Bij de fundering is de keuze voor staal of beton vaak eenvoudig. Hoewel er vaak een damwand van staal wordt gebruikt om tijdelijk de bouwplaats droog te houden, bestaat de uiteindelijke fundering vaak uit beton. Bij andere onderdelen is er wel vaak een keuze te maken. Nifra heeft grote ervaring met zowel staalconstructies als constructies waarin staal en beton worden gebruikt. Voor de lineaire elementen is de keus erg breed. Zowel staal als beton kunnen hierbij functioneel zijn.
Waar staal zowel trekkracht als drukkracht kan verwerken, heeft beton meer moeite met trekkracht. Hierdoor zal altijd bewapening nodig zijn. Eventueel in combinatie met het op spanning brengen van het element. Dit op spanning brengen heeft wel als nadeel dat het element kan vervormen. Doordat staal sterken is dan beton, zijn stalen elementen vaak slanker dan betonnen elementen. Hierbij moet wel rekening worden gehouden met veiligheid omtrent brandpreventie. Vloeren lenen zich beter voor beton. Uitzondering hierop zijn dakvloeren waarbij de veranderlijke belasting laag is.
Veel wordt ook gebruik gemaakt van hybride constructies. Bij overspanningen wordt veelal voor staal gekozen. Zeker bij een overbrugging van meer dan 8 meter, de grens waarbij monoliete beton kan worden gebruikt. Een tweede voordeel van een stalen overspanning is de geringere omvang van de constructie. Over het geheel genomen kan worden gezegd dat beton in bijna iedere vorm kan worden gebruikt, al dan niet prefab aangeleverd. Ook staal kan door het ruime aanbod in profielen en samenstellingen nagenoeg in iedere vorm worden gebruikt.
Beton krijgt bij een grotere overspanning een steeds groter aandeel in het gewicht van de constructie. Simpelweg, beton wordt zwaarder naarmate men een grotere afstand moet overbruggen. Staal heeft hier als voordeel dat het aandeel in het totale gewicht lager blijft. Het storten van beton in bekisting kost relatief veel tijd en logistiek. Het duurt tot ongeveer een maand voordat het beton volledig is uitgehard en de berekende sterkte heeft. Dit proces is niet nodig bij prefab beton. Echter, de verbindingen tussen de verschillende elementen zijn tijdsintensiever dan de verbindingen in stalen constructies. Bij projecten waarin in korte tijd de complete constructie gebouwd dient te worden, hanteert Nifra Constructiewerken een zeer strakke planning. Door de materialen en onderdelen montageklaar op de bouwplaats aan te leveren kunnen wij in minimale tijd de gehele constructie plaatsen.
Bij deze keuze speelt, naast de materiaalkeuze en de grootte van het te maken bouwwerk, de ligging i.v.m. Stabiliteitsvoorzieningen zijn hoofdconstructie-elementen. Fouten hierin kunnen het instorten van het hele gebouw tot gevolg hebben. Voor ieder gebouw moet daarom worden nagegaan of de stabiliteit in alle richtingen goed verzekerd is. d.m.v. d.m.v. d.m.v. Bij de primaire stabiliteit wordt nagegaan of alle verticale krachten naar de fundering worden afgevoerd. De invloed van vervormingen (bij stalen liggers en kolommen) door knik en de aanverwante verschijnselen zoals plooien en kippen wordt veelal, bij gebouwen van geringe hoogte (in het algemeen tot ca 20 m), buiten beschouwing gelaten. We kunnen een gebouw per verdieping schematiseren tot een prisma, waarvan de ribben gevormd worden door de kolommen en balken van het skelet en het bovenvlak door de vloeren. Wanneer alle hoekpunten scharnierend worden uitgevoerd, kan het prisma tengevolge van horizontale krachten in drie richtingen vervormen, n.l. Het gebouw wordt stabiel als we alle kolommen in de fundering inklemmen. Dit is een oplossing die voor niet al te hoge prefab-betonconstructies wel wordt toegepast. er kan met kleinere constructieafmetingen worden volstaan.
We kunnen het gebouw ook stabiel maken door in alle vlakken kruisen aan te brengen, zoals bij staalconstructies meestal wordt gedaan. Bij de meeste gebouwen worden de betonvloeren als prefab vloeren met een constructieve afwerklaag toegepast. De vloeren zijn dan onvervormbaar, zodat we het gebouw nog slechts in twee richtingen stabiel behoeven te maