuk flexibele leidingbuis over de uitstekende VD-draden, die vervolgens wordt aangesloten op een klein lasdoosje. Vanuit dit lasdoosje kan dan met dubbel geïsoleerd VmVl snoer naar de spots worden gewerkt. Bij de spotjes zelf kunnen dan eventueel nog kleine lasdoosjes worden geplaatst om de GU10 fittingen aan te sluiten.
Draad trekken boven een gipsplafond
Het trekken van nieuwe draden boven een bestaand gipsplafond kan een uitdaging zijn, zeker als er obstakels zijn zoals houten balken of betonnen sparingen. Traditionele trekveren kunnen blijven haken. Een mogelijke oplossing is het gebruik van een stevige ijzerdraad of een dunne, flexibele PVC-buis. Soms kan het helpen om een kleine bocht in het begin van de trekdraad te maken, zodat deze beter door obstakels geleid kan worden.
Het gebruik van een trekveer met een stukje vliegertouw en een kurk kan ook een methode zijn. Wanneer de trekveer vastzit, kan geprobeerd worden om met een gebogen stuk ijzerdraad het uiteinde van de trekveer op te vangen. Het is essentieel om de kortste en meest efficiënte route te bepalen.
Wetgeving en verzekering
De vraag of de installatie na 5,5 jaar nog aangepast kan worden aan de NEN 1010 is complex. Hoewel de NEN 1010 een norm is en geen wet, kan deze wel een eis worden wanneer verzekeringen of bouwvoorschriften ernaar verwijzen. Bij brand kan een niet-conforme installatie leiden tot problemen met de dekking. Het is raadzaam om de specifieke voorwaarden van de opstalverzekering te raadplegen en eventueel juridisch advies in te winnen over de rechten en plichten.
In Nederland wordt over het algemeen verwacht dat elektrische installaties in woningen voldoen aan de NEN 1010. Hoewel keuringen zoals NEN 3140 of Scope 10 niet altijd verplicht zijn voor particuliere woningen, kan een verzekeraar dit wel eisen.
Conclusie over de installatie
De beschreven elektra-installatie boven het gipsplafond is niet conform de NEN 1010. Hoewel het vaak zo wordt gedaan en niet direct levensgevaarlijk is, biedt het onvoldoende veiligheid en bedrijfszekerheid. Een correcte installatie vereist het gebruik van lasdozen en dubbel geïsoleerde bedrading. Het aanpassen van de installatie kan omvangrijk zijn, maar draagt bij aan een veiligere woonsituatie en voorkomt mogelijke problemen met verzekeringen.
tags: #eisen #bekabeling #boven #plafond #gips #verichting