Dorp met dries, centraal gelegen op het plateau van Schimmert en voor het eerst vermeld in 847. Op de dries in het noordelijke deel van het dorp - Bies genoemd - kwamen in de vroege 19de eeuw zes bebouwingslinten uit (Mareweg, Hoofdstraat, Op de Bies, Langstraat, Vauwerhofweg en Rozemarijnstraat). De R.K. St.-Remigiuskerk (Hoofdstraat 86) is een driebeukige basilicale kruiskerk voorzien van een vijfzijdig gesloten koor met zijkapellen, een dakruiter en een brede ongelede zadeldaktoren met naaldspits. De in onregelmatige blokken Nievelsteiner zandsteen opgetrokken kerk kwam in 1924-'26 tot stand naar een traditionalistisch ontwerp van J.Th.J. en P. Cuypers ter vervanging van een voorganger uit 1832. In 1938 werd een sacristie aangebouwd. Het interieur wordt gedekt door mergelstenen kruisribgewelven. De kerk bevat een hardstenen doopvont uit 1570.
Een deel van de inventaris is uit de oude kerk afkomstig en vervaardigd door de Gebr. Ramakers, zoals het Maria-altaar (eind 19de eeuw) en de tot balustrade van het zangkoor omgevormde communiebank (1870). Uit circa 1926 dateren twee marmeren altaren (St. Jozef en St. Gerardus) en een gepolychromeerd triomfkruis. De gebrandschilderde ramen zijn in 1957 en 1975 geplaatst naar ontwerp van J. Stassen. Het voorm. klooster en seminarie van de paters Montfortanen (Op de Bies 33) is een U-vormig dreielaags pand met souterrain en aan de voorzijde een verhoogd middenrisaliet. De voorm. R.K. Boerderijen. Gesloten hoeven met een 18de-eeuwse oorsprong zijn de mergelstenen boerderij Hoofdstraat 3, met twee in- en uitgezwenkte gevels uit 1709 en 1710 (jaartalstenen), en de deels in vakwerk uitgevoerde boerderij Hoofdstraat 97.
- Voorbeelden van 19de-eeuwse gesloten hoeven zijn Hoofdstraat 5-7 (1810), de deels vernieuwde boerderij Op de Bies 43-45 (sluitsteen 1815) en uit de tweede helft van de 19de eeuw de boerderij Op de Bies 20-24 (1855), de kleine hoeve Kruisstraat 2 en de gepleisterde hoeve Hoofdstraat 113-115.
Woonhuizen. Het gebouw is een ontwerp van architect Jos Wielders en gebouwd in 1926 - 1927. Het is gebouwd in beton en met bakstenen omkleed. De toren heeft een ronde schacht met uitkragend vlakbodemreservoir. In 1935 is een dubbele dienstwoning ernaast gebouwd. En enkele jaren later nog een vrijstaande dienstwoning. Boven in de toren bevond zich tot de Tweede Wereldoorlog een restaurant: “Oranje Restaurant”. De toren is in de jaren ’70 en ’90 van de 20e eeuw en eind 2008 opgeknapt. Sinds mei 1977 heeft de toren de status rijksmonument.
De watertoren van Schimmert is van cultuurhistorische waarde als bijzondere uitdrukking van een landschappelijke, bestuurlijke, technische en typologische ontwikkeling. Een Rijksmonument van 38 meter hoog, gebouwd in de stijl van de Amsterdamse School. Een origineel horecaconcept en bevlogen ondernemers. Dat zijn de ingrediënten voor De Smakelijke Reus van Schimmert. De Reus van Schimmert is een 38 meter hoge watertoren, gebouwd in 1926.
Toen André Köppen, jarenlang de uitbater van Het Gulpener Bierhuys, drie jaar geleden Nico, de eigenaar van de toren en zijn broer Roger Eurelings, leerde kennen, ontstond het idee om het monument een nieuwe, duurzame bestemming te geven. De oude watertoren wordt nu omgebouwd tot belevingscentrum, kennisinstituut én marktplaats voor streekproducten, met als doel meer bewustzijn te creëren over eten en drinken. Ondernemen met een missie dus. In de watertoren komt een microbrouwerij en ook frisdrankproductie. Om kinderen bekend te maken met gezonde voeding, is het FoodKids-concept bedacht.
Om de brouwerij en het FoodKids project te financieren is een crowdfundingscampagne opgezet. “Om de microbrouwerij en het FoodKids concept op te zetten hebben we minimaal €200.000 nodig. Hiermee kunnen we op zo’n duurzaam mogelijke manier de brouwerij en proeflokaal inrichten. De brouwerij herbergt een installatie van maximaal 250 liter en er zal een fruitpers nodig zijn om het sap uit het fruit te persen. Daarnaast kan onze brouwmeester van start gaan met de productontwikkeling en hiervoor samenwerken met hogescholen in de regio. Halen we meer dan €200.000 euro op, dan willen we starten met onze eigen hopteelt voor de productie van onze bieren in de huisbrouwerij en gaan we nog diverse Limburgse dranken ontwikkelen.”
