Bodemdaling, lage grondwaterstanden en overvloedige regenbuien hebben invloed op de schade aan woningen. De klimaateffecten zullen de omvang van de funderingsproblematiek in de toekomst doen toenemen. Echter in de huidige situatie is ook reeds sprake van forse funderingsproblemen. Bovendien hebben de droge zomers van 2018 en 2019 wat dat laatste betreft het nodige losgemaakt bij huiseigenaren. Er is sprake van een groeiend bewustzijn. Funderingsschade lijkt een ‘vergeten rot dossier’.
De voorlopige cijfers spreken boekdelen, terwijl de verantwoordelijkheid voor de aanpak van funderingsproblemen bij de huiseigenaren ligt. De huidige rol van de overheden bij het funderingsdossier is een te beperkte, goede voorbeelden ten spijt. De omvang van de huidige en toekomstige schade is nog onvoldoende in beeld gebracht. Even zeer is er maar weinig oog voor het vermijden van toekomstige schade door actief om te gaan met grondwater. Op 17 september aanstaande zal het KCAF (Kennis Centrum Aanpak Funderingsproblematiek) de analyse toelichten en aanbevelingen doen voor een plan van aanpak in het Provinciehuis Utrecht. In aanloop daar naartoe hebben we een viertal artikelen geschreven. Deel 1 gaat over het oppervlakte- en grondwater. Deel 2 gaat over de miljarden schadebedragen en hoe deze in beeld gebracht worden. Deel 3 gaat over het Fonds Duurzaam Funderingsherstel en het laatste deel gaat over onze concrete ervaringen met Rotterdam en met Friesland, waarna de aanbevelingen komen. Kortom een zeer lezenswaardige serie in aanloop naar 10 maart aanstaande.
De gevolgen van droogte en grondwaterstand voor bebouwde omgeving
Voor de bebouwde omgeving is het probleem van droogte vooral een grondwaterprobleem. Dat geldt voor de buitenruimte, de infrastructuur en de bebouwing zoals de Goudse wethouder Hilde Niezen betoogt in het themanummer Water Governance (2/2019) over droogte en watertekort naar aanleiding van de uitzonderlijk droge zomer van 2018. Er zijn meer onderwerpen die de bestaande woningvoorraad raken. Huiseigenaren krijgen te maken met thema’s zoals funderingen, bodemdaling, klimaatadaptatie, energietransitie en langer zelfstandig thuis blijven wonen. Er ligt een forse bouwopgave, de beschikbare ruimte is beperkt en de bestaande woningvoorraad zal toekomstbestendig moeten worden gemaakt.
Het KCAF zet zich in voor een meer integrale en meer preventieve benadering van de funderingsproblematiek. Van overstromingen, wateroverlast en lage waterstanden in rivieren zijn de gevolgen direct zichtbaar. Iedereen is doordrongen van de urgentie om deze problemen aan te pakken. Hoe anders is dat nog bij de schade door lage grondwaterstanden voor kwetsbare funderingen! Dit is een sluipend proces zonder direct zichtbare, maar waarschijnlijk grote gevolgen.
Vorig jaar trad een landelijke crisisorganisatie in werking om het schaarse water zo goed mogelijk te verdelen. De waterbeheerders hielden de schade relatief beperkt en er zijn nog verbeteringen mogelijk. Daarom is de crisisorganisatie inmiddels procesmatig geëvalueerd en de door de minister ingestelde (tijdelijke) Beleidstafel Droogte (BD) is aan de slag gegaan om de leerervaringen van de droge zomer om te zetten in beleidsvoorstellen. Een van de aanbevelingen is dat water zoveel mogelijk moet worden vastgehouden en geïnfiltreerd in plaats van dit zo snel mogelijk af te voeren. Al met al blijkt dat Nederland goed is voorbereid op perioden van droogte. Dit beeld behoeft een serieuze kanttekening als het om de bebouwde omgeving en funderingsschade door grondwaterproblemen gaat.
Zo geldt voor oppervlaktewater vanaf 2013 een verdringingsreeks om in tijden van schaarste prioriteiten te kunnen stellen bij de verdeling van het water. Droogte leidt tot lagere grondwaterstanden met ongelijkmatige zettingen van de bodem en droogstand van funderingshout tot gevolg. De grondwaterproblematiek kent twee verschijningsvormen: grondwateroverlast en grondwateronderlast. Door allerlei oorzaken, zoals neerslag, bodemgesteldheid, bodemdaling, vervanging van lekke riolen of een hoog oppervlaktewaterpeil, kan de afstand tussen de grondwaterstand en maaiveld (de ontwateringsdiepte) kleiner worden. Wanneer dit tot problemen leidt, spreken we van grondwateroverlast. Als de ontwateringsdiepte groter wordt en dit tot problemen leidt, dan is er sprake van grondwateronderlast dat leidt tot funderingsproblemen.
