Beton is wereldwijd het meest gebruikte bouwmateriaal. Ieder jaar worden er miljoenen kuubs geproduceerd. En dat is niet zo vreemd, want beton is sterk en je kunt er bijna alles mee maken: bruggen en tunnels, parkeergarages en bedrijfsvloeren, industriële gebouwen, appartementen en woningen, ziekenhuizen, noem maar op. Er is nog een reden dat beton populair is: het gaat namelijk lang mee. Maar lang betekent niet voor altijd. En dat is een uitdaging. Veel betonconstructies stammen uit de jaren 70 en 80. Het beton dat we toen gebruikten is niet het beton van nu. Er werd bijvoorbeeld veel gebruikgemaakt van versnellers, zoals chloriden, om het sneller te laten uitharden. Die chloriden zorgen nu voor wapeningscorrosie, degradatie van het beton en uiteindelijk betonrot. Dat is een exponentieel proces dus hoe eerder je ingrijpt met betonherstel, kathodische bescherming en/of versterking van het beton, hoe beter en goedkoper het is.
Vogel is de specialist in onze groep. Onze vakmensen kunnen met iedere vorm van betononderhoud overweg en misschien nog wel belangrijker: we weten raad in iedere omgeving, in het bijzonder als de situatie complex is. Op industriële sites bijvoorbeeld staan betonconstructies meestal in het hart van de fabriek. Daar kun je niet zomaar gaan slopen. In tunnels heb je vaak te maken met een combinatie van verontreiniging door uitlaatgassen en betonrot, soms ook met asbest of andere complicaties. Waar begin je als een betonconstructie de strijd tegen de tijd begint te verliezen, of niet meer voldoet aan de eisen van het huidige gebruik?
Betonherstellers zijn er genoeg. Specialisten op het gebied van lijmwapening en kathodische bescherming al een stuk minder. En de combinatie van al die expertise zul je buiten Mourik niet snel vinden. Laat staan een partij die projecten van begin tot eind coördineert. Dat is goed om te weten, want er is niet één oplossing voor alle problemen met beton. Maar er is wel één partij die de levensduur van alle betonconstructies kan verlengen.
Nieuwe uitvoeringsmethoden en hun invloed op onderhoud en bouwproces
Nieuwe uitvoeringsmethoden hebben tot verbeteringen in het bouwproces geleid. Bekend zijn de klimbekisting en de glijbekisting als rationele bouwmethoden om bijvoorbeeld hoge betonnen kernen van gebouwen te realiseren. Inventiviteit en creativiteit liggen ten grondslag aan veel verbeteringen en vernieuwingen van uitvoeringsmethoden. De meest voor de hand liggende aanleiding tot het ontwikkelen van bijzondere uitvoeringsmethoden is de kostenbesparing die ermee gerealiseerd kan worden. Maar ook grensverleggende technieken vormen soms de basis tot vernieuwende uitvoeringsmethoden. Prefabricage kan daarin een bepalende rol spelen.
Een vernieuwende uitvoeringsmethode in de jaren zestig van de vorige eeuw in de woningbouw was de gietbouw. Het heeft in deze sector tot een geïndustrialiseerd proces geleid. Vroeger werd gietbouw gekenmerkt door eenvormigheid, nu is een grote variatie mogelijk zowel in vorm als beukbreedtes. Kenmerkend is de combinatie van bekistingstechniek, betontechnologie en logistiek met diversiteit en aanpassing aan consumentenbehoeften. Het begrip behangklaar is hier ontstaan.
In de civiele bouw was de tunnelboortechniek twintig jaar geleden een aansprekend voorbeeld van nieuwe ontwikkelingen. Dit hoofdstuk bevat geen uitputtende opgave van alle bijzondere uitvoeringsmethoden en de bijbehorende hulpwerktuigen. Produceren in een soort rijdende fabriek voorkomt verstoringen en fabrieksomstandigheden worden geëvenaard. De aansturing van dergelijke processen berust vooral op logistieke uitgangspunten. Ontwikkelingen op het gebied van de betontechnologie, wapening en warmte- en geluidsisolatie maken het mogelijk keuzes te maken in soorten beton, detaillering van het betonskelet en in te storten onderdelen.
Het verbeterde productieproces is terug te vinden in het beheersen van de betonverharding, de wijze waarop wand- en vloeraansluitingen worden uitgevoerd, het plaatsen en afstellen van consoles en andere in te storten onderdelen, de uitvoering van eindgevelwanden en (bij laagbouw) topgevels. Gietbouwsystemen kenmerken zich door de inzet van grote bekistingen en een korte bouwtijd voor de ruwbouw. De systemen zijn bovendien geschikt voor kleinschalige projecten.
Bij tunnelgietbouw worden waar mogelijk complete tunnelbekistingen ingezet; dat wil zeggen dat men de wanden en de vloer over de hele diepte van de woning in één keer stelt en stort. In een dagelijkse cyclus worden de wanden en de vloer ontkist, de tunnelbekisting voor de volgende woningen gesteld, de nodige wapening en installatievoorzieningen aangebracht en vervolgens het beton gestort. Dit industriële proces op de bouwplaats wordt elke werkdag herhaald. De dagcyclus is haalbaar omdat er viermaal per week 16 tot 17 uur beschikbaar is om het beton de vereiste ontkistingssterkte te laten halen.