“We willen bewustzijn te creëren bij kinderen en daarom hebben we FoodKids bedacht”, zegt André Köppen. “Voor de kleintjes begint dat al bij het verbouwen en oogsten van eigen fruit. Van de teler krijgen de kinderen uitleg over de verschillende soorten fruit en leren ze welk fruit bijvoorbeeld in het seizoen is. Zodra de tijd rijp is, mogen ze met een kistje vol zelf geplukt fruit naar de Reus van Schimmert om hier sap van te laten persen en dit uiteraard zelf te proeven. Met de wat oudere kinderen zullen we aan de slag gaan met het brouwen van frisdrank.”
Een van de best opgeleide brouwmeesters van Nederland, Jan-Willem den Hartog, ondersteunt de familie Köppen bij het opzetten van de brouwerij en de frisdrankproductie. Onder zijn leiding is Frisch geboren, een 100% Limburgse gebrouwen koolzuurhoudende frisdrank met uitsluitend lokaal fruit en graan zonder alcohol en toegevoegde suikers. Bij het brouwen van deze frisdranken zullen (basis)scholen betrokken worden. Kinderen kunnen in de Smakelijke Reus hun eigen frisdrank komen brouwen.
Onder de naam Frisch produceert de brouwerij straks naast eigen bieren ook eigen frisdrank. “Het doel is om naast de verkoop binnen de muren van de Reus van Schimmert ook nog circa 200.000 flesjes frisdrank en alcoholarm bier te verkopen op andere verkooppunten in Limburg. Ons alcoholarme bier gaat ‘Geen bier’ heten.”
Overigens zal de Reus van Schimmert ook de bieren van de Gulpener Bierbrouwerij verkopen. Wie bovenop de Reus van Schimmert staat, kan tot 46 kilometer ver kijken. “Onze ingrediënten komen altijd van de grond binnen het gezichtsveld”, zegt Köppen. En net zoals het vroeger de watertoren een centrale functie had door heel Zuid-Limburg van water te voorzien, is het de bedoeling dat het met deze nieuwe bestemming net zo’n spilfunctie krijgt door het gebied om de toren heen onderdeel te maken van de keten.
De Limburgse familie Köppen zal de exploitatie van de microbrouwerij en horeca - de Smakelijke Reus van Schimmert - op zich nemen. André, Anne-Marie, Lydia, Tygo en (schoon)vader/opa Martien Peerboom zijn de familieleden achter het project. André is al 20 jaar zelfstandig ondernemer en heeft samen met Anne-Marie het Gulpener Bierhuys geëxploiteerd. Later heeft hij aan de wieg gestaan van het succesvolle Gulpener BrouwLokaal waarvoor hij samen Yves Geraedts het businessplan schreef en het eerste jaar maar liefst 38.000 gasten mocht ontvangen. Dochter Lydia stond vanaf haar achtste jaar in het Bierhuys bierpakketten te verkopen en is daar de ondernemersdrift een beetje aangewakkerd. Inmiddels heeft ze samen met haar vriend Tygo haar eigen bedrijf Iventy opgezet. Samen zullen zij een rol krijgen binnen de horeca van de Reus van Schimmert.
“Martien Peerboom heeft nog gewerkt als privé chauffeur voor de Gravin van Neubourg in Gulpen en is altijd al onze rots in de branding geweest. Op de begane grond komt een foodmarkt van 60m2 met streekproducten. De horeca komt op de eerste verdieping, het proeflokaal op de tweede. Bovenop de toren komt nog een terras. Het complete project wordt mede ondersteund door Internationale Bauausstellung' (IBA), een organisatie die regio’s impulsen geeft. Ook Limburg Economic Forum leverde een bijdrage. De Smakelijke Reus van Schimmert gaat in plaats van een fysieke menukaart gebruik maken van de app Booq, van Eijsink, waarin ook ruimte is voor storytelling. Een monument op deze manier verduurzamen is welhaast ónmogelijk, maar Nico Eurelings is het gelukt.
Zijn oude watertoren De Reusch in het Limburgse Schimmert is - zowel in de opbouw als in de exploitatie - energieneutraal en volledig duurzaam. Een bijzondere prestatie die hem het afgelopen jaar de ‘Open Monumentendag Duurzaamheidsprijs’ opleverde. Jeugdsentiment Al vanaf zijn vierde levensjaar passeerde Nico dagelijks de iconische watertoren in zijn woonplaats Schimmert, een klein dorpje in de buurt van Valkenburg. Tot 2014 vervulde de 38 meter hoge watertoren een cruciale rol in de drinkwatervoorziening van Zuid-Limburg.
Van jongs af aan intrigeerde het imposante bouwwerk Nico en toen er in 2015 vanuit de ondernemersvereniging waar Nico lid van was, gesproken werd over de toekomst van het inmiddels rijksmonument, voelde Nico zich direct aangesproken. “In het verleden heb ik veel verenigingswerk gedaan in Schimmert en omstreken. Deze activiteiten raakten in de slop toen mijn tijd opging in het duurzame energiebedrijf New Energy Systems, waar ik mede-eigenaar van ben. Mijzelf ontfermen over de watertoren was mijn manier om nog een keer iets terug te doen voor de gemeenschap”, aldus Eurelings.
