Niet dat de uitvoering ervan het doel is, neen, het is het middel om aan zichzelf te werken, tot inkeer te komen en als een beter mens terug in de maatschappij te stappen. Er bestaan verscheidene definities voor de termen rite, ritus, ritueel en rituaal. Alle zijn echter terug te brengen tot de stam in het Sanskriet Rita, hetgeen terug te vinden is in het Perzische Arta en in het Nederlandse Orde. Een ritueel is een ceremonieel gebeuren, dat volgens vaststaande regels verloopt; denk maar aan de handdruk of de militaire groet. Wanneer deze voorschriften worden neergelegd in een handleiding of een scenario spreken we van een rituaal: het Rituale Romanum bijvoorbeeld in de katholieke kerk. Het geheel van deze voorschriften of scenario’s weerspiegelt vaak de stijl en het klimaat van de omgeving waarbinnen zij worden uitgevoerd; dit noemen we een ritus.
Er bestaan in de Vrijmetselarij verschillende ritussen, elk met zijn eigen accenten en achtergronden. Ritussen kunnen aldus verschillen in het gebruik van houdingen, gebaren, woorden, klanken, eet- en drinkgebaren, tekens, filosofische of historische achtergrond, enz. Als belangrijkste ritussen, in gebruik in de RGLB, hebben we de Aloude & Aangenomen Schotse Ritus, de Franse (of moderne) ritus, en de Gerectificeerde Schotse Ritus. De ene ritus zal zich eerder richten op een christelijke symboliek, terwijl een andere ritus dan eerder ‘operatief’ van aard is, d.w.z. zich richt tot de deelnemers door beweging en symboliek, of door verwijzing naar historische voorbeelden. Daarnaast bestaan er nog tal van andere ritussen, waarvan er een groot deel niet binnen de schoot van de RGLB worden beoefend.
- De Franse Ritus: vult de ambachtelijke symboliek van de Britse erfenis aan met elementen uit de riddertraditie die door de Franse, vaak adellijke Vrijmetselaars was ingevoerd. De Ritus werd in Frankrijk gecodificeerd in 1786. De tijdsgeest voegde er elementen aan toe van een verdraagzaam, eerder gesuggereerd dan verklaard christendom.
- De Filosofische Schotse Ritus: ontstond in het zuiden van Frankrijk rond 1774, het is een variante van de Franse Ritus.
- De Aloude en Aangenomen Schotse Ritus: ontstond in Parijs ten tijde van het eerste keizerrijk en bevat zowel Angelsaksische als Franse elementen. Hij legt vooral de nadruk op de alchimistische lectuur van de traditionele symboliek.
- De Gerectificeerde Schotse Ritus: vastgelegd in Lyon tussen 1778 en 1788. Hij gebruikt dezelfde elementen als de Franse Ritus om de basis van de filosofisch-religieuze doctrine van Martinez de Pasquali (1727-1774) over te brengen.
- De Moderne (Belgische) Ritus: een vereenvoudigde versie van de Franse Ritus met talrijke ontleningen aan de “Schotse”. Hij behoort tot het erfgoed van de Belgische Vrijmetselarij uit de XIXde eeuw, die zich uitermate universalistisch opstelde en wordt gekenmerkt door een eigen taalgebruik.
In het Engels worden de Ritussen van New York en van Californië beoefend. Zelf prefereerden zij de benaming “Workings“. Zij werden vastgelegd in de Verenigde Staten in de loop van de XVIIIde eeuw en hebben hun archaïsch en ambachtelijk karakter behouden. De symboliek is ontleend aan het steenkappersvak en beoogt hoofdzakelijk het onderricht van een moraliteitssysteem.
De kracht van rituelen ligt in hun vermogen tot introspectie en een gezamenlijke identiteit. Rituelen geven zin aan de werkelijkheid en aan de dagdagelijkse dingen waarvan we de diepere betekenis en oorsprong vergeten zijn. Tevens worden ze gebruikt om impasses bij kritische overgangen in het leven te overbruggen. Doorheen de samenhang van de verschillende elementen en vooral door de herhaling, beklijft een ritueel. Het is daarom belangrijk dat er niets wijzigt aan de vorm, noch aan de inhoud van een rituaal. De genoemde elementen van verbondenheid, diepgang en voortdurende introspectie zijn hierbij van belang én aanwezig.
Rituelen illustreren de geschiedenis en de structuur van een gemeenschap en hebben betrekking op transcendente ervaringen binnen een sociale en culturele context. Rituelen brengen ons naar het centrum van het eigen Ik, daar waar het voor elke mens mogelijk wordt zijn ware wezen terug te vinden. Degene die denkt dat dit op de lange duur verveelt, heeft het mis: door herhaling, zelfbeschouwing op diverse vlakken, en rijping van de mythe in ieder individu maakt elke opvoering van het ritueel weer anders, biedt opnieuw stof tot nadenken en tot actie. De eenheid die uit rituelen straalt, zorgt voor een gevoel van harmonie, los van tijd en ruimte. Het uitvoeren van rituelen zorgt voor opperste concentratie, geborgenheid en meditatie; het wakkert de creativiteit aan bij elke deelnemer, en verleent zelfvertrouwen.
Rituelen zijn verwant met de geschiedenis en de structuur van een gemeenschap en hebben betrekking op transcendente ervaringen binnen een sociale en culturele context. Het is het verschil tussen opgenomen zijn en zich opgenomen voelen in een groep, of het nu adolescenten, gehuwden of Vrijmetselaars zijn. De mythen, of legenden, waarvan de rituelen gebruik maken, houden steeds een diepere esoterische betekenis in. Een ritueel brengt ons tot introspectie, tot een gezamenlijke identiteit.
Riten, rituelen en ritualen: op het eerste gezicht nogal verwarrende termen. Zelfs volgens het woordenboek lopen de betekenissen door mekaar. Laten we daarom even duidelijk stellen in welke betekenis ze hier worden gebruikt. Een ritueel is een ceremonieel gebeuren, dat volgens vaststaande regels verloopt; denk maar aan de handdruk of de militaire groet. Wanneer deze voorschriften worden neergelegd in een handleiding of een scenario spreken we van een rituaal. Het Rituale Romanum bijvoorbeeld in de katholieke kerk. Het geheel van deze voorschriften of scenario’s weerspiegelt vaak de stijl en het klimaat van de omgeving waarbinnen zij worden uitgevoerd; dit noemen we een ritus.
De Reguliere Grootloge van België beoefent in het Nederlands en in het Frans de volgende Ritussen: De Franse Ritus, De Filosofische Schotse Ritus, De Aloude en Aangenomen Schotse Ritus, De Gerectificeerde Schotse Ritus, en De Moderne (Belgische) Ritus. Deze ritussen illustraeren een gemeenschappelijke doelstelling: de authenticiteit van de inwijding garanderen en voortzetten. De verplichte opeenvolging van inwijding in de verschillende graden is in al deze ritussen aanwezig. Zij illustreert het geloof van de Vrijmetselarij in de vervolmaking van de mens.
Conclusief kan gesteld worden dat rituelen intra-maatschappelijk en innerlijk werk faciliteren: ze verbinden leden, brengen diepgang, en bevorderen voortdurende introspectie. Ze dienen als middel tot persoonlijke transformatie en maatschappelijke integratie, gestut door symboliek, mythen en een gemeenschappelijke cultuur van inwijding.
Vrijmetselarij Musuem hangt van symbolen aan elkaar
tags: #gerectificeerde #schotse #ritus