Na het betonstorten op vrijdag is er zelfs 48 uur extra beschikbaar. De kunst voor de uitvoering is een consequente dagcyclus. Aangezien het verhardingsproces bepalend is voor het opnieuw beschikbaar komen van de bekistingen, zijn maatregelen nodig om dit proces te versnellen. Verwarmen met infraroodstralers behoort tot mogelijkheden; ook kunnen snel verhardende betonmengsels worden toegepast, zoals bij koude gietbouw. Bij koude gietbouw kan het beton ook in de winter de dagcyclus op eigen kracht halen. Bij lagere buitentemperaturen zal men doorgaans een sneller verhardend cement gebruiken. Bij warme gietbouw wordt de temperatuur in de gestorte wanden en vloer bewust verhoogd om de sterkteontwikkeling te versnellen. Dit gebeurt met warmtebronnen die in de afgesloten tunnel worden geplaatst.
Het volgen van de sterkteontwikkeling gebeurt met de rijpheidsmethode: een rijpheidscomputer meet op verschillende plaatsen het temperatuurverloop in het beton en berekent daaruit de rijpheid waaruit op zijn beurt de druksterkte kan worden afgeleid. Bij warme gietbouw stuurt de rijpheidscomputer de warmtetoevoer zodanig dat niet meer energie wordt gebruikt dan voor het proces noodzakelijk is. Met elke tunnelbekisting wordt een aantal bouwlagen gestort. Afhankelijk van de bouwtijd en de projectgrootte worden twee, drie of meer tunnelkisten tegelijk ingezet. Voor woongebouwen met wisselende beukmaten wordt gewerkt met een passtuk in het dek van de bekisting.
In Nederland worden betonnen woningbouwvloeren in het werk gestort of als prefab elementen gemonteerd. Bij ter plaatse storten kan de totale vloer worden bekist en gestort. Men kan ook een breedplaatvloer toepassen. Veel woningbouwprojecten worden opgebouwd volgens het systeem van ter plaatse gestorte wanden waarop breedplaatvloeren worden geplaatst. Naderhand wordt een druklaag gestort. Bij het wanden-breedplaatgietbouwsysteem wordt de vloer gevormd door de dunne breedplaatvloer, voorzien van tralieliggers voor het monteren van de benodigde wapening. Na het aanbrengen van de wapening en andere voorzieningen wordt de druklaag gestort.
De keuze van het bekistingssysteem voor de wanden wordt bepaald door vorm en repetitiefactor. De meest toegepaste oplossing is de stalen wandkist, al worden grootwand- en paneelbekistingen eveneens gebruikt. Veel voorkomende typen betonnen wanden zijn: massieve bouwmuren, spouwmuren, eindwanden/kopwanden, toppen en dwarswanden. Kenmerken van gietbouwwanden zijn onder meer vaste dagproductie, beperkte materiaalopslag en beperkte aanvoer van bouwmaterialen. Veilig werken in de gietbouw heeft een hoge prioriteit: voorzieningen zoals stortvlonders, valsteigers en omloopsteigers zijn onderdeel van het systeem. Arbeidsomstandigheden en gezondheid van werknemers staan centraal.
Specifieke systemen en voorbeelden
Bij stalen wandbekistingen worden bij hoge repetitie de voorzieningen en sparingen gemarkeerd, zodat leidingen en sparingen herhaaldelijk correct geplaatst kunnen worden. Gietbouw maakt ankerloze spouwwanden mogelijk in tunnelgietbouw en bij wanden in combinatie met breedplaatvloeren. Westpoint Tilburg illustreert een praktijkvoorbeeld: een 142 m hoge woontoren met 47 bouwlagen en 156 appartementen, waar zelfklimmende eindgevelbekistingen werden ingezet en de betonpomp de specie tot aan de bovenste verdieping verpompt. Het gebruik van dergelijke systemen toont aan hoe modern betonbouwlogistiek en bekistingsontwerpen de bouwtijd en veiligheid beïnvloeden.
Een ontwikkeling op het gebied van tunnelbekisting is de automatische ‘boorstraat’, een robot die gaten in de bekisting boort of snijdt. Gaten met een diameter groter dan 8 mm worden door de robot gemaakt. Werken met gietbouwsystemen heeft invloed op het werk van de mensen; het vakmanschap verschuift van traditionele betontimmerlieden naar monteurs die mallen verplaatsen en instellen. Veiligheid blijft cruciaal; voorzieningen als stortvlonders en omloopsteigers dragen bij aan een veilige uitvoering. Materieelaanpassingen voor het stellen en verplaatsen van bekistingen beperken fysieke inspanningen en verbeteren de arbeidsomstandigheden.
Praktische randvoorwaarden en onderhoud
Er is niet één oplossing voor alle betonproblemen; elk project vereist een aangepaste aanpak met aandacht voor type beton, omgevingsfactoren en gebruiksdoel. Beton is sterk maar kent degradatie door veroudering en verontreiniging. Kathodischebescherming en/of versterking van het beton kunnen de levensduur aanzienlijk verlengen. Een belangrijke overweging bij onderhoud is de combinatie van lijmwapening en beschermingsmaatregelen, zeker op industriële locaties waar verontreiniging en ruimtebeperkingen heersen.
Een hal wordt op maat gerealiseerd afhankelijk van het gebruik: staal, beton of een combinatie, met specifieke eisen voor brandwering, geluidisolatie en ruimte-indeling. Molenschot Industriebouw biedt Hal- en hallenbouwoplossingen op maat met advies over de beste toepassing voor elke bedrijfsruimte, rekening houdend met logistiek en gewenste indeling.
Inside the World's Most Incredible Undersea Tunnel
Samengevat: er bestaan verschillende bouw- en onderhoudsstrategieën die gericht zijn op de levensduur van betonconstructies en de veiligheid en efficiëntie op de bouwplaats. Een doorlopende evaluatie van materiaalkeuze, verhardingsprocessen en geïnstalleerde systemen bepaalt de beste aanpak per project.