Architectuur en geschiedenis van de gevel van Amphion Doetinchem: een lange reis van ontwerp, bouw en herstel

Het Amphion Theater in Doetinchem is een opvallend voorbeeld van moderne theaterarchitectuur met een experimentele gevel die in de loop der jaren voor flinke discussies en herstelwerkzaamheden heeft gezorgd. De tegenstrijdige stemmen over de gevelopbouw uit 2008 en de latere constatering van scheurvorming in het metselwerk leidden tot waarschuwingen, omheining met hekken en uiteindelijk een miljoenenreparatie. De vraag naar veiligheid en duurzaamheid stond centraal in de beslissingen van betrokken partijen, waaronder bestuurders, architecten en ingenieurs.

De gevel van Amphion werd kenmerkend door zijn schuine vlakke delen en een samenstelling van glas, baksteen en later materiaalwisselingen. In 2014 werd besloten de gevel tijdelijk af te schermen met hekken vanwege de kans op brokstukken bij extreem weer. De Raad van Arbitrage voor de Bouw hechtte in haar uitspraak veel waarde aan het experimentele karakter van de gevel, de waarschuwingen van een adviseur vooraf en het feit dat het theater toch voor dit ontwerp koos. Amphion moest uiteindelijk ruim een miljoen euro verdelen over herstelwerkzaamheden aan de gevel met inbegrip van bijdragen van externe adviesbureaus.

Historische wortels en ontwerpers van Amphion

Het gebouw van Amphion werd oorspronkelijk ontworpen als cultureel centrum en podium voor kunst, cultuur en debat. Het ontwerp en de basale afwerking zijn beïnvloed door een beperkt budget, wat zich uit in een rechthoekige vorm met een uitbouw voor de theaterzaal en houten gevelbekleding. De gevels bestaan uit horizontale glasstroken afgewisseld met rood baksteen, waarbij de stenen gelijmd zijn in een dubbel halfsteensverband. De architectuur wordt toegeschreven aan een combinatie van muselijke keuzes en technische innovaties die kenmerkend zijn voor de periode waarin het gebouw werd ontwikkeld.

Ontwikkelingsfasen en bouwkundige uitdagingen

07-09-2009: Het hoogste punt van de bouw van Schouwburg Amphion werd bereikt. De schuin geplaatste gevels en de toneeltoren kregen hun definitieve afwerking met steen en aluminium. De foyer kreeg een gedicht dak en de twee zalen waren bijna gereed voor afwerking. De glazen puien boden zicht op het kleurrijke interieur en de hoofdvorm van het gebouw leek op een afgeknotte piramide met hellende gevels die het gebouw ruimtelijk in de omgeving nestelt.

De oorspronkelijke gevelontwerpen gebruikten gemetselde muren die later problematisch bleken door scheurvorming en onderhoudsuitdagingen. In 2010 werd Amphion opgeleverd door ADS Groep, maar in 2014 werd ontdekt dat er onregelmatigheden in de gevel aanwezig waren. Het plan voor herstel was om de bestaande gevel te verwijderen en te vervangen door een dunne, lichte gevel van zinkplaten, waarmee duurzaamheid en langere levensduur werden nagestreefd. Dit herstelprogramma maakte deel uit van een bredere strategie om de gevel te moderniseren en beter bestand te maken tegen weersinvloeden en veroudering.

Architectonische kenmerken en materialisering

De hoofdvorm van Amphion was een afgeknotte piramide, met gevels die door hun helling vertrouwd en tegelijkertijd schijnbaar zwaar zijn. De gevel bestond uit zandkleurige baksteen, korte glaspartijen en vierkante vensters die op verschillende posities zijn geplaatst om daglicht en zicht naar buiten te brengen. De gevelcompositie werd later herzien met een verschuiving naar zinksysteem als vervanging voor de oorspronkelijke bakstenen gevel.