Oorzaken en verschijningsvormen van funderingsproblematiek gerelateerd aan grondwaterstand
De oorzaken van funderingsproblemen die met een lage grondwaterstand te maken hebben zijn paalrot, negatieve kleef en ongelijkmatige zettingen. Bij paalrot vindt aantasting van funderingshout door schimmelvorming plaats omdat er door de droogstand er zuurstof bij het funderingshout komt. Bij een cumulatieve droogstand van 10 jaar gaan houten funderingen problemen opleveren. Negatieve kleef vindt plaats door bodemdaling. De zakkende grond trekt de fundering al dan niet gelijkmatig omlaag. Een lage grondwaterstand versterkt dit proces omdat een droge bodem zwaarder is dan een natte bodem. De opwaartse druk neemt immers af bij een lage grondwaterstand. Ongelijke zettingen door lage grondwaterstanden vormen ook de oorzaak van schade aan panden met ondiepe funderingen (vaak op staal gefundeerd genoemd). Palenpest, aantasting van houten palen door bacteriën, heeft niets met inklinking of droogstand te maken, maar is ook een belangrijke oorzaak van funderingsproblemen. Deze aantasting vindt vooral plaats bij grenenhouten palen. Volgens de Stichting Hout Research (SHR) staat de helft van de woningen op houten palen op grenenhouten palen. De woningen staan vooral in gebieden waar men destijds dacht dat er niet zo diep (6 tot 8 meter) geheid hoefde te worden, zoals achter de duinen, rond het IJsselmeer en in delen van Friesland. In de slappe bodemgebieden gaat het al snel over inheidiepten van 20 meter of zelfs meer; daar zijn grenenhouten palen te kort voor. SHR zoekt in samenwerking met KCAF naar een innovatieve bestrijdingsmethode van palenpest.
Panden met een fundering op staal in de veengebieden zijn vaak gevoelig voor wateroverlast omdat de huizen met de bodem mee zakken. Hierdoor neemt de afstand tussen begane grondvloer en het grondwaterpeil af. Wateroverlast en rioleringsproblemen zijn daardoor eerder het gevolg bij te veel neerslag. Daarnaast is er eerder sprake van vochtproblemen zoals optrekkend vocht in muren, natte kruipruimten en rottende houten vloeren. Vooral op plaatsen waar huizen op houten palen en op staal gefundeerde huizen in elkaars nabijheid staan, leidt dit tot complexe situaties door uiteenlopende belangen.
De situatie in Rotterdam en Gouda wordt aangehaald als praktijkvoorbeelden van gebiedsgerichte aanpakken en de rol van KCAF als nationaal funderingsloket voor bewoners rond funderingsproblematiek. Ruud van Workum is betrokken bij projecten zoals ‘Grondwater op peil!’ te Rotterdam en ‘Gouda Stevige Stad’ in Gouda, waarmee een structurele aanpak van bodemdaling wordt nagestreefd.
Technische keuzen bij funderen bij hoge grondwaterstand
Bouwen op een locatie met een hoge grondwaterstand brengt specifieke uitdagingen met zich mee voor je fundering. Je hebt verschillende opties, van traditionele betonpalen tot moderne schroeffunderingen. Een hoge grondwaterstand betekent dat het grondwater zich op minder dan 1,5 meter onder het maaiveld bevindt. Water heeft een verzwakkend effect op veel grondsoorten. Zandgrond wordt minder draagkrachtig en kleigrond kan instabiel worden. Daarnaast zorgt permanent contact met grondwater ervoor dat betonnen funderingen sneller kunnen worden aangetast door chemische processen.
Een ander belangrijk punt is de seizoensgebonden variatie. Grondwaterstanden kunnen fluctuberen door regenval en droogte. Wat in de zomer nog droog lijkt, kan in de winter onder water staan. Bij een hoge grondwaterstand kun je kiezen uit betonpalen, stalen palen, schroeffunderingen of een combinatie van drainage en ondiepe funderingen. Traditionele betonpalen zijn een bewezen oplossing. Ze worden diep in de grond geheid tot ze draagkrachtige grond bereiken. Het nadeel is bemaling tijdens de bouw en hogere kosten. Stalen palen bieden een snellere installatie maar kunnen corroderen. Schroeffunderingen combineren de voordelen van beide: snelle installatie zonder bemaling, minimale grondverstoring en volledige herbruikbaarheid. Ze worden tot stabiele grondlagen geschroefd, onafhankelijk van de grondwaterstand, wat ze ideaal maakt voor recreatie- en vakantiewoningen in gebieden met hoog water.
