Gevelbegroeiing, ook wel bekend als groene gevels, kent een lange geschiedenis en wordt al eeuwenlang toegepast om woningen en gebouwen te verfraaien. Klimmers zoals de blauwe regen en wilde wingerd sieren al lange tijd gevels, en deze trend zet zich voort met hedendaagse toepassingen die verder gaan dan louter esthetiek.
Voordelen van Groene Gevels
Groene gevels bieden een breed scala aan voordelen, zowel voor het gebouw zelf als voor de omgeving en de bewoners.
Thermische Isolatie en Koeling
Groene gevels dragen bij aan een aangenaam binnenklimaat door de thermische isolatie die ze bieden. Ze warmen minder op in de zomer en verliezen minder warmte in de winter. De planten zorgen voor verdamping, wat een verkoelend effect heeft op de omgeving, waardoor de gevels minder opwarmen door directe zonnestralen. Hierdoor wordt de warmteabsorptie verminderd en straalt het gebouw 's nachts minder warmte uit. In de herfst en winter kunnen groenblijvende klimplanten, zoals klimop, de gevel beschermen tegen afkoeling. Door het stilstaande luchtkussen tussen de beplanting en het gebouw, wordt wind tegengehouden, wat convectieverlies langs de gevel beperkt. In de zomer kan het schoorsteeneffect, een opwaartse luchtstroom tussen gevel en beplanting, juist bijdragen aan koeling.
Verbetering van de Luchtkwaliteit
Planten spelen een cruciale rol in het verbeteren van de luchtkwaliteit. Ze binden fijnstof en aerosolen, waaronder zware metalen zoals lood en cadmium, uit de lucht. Deze stoffen slaan neer op de bladeren, worden door regen afgespoeld en komen in de ondergrond terecht, of worden door de plant zelf opgenomen en opgeslagen. De opname van verontreinigende stoffen is groter in de nabijheid van drukke wegen, waar de luchtvervuiling van nature hoger is. Bovendien gebruiken planten tijdens hun fotosynthese CO2 uit de lucht en produceren ze zuurstof die ze aan de atmosfeer afstaan. Door verschillende soorten aan te planten, wordt niet alleen het beeld aantrekkelijker, maar wordt ook de opnamecapaciteit voor verontreinigingen vergroot.
Biodiversiteit en Leefomgeving
Gevelbeplanting draagt bij aan het vergroten van de biodiversiteit in stedelijke gebieden. Het creëert habitats voor vogels, bijen en andere insecten, wat bijdraagt aan een rijkere en gezondere stedelijke ecologie. Meer groen in de stad heeft een positief effect op de gezondheid en het welzijn van de mens, door onder andere de aanmaak van zuurstof en de vermindering van stress.
Geluidsdemping
Groene gevels kunnen ook bijdragen aan het dempen van straatgeluid. Ze verminderen de interne reflectie van geluid tussen gevels aan weerszijden van een straat, met een demping van 2,5 dB tot 3 dB.
Soorten Groene Gevels en Installatie
Er zijn verschillende manieren om groene gevels te realiseren, variërend van traditionele klimplanten tot modulaire systemen.
Hangende Planten en Beplante Gevelelementen
Naast traditionele klimplanten die direct op de gevel groeien, bestaan er ook beplante gevelelementen. Hierbij groeien planten vanuit bakken aan de gevel of op een substraat dat aan de gevel is bevestigd. Deze oplossingen kunnen echter duur en kwetsbaar zijn, aangezien ze intensief onderhoud, bewatering en bemesting vereisen, wat de duurzaamheid ervan in twijfel trekt. Hangende planten die groeien vanuit bakken op het dak of een balkon kunnen eveneens bijdragen aan de vergroening van de gevel.
Groenslingers in Gent
In Gent wordt de aanleg van groenslingers gestimuleerd als een manier om smalle straten te vergroenen, vooral waar weinig ruimte is voor straatbomen. Een groenslinger is een constructie van klimplanten die vanuit geveltuinen aan weerszijden van de straat over horizontale kabels de straat overspannen. De klimplanten groeien langs de gevels tot een hoogte van minimaal 5 meter, waarna ze de straat oversteken. De stad Gent voorziet in de kabels en het onderhoud vanaf 3 meter hoogte na een melding. De aanvrager is verantwoordelijk voor de geveltuin tot 3 meter hoogte.
Voorwaarden voor Groenslingers in Gent
- De straat of het deel van de straat moet op het grondgebied van de stad Gent liggen.
- De breedte van de straat, gemeten van gevel tot tegenoverliggende gevel, mag maximaal 10 meter bedragen.
