Bij regenval geldt dat hemelwater vaak via het riool naar de waterzuivering stroomt, terwijl schoon hemelwater ook anders verwerkt kan worden om overbelasting te voorkomen.
In Nederland is er heel wat landelijke wet- en regelgeving inzake hemelwaterafvoer, in stand gehouden door waterschappen, gemeenten en landelijke kaders, met gebiedsgerichte aanvullingen op lokaal niveau.
Op lokaal niveau mag er soms wel afgeweken worden, maar de definitieve regelgeving staat in het gemeentelijk rioleringsplan (grp) en de waterschapsverordening, en vaak in verordeningen die het GRP koppelen aan gebiedsbeheer.
Lozingsvoorschriften en sociale verantwoordelijkheid vragen om hemelwater zo veel mogelijk lokaal in het milieu te laten infiltreren of verwerken, zeker gezien de toenemende neerslagintensiteit door klimaatverandering.
Het Activiteitenbesluit behandelt de lozing van hemelwater van bedrijven die onder het besluit vallen, terwijl particuliere woningen daar geen expliciete eisen uit ontlenen, wel maatschappelijke verantwoordelijkheid voor toekomstbestendigheid.
Verschil tussen landelijk en gemeentelijk beleid
De overheid staat doorgaans geen lozing van hemelwater meer toe op het vuilwaterriool; de uiteindelijke regelgeving hierover ligt echter bij het gemeentelijk rioleringsplan en verordeningen per gebied.
De gemeente kan gebiedsgerichte regels over afvloeiing van hemelwater opstellen en heeft hiermee invloed op zowel woningbouw als bedrijven.
De gemeente is verantwoordelijk voor de lozingsinstructie en infrastructuur van de openbare ruimte, terwijl bedrijven bepalen hoe dit op hun terrein gebeurt.
Omdat het klimaat verandert en hevige stortbuien vaker voorkomen, zijn de regels voor regenwaterafvoer aangepast en geldt dat water dat op gras valt in de bodem kan zakken, terwijl water op verharding sneller naar het riool kan stromen.
Waterschap, verharding en compenserende maatregelen
Wanneer verharding meer dan 500 m2 beslaat, is meestal een vergunning en compensatie nodig om de afvoer van regenwater goed te regelen.
Het waterschap hanteert een voorkeursvolgorde bij compensaties: waar mogelijk wordt gekozen voor een oever met vegetatie of een natuurvriendelijke oever; overige maatregelen volgen indien ruimtelijke beperkingen dit vereisen.
De oppervlakte of diepte van compensatie wordt berekend aan de hand van het te compenseren oppervlak en berging, met peilstijgingen die maximaal eens per 10 jaar (T=10) of 100 jaar (T=100) kunnen voorkomen.
Bij grotere projecten geldt vaak een aanvullende regel: maximaal 20% van de compensatie mag bestaan uit waterbergingen of ondersteunende kunstwerken, zoals een waterplein of bergingskelder, gericht op één aansluiting op een bestaande sloot.
Een sloot, greppel, waterbergingsgebied of -kelder moet vóór verharding aangelegd worden, en de eigenaar van de compenserende maatregelen is verantwoordelijk voor onderhoud en inspectie.
Berekening en praktijk
De berging kan in kubieke meters berekend worden voor ondergrondse bergingen en in vierkante meters voor open bergingen; de diepte en waterpeilen bepalen de bergingscapaciteit.
Bij een vergroting van verhard oppervlak wordt een slootoppervlak van ongeveer 14% van de nieuwe verharding berekend en aangesloten op een bestaande sloot.
De grootte van de berging en peilstijgingen worden berekend op basis van het waterpeil en de maximale stijging volgens T=10 of T=100, op te vragen via het vergunningenloket van het waterschap.
Belangrijke documenten als Legger en beheerregister van het waterschap geven keuzes en percentages weer en tonen waar omvangrijke werken zoals waterbergingsgebieden of -kelders vereist of toegestaan zijn.
Verklaring van termen en praktische gevolgen
Een gebiedsaanwijzing van het waterschap regelt de afkoppeling van hemelwater op private terrein en aangewezen maatregelen, waarbij standaardoplossingen soms niet haalbaar zijn en maatwerk kan plaatsvinden.
Bij verharding waarbij regenwater direct naar sloot of riool gaat, geldt dat compenserende maatregelen nodig kunnen zijn om wateroverlast te voorkomen.
De eigenaar van de compenserende maatregelen moet controleren of de berging blijft voldoen aan de doelstelling en onderhoud plegen; dit geldt ook voor ondersteunende kunstwerken.