Funderen bij een hoge grondwaterstand kost meestal 20-40% meer dan bij droge omstandigheden door extra maatregelen zoals bemaling, waterbestendige materialen en langere installatietijden. Schroeffunderingen kunnen hier een kostenvoordeel bieden, omdat je geen bemaling nodig hebt en de installatie veel sneller gaat. Kies voor tijdelijke funderingen bij projecten die korter dan 10 jaar duren, bij seizoensgebonden constructies of wanneer je flexibiliteit wilt behouden. Het voordeel van tijdelijke oplossingen is dat je de fundering volledig kunt hergebruiken. Voorkom vochtproblemen door goede drainage, capillaire onderbreking, waterdichte afwerking en de juiste materiaalkeuze. Bij schroeffunderingen is vochtbestrijding eenvoudiger, omdat ze minimaal contact hebben met de grond. Wij bieden schroeffunderingen die speciaal geschikt zijn voor locaties met een hoge grondwaterstand. Onze oplossingen vereisten geen bemaling, zijn snel te installeren en volledig herbruikbaar. Door onze expertise in circulair funderen helpen we je niet alleen aan een stabiele fundering, maar ook aan een duurzame oplossing die je later kunt hergebruiken.
Funderingssystemen op staal en hun voetafdruk
Euro Funderingen behandelt fundering op staal als methode waarbij de fundering direct op draagkrachtige grond wordt geplaatst. Het is economisch aantrekkelijk wanneer vaste draagkrachtige zandlagen zich op minder dan 2 à 3 m diepte onder maaiveld bevinden. Er bestaan verschillende technieken, zoals plaatfunderingen, strookfunderingen en poerfunderingen. Een fundering op staal is ondiep en maakt geen gebruik van palen, maar is gevoelig voor instabiliteit van de ondergrond en kan beïnvloed worden door de (gronds)waterstand. Funderingsherstel kan nodig zijn als schade optreedt door deze factoren, bijvoorbeeld bij verzakte aanbouwen of scheefstaande muren.
Bij hoge waterstanden is de keuze vaak between plaatfundering, strookfundering of poerfundering. Plaatfunderingen zijn grote, zwaar gewapende betonvloeren; strookfunderingen zijn lange elementen onder muren; poerfunderingen zijn vierkante platen onder kolomopstellingen. Gronddekking speelt een belangrijke rol; een vorstvrije aanlegdiepte van 0,6 tot 0,8 m wordt aangeraden en de draagkracht kan door gronddekking worden verhoogd.
Beoordeling van risico’s en preventie
Signalen van funderingsproblemen bij een fundering op staal omvatten scheuren in buiten- en binnenmuren, scheefstand, klemmende deuren of ramen, verzakte vloeren en vochtproblemen in kruipruimten. Een professionele inspectie kan bestaan uit visuele inspectie, metingen van scheefstand en mogelijk sondering. Afhankelijk van de ernst kan monitoring volstaan of is herstel noodzakelijk. Duurzaam funderingsherstel kan plaatsvinden door palen naast de bestaande fundering te plaatsen en koppelen met beugels, zodat belasting naar diepere draagkrachtige lagen wordt gebracht.
Deltares heeft gewerkt aan een systematische methode voor risicoanalyse van paalrot en verschilzetting van panden op staal, onder meer in het kader van de droge- en natte periodes. Verzekeraars dekking voor funderingsschade door droogte is meestal uitgesloten als het gaat om “onzeker voorval”, wat benadrukt dat preventie en tijdig ingrijpen cruciaal zijn. Het totaal aan schade door lage waterstanden kan tot miljarden euro's oplopen bij langdurige droogte en bodemdaling.
Slapeloze nachten in Gouda: krijgen bewoners geld voor verzakte huizen of niet? - OMROEP WEST
Wat eigenaren zelf kunnen doen
U bent als eigenaar zelf verantwoordelijk voor de ontwatering, de grondwaterstand en bebouwing/fundering op uw perceel. Er zijn maatwerkoplossingen afhankelijk van situatie en bebouwing: monitoren van waterstanden, zorgen voor drainage en capillaire onderbreking, waterdichte afwerkingen en het kiezen van materialen met lange duurzaamheid. Het meest duurzaam en doeltreffend is het herstellen van een fundering of het volledig vervangen van houten fundering door betonnen palen of stalen buizen. Het waterschap beheert het waterpeil in de watergangen en kan peilen aanpassen aan bodemdaling, doorgaans in stappen van 2 tot 3 cm. KCAF fungeert als nationaal funderingsloket en adviseert bewoners rond funderingsproblematiek en brengt de funderingsproblematiek in kaart.
Bij zichtbare schade: neem contact op met KCAF. Bij afwezigheid van zichtbare schade: voorkom problemen door te monitoren en waar mogelijk regenwater in de grond te laten aflaten. Het is verstandig om tijdig professioneel onderzoek uit te voeren; een inspectieput kan helpen om de staat van de fundering te controleren. Het is mogelijk dat een combinatie van maatregelen vereist is, waaronder drainage, overbrugging en mogelijk vervanging van houten palen door betonnen palen of stalen buizen.
tags: #fundering #op #staal #grondwaterstand