IBA ParkstadWatertoren De Reusch is cultureel erfgoed. Het is een karakteristiek herkenningspunt voor de wijde omgeving. De toren uit 1926 geeft een inkijkje in het leven van onze voorouders en vormt de basis voor de leefomgeving en culturele identiteit van Zuid-Limburg. Om dit te beschermen en te behouden, heeft de ondernemer (met kennis van duurzame energie) vanuit intrinsieke motivatie een plan gemaakt. “Samen met de ondernemersvereniging, de Waterleiding Maatschappij Limburg (WML, destijds de eigenaar) en de gemeente, ontstond het idee om te proberen de watertoren in het IBA Parkstad project te krijgen.”
Met een financiële en organisatorische steun in de rug waren er serieuze mogelijkheden om de watertoren een tweede leven in de vorm van een duurzame herbestemming te geven. IBA staat voor Internationale Bau Ausstellungen, een “instrument” wat uit Duitsland over is komen waaien. Het is een speciale project dat beoogt om een streek die economische achterstand heeft opgelopen weer wind te geven. Binnen twee maanden had Eurelings de watertoren en het bijbehorende woonhuis in zijn bezit.
Vervolgens moest er gedacht worden over de daadwerkelijke herbestemming. Het uitgangspunt was, het duurzame behoud van de toren. Hoe vul je dat in? “Eigenlijk alleen met een goed businessmodel, kun je een dergelijk pand behouden. Het vergt namelijk toch elke tien à twaalf jaar restauratie en daar moet geld voor zijn, gemiddeld zo’n vier à vijf ton.” De toren moest zichzelf zogezegd bekostigen en duurzaam zijn.
De eerste gedachten gingen uit naar een datacenter, maar later kwam het thema “Eten en drinken van zover je kunt kijken” naar voren. De zichtgrens van de watertoren is 60 kilometer, tot zelfs in Duitsland. Het idee ontstond om een belevingscentrum te maken met streekproducten afkomstig uit het gebied binnen die straal van 60 kilometer rondom de watertoren. Producenten van streekproducten zijn doorgaans heel goed in het maken van hun producten, maar minder goed in het vermarkten en distribueren ervan. Daar zou het businessmodel van De Reusch in voorzien.
De grote verbouwing: 1000m2 vloerverwarming verdeeld over acht verdiepingen in combinatie met vijf warmtepompen, een lichtplan volledig voorzien van LED-verlichting en een keuken en brouwerij volledig op stroom. Alle stroom die in het pand nodig is, wordt opgewekt door zonnepanelen op andere panden aan de overkant van de straat. Streekproducten op een hoger plan. In 2021 opende het gerestaureerde bouwwerk. Er is een aantrekkelijk programma opgebouwd: een restaurant, een 4D smaaktheater, een bier- en frisdrankbrouwerij met workshops, een streekproductenplein met workshops, een proeflokaal en een (web)shop. Bovenop de toren is een skybar met panoramisch uitzicht.
In de prijzen gevallen: Direct in het jaar van opening won Eurelings de Watertorenprijs 2021. De prijs werd toegekend door de Nederlandse Watertoren Stichting. De kracht van de herbestemming zat vooral in het idee om de toren te dienen als centrum van een regionaal netwerk rond voedsel en duurzaamheid. In 2022 won de Open Monumentendag Duurzaamheidsprijs. De toren is volledig aardgasvrij en wordt gevoed door ruim 350 zonnepanelen. Het gebruik van duurzame en circulaire materialen was eveneens een pluspunt.
The design combineert functionaliteit en esthetiek: orthogonale betonconstructie met een sierlijke ronde metselwerk schil, een panorama-restaurant bovenop het waterreservoir en een moderne lift met glazen voorzijde die het verhaal van Streekproductenconcept en gebouw laat beleven. Een multifunctioneel Centrum voor alle verenigingen van de kern Schimmert, met grote zaal, repetitielokaal, vergaderruimten en cafégedeelte, biedt nu ruimte voor verenigingsleven en toegankelijkheid vanaf de openbare weg en parkeervoorziening.
Beleving van voet tot panorama De nieuwe plattegrond laat de bezoeker van de begane grond naar de eerste verdieping en verder naar het panorama reizen via een vide in de eerste verdiepingsvloer en een zichtbare trappenkast. De poort is de entree naar de ontvangsthal; de 4D-ervaring ontstaat door filmprojecties op de gebogen wand van het waterreservoir. Een gelaagd gebouw met elke verdieping eigen functie: winkel op begane grond, restaurant en streekproductenplein in de romp, brouwerij op de oorspronkelijke lekvloer, beleving in het waterreservoir en horeca op de bovenste laag.
De nieuwe infrastructuur en het belevingscentrum geven het dorpsleven een impuls, waarbij traditionele waarden van voedsel en gemeenschap worden gekoppeld aan duurzame energiesystemen en lokale economie. Monumentale waarde wordt hiermee herontdekt en geïntegreerd in een hedendaags, sociaal en economisch duurzaam model.
tags: #gemeenschapshuis #schimmert #vloer