De verreikende visie op transparantie en openheid in publieksruimtes werd zichtbaar gemaakt door grote glazen puien die de foyer met de buitenruimte verbinden. Binnen zorgde de indeling van foyers, zalen en ontmoetingsruimtes voor een samenhangende theaterervaring. De grootste zaal bood 870 stoelen en had een hoefijzervorm, terwijl de kleine zaal 300 stoelen telde en met een flexibele tribune-indeling ruimte bood voor diverse productieformats. De toneeltoren met 60 trekt verhief de verticale dynamiek van de zaalproductie.

Technische en esthetische overwegingen

Architect Francesco Veenstra benadrukte de wensen voor intimiteit en een klassieke theaterbeleving, waardoor elementen als tweezitsbankjes op de balkons en een combinatie van zachte en harde materialen werden toegepast. Transparante insnijdingen en daglichttoetreding in publieksruimtes waren belangrijke ontwerpkeuzes, terwijl de technische installaties en akoestiek aan moderne normen voldeden. De blokvormige volumes en de gevelregistratie met vierkante vensters zorgden voor een speelse, maar ook robuuste stedelijke verschijning.

In de latere herontwikkeling werd besloten om de gevel te vervangen door een natuurlijke/zinkgevel (NedZink NOVA) vanwege de betere verouderingservaring en duurzaamheid. De samenwerking tussen Amphion, ADS Groep en andere partners werd gezien als een cruciale factor voor het slopen van de oude gevel en uitvoering van de nieuwe gevel. De betrokken partijen legden duidelijke afspraken vast om de werkzaamheden volgens planning en vergunningen uit te voeren, met start in oktober 2020 en afronding van de volledige buitenschil tot aan de waterdichting.

Projectteam en betrokken partijen

• Opdrachtgever: Cultureel Centrum Schouwburg Amphion, Doetinchem
• Adviseur constructie: ABT, Delft
• Theatertechnisch adviseur: Theateradvies bv, Amsterdam
• Projectmanagement en bouwkostenadviseur: BBN Adviseurs, Houten
• Adviseur bouwfysica, akoestiek en brandveiligheid: LBP SIGHT, Nieuwegein
• Adviseur installaties: Royal Haskoning, Rotterdam
• Hoofdaannemer: Aan de Stegge Bouw & Werktuigbouw, Goor
• Hoofdaannemer voor uitvoeringswerkzaamheden van de gevel: ADS Groep

Huidige status en toekomstperspectief

Het herstel van de gevel en de bijbehorende aanpassingen zijn bedoeld om Amphion op lange termijn veilig en duurzaam te maken. Het kostenplaatje voor herstel bedraagt ruim een miljoen euro, met.Calculaties die tot 1.662.832,00 euro oplopen, waarvan de arbiters specifieke bedragen toewijzen aan Constructiebureau ABT en Adviesbureau BBN. De inzet ligt op lange termijn veiligheid en duurzaamheid van het theater, met aandacht voor zowel de buitengevel als de passerende omgeving. De directeuren en betrokken partijen communiceren verder over het proces en de operationele haalbaarheid van de herontwikkeling.

In 2019 werd besloten om mee te denken over een natuurlijke gevel, waarbij NedZink NOVA als materiaalkeuze werd gemaakt. De benodigde voorbereidingen voor uitvoering, vergunningen en sloopwerkzaamheden werden vervolgens in 2020 uitgevoerd, waarna de complete buitenschil tot aan de waterdichting is verwijderd en vervangen. Deze beslissing weerspiegelt de lange geschiedenis van Amphion, waarin ontwerp, uitvoering en toekomstgerichte duurzaamheid elkaar raken.

Geografische context en stedelijke omgeving

Amphion staat aan de rand van het Lookwartier, een gebied in transformatie waar de schouwburg de oostelijke rand vormt ten opzichte van het centrum. De bouwplannen hielden rekening met de nabijheid van andere culturele instellingen en de aansluiting op het stedelijke netwerk, waaronder een ondergrondse parkeergarage en de verkeersaders die het theater verbinden met de Hofstraat.

tags: #gevel #amphion #doetinchem