- Bij een groenslinger tussen schuin tegenover elkaar liggende woningen mag de afstand van gevel tot gevel maximaal 12 meter zijn, en de kabels mogen een hoek van niet meer dan 45° maken.
- De aanvrager en de overbuur moeten beschikken over een geveltuin of er zelf één aanleggen.
- Er mag enkel gebruik gemaakt worden van specifieke, groeikrachtige klimplanten die geschikt zijn voor een groenslinger.
- De aanvrager zorgt voor het onderhoud van de geveltuin tot een hoogte van 3 meter.
Geschikte Klimplanten voor Groenslingers
| Latijnse naam | Nederlandse naam |
|---|---|
| Actinidia deliciosa | Kiwi |
| Aristolochia durior | Duitse pijp |
| Akebia quinata | Klimaugurk |
| Akebia trifoliata | Chocoladewingerd |
| Akebia x pentaphylla | Schijnaugurk |
| Clematis montana Rubens | Bergbosrank ‘Rubens’ |
| Clematis vitalba | Bosrank |
| Lonicera henryi | Kamperfoelie |
| Lonicera japonica | Japanse kamperfoelie |
| Lonicera periclymenum | Wilde kamperfoelie |
| Parthenocissus quinquefolia | Vijfdelige wingerd |
| Passiflora caerulea | Blauwe passiebloem |
| Trachelospermum jasminoides | Toscaanse jasmijn |
| Vitis coignetiae | Erode wijnstok |
| Vitis vinifera | Wijnstok |
Modulaire Systemen en Aanleg van Geveltuinen
Voor de aanleg van groene gevels kan gebruik gemaakt worden van modulaire systemen, die de installatie vergemakkelijken. Bij de aanleg van een geveltuin is het belangrijk om rekening te houden met de vrije doorgang op het voetpad (minimaal 120 cm). Het proces omvat doorgaans het verwijderen van tegels, het uitgraven van funderingsresten, het plaatsen van boordstenen en het aanvullen van de plantzone met teelaarde. Uitgebroken tegels kunnen hergebruikt of naar het recyclagepark gebracht worden.
Stappenplan voor de Aanleg van een Geveltuin
- Uitbreken: Verwijder trottoirtegels en graaf funderingsresten uit tot een diepte van 30 cm. Plaats een boordsteen en vul de plantzone aan met teelaarde.
- Klimplant kiezen: Selecteer een klimplant op basis van bloeikleur, bloeitijd, groeisnelheid en hechting aan de muur.
- Klimhulp monteren en plant aanbinden: Indien nodig, boor gaten en bevestig de klimhulp stevig aan de muur, met minimaal 5 cm ruimte tussen de klimhulp en de muur.
- Planten: Dompel de planten met pot kort in water. Maak de wortelkluit los. Graaf een gat van 40 cm diep, meng de grond met compost en plant de klimplant dicht bij de gevel. Houd rekening met de plaats van de klimhulp, ramen, dakgoten, kabels en leidingen. Vul de resterende ruimte op met bodembedekkers.
De Geveltuinbrigade in Gent biedt ondersteuning bij de aanleg van geveltuinen en de installatie van regenwatertonnen. Jaarlijks worden er gratis geveltuinen aangeboden door Stad Gent, maar deze zijn vaak snel uitgedeeld. Er is ook een betalende service beschikbaar.
Duurzaamheid en Onderhoud
De duurzaamheid van groene gevels hangt af van verschillende factoren, waaronder het type beplanting en het onderhoud. Het kiezen van de juiste plantensoort is cruciaal en afhankelijk van de oriëntatie van de gevel. Voor een noordgevel kan een niet-bladverliezende, zelfklimmende soort die goed tegen schaduw kan, geschikt zijn. Voor een zuidgevel is een bladverliezende soort op een klimhulp aan te raden als buitenzonwering.
Wortelschade en Ongedierte
Er is discussie over de voor- en nadelen van gevelbeplanting, met name wat betreft kans op gevelbeschadiging door wortels van zelfklimmers en de aanwezigheid van ongedierte. Echter, wortels van klimplanten veroorzaken doorgaans alleen schade aan gevels die al ondichte voegen of scheuren vertonen. Niet-bladverliezende planten kunnen een gebouw juist beschermen tegen slagregens en de muren droog houden.
Innovatieve Toepassingen
Groene gevels worden ook ingezet voor innovatieve toepassingen, zoals waterzuivering. Een voorbeeld in Gent is een particuliere woning met een groene gevel die grijze water van douche, keuken en wasmachine zuivert. Dit project, waarbij de Universiteit van Gent en de Universiteit van Antwerpen betrokken zijn, onderzoekt de effectiviteit van groene gevels voor waterzuivering, koeling, CO2-reductie en fijnstofbinding.