Hoewel in gangbare situaties regenwater vaak nog via gemengde riolering afgevoerd wordt, proberen waterschappen en gemeenten in nieuwe wijken en bedrijven het systeem te scheiden en meer regenwater te infiltreren of hergebruiken.
Hemelwaterbeleid en regionale voorbeelden
Waterschap Brabantse Delta heeft specifieke richtlijnen voor hemelwaterbeleid en legt uit hoe regenwater thuishoort in de omgeving via infiltratie, buffering of afvoer naar oppervlaktewater of sloten.
In nieuwe woonwijken wordt gestreefd naar gescheiden rioleringssystemen: schone hemelwater in sloten, vuilwater in de riolering; bedrijven ligt de keuze afhankelijk van de aard van activiteiten en verantwoorde afvoer.
Waterkwaliteit wordt bewaakt door te voorkomen dat uitlogende materialen in bouwmaterialen in het hemelwater terechtkomen, en door passende bodempassage of infiltratie toe te passen.
Voor projecten wordt vaak gevraagd om een waterparagraaf, berekeningen en plannen te leveren; samenwerking tussen gemeente, waterschap en projectteam is essentieel voor een doelmatige afvalwaterketen.
Rechten, plichten en conflicten rond gezamenlijke regenpijpen
Gezamenlijke regenpijpen kunnen tot burenruzies leiden; zonder erfdienstbaarheden is doorgaans geen verplichting om een buurman regenpijp te laten afvoeren over uw erf.
Wanneer een gezamenlijke regenpijp over perceelsgrenzen loopt, kunnen er erfdienstbaarheden ontstaan; zelfs dan kan het lijdend erf vaak een wijziging vragen als buren onredelijk handelen.
Als regenpijp op uw grond beperkt wordt door een erfgrens die u deelt, bezit u meestal controle over die leiding, mits dit geen wateroverlast oplevert bij de buur.
Regels bij verplaatsen van afvoer en regenpijpen
Tijdens renovatie kan het voorkomen dat een gezamenlijke regenpijp verplaatst moet worden; u dient altijd overleg met de buur te voeren en verantwoordelijk te zijn voor wateroverlast die kan ontstaan.
Subsidies zijn mogelijk voor afkoppelen van regenwater en infiltratie in de tuin, inclusief een subsidie per m2 dak aangesloten op regenpijpen, mits gecombineerd met vergroening of regenwatersopvang.
Verplaatsen van afvoer vergt nauwkeurige planning: afvoerbuizen met voldoende afschot, juiste diameters (bijv. 40 mm voor gootstenen, 110 mm voor riolering), en goede ventilatie en afdichtingen.
Een stappenplan voor het verleggen van een afvoer omvat onder meer het plaatsen van sifon, het op maat zagen van buizen, verbinden met mof en koppelstukken, lijm voor pvc en het controleren van lekkages.
Overzichtsbeelden en visuele aanvullingen
Samenvatting en praktische toepassingen
Regenwaterregels raken meerdere disciplines tegelijk: architect, aannemer, installateur, gemeente, waterschap en opdrachtgever hebben elk een eigen verantwoordelijkheid in uitvoering en borging.
Een hemelwaterverordening beschrijft hoe regenwater op of rond een perceel verwerkt moet worden, met aandacht voor opvang, infiltratie, buffering, gescheiden leidingen en vertraagde afvoer.
GEP biedt praktische ondersteuning om regels om te zetten naar een praktische aanpak voor woningen, gebouwen en terreinontwikkelingen, inclusief advies en maatwerkoplossingen.
Hergebruik en infiltratie van hemelwater leveren aanzienlijke voordelen op voor de waterketen, de waterkwaliteit en de veerkracht tegen klimaatstress.
Animatie van het rioleringssysteem voor openbare werken - MMSD
Checklist voor planvorming en vergunningen
- Controleer GRP en lokale verordeningen voor afkoppelen en verharding
- Bereken te compenseren oppervlak en benodigde berging volgens T=10 en T=100
- Plan waterberging buiten- en ondergronds, met aansluiting op bestaande systemen
- Vraag tijdig een vergunning aan of gebruik overgangsregelingen waar mogelijk
- Stem af met gemeente en waterschap over peilstijgingen, Legger en beheerregister
- Overleg met buren bij gezamenlijke regenpijpen en gebieden waar erfdienstbaarheden spelen
tags: #gezamelijke #hemelwater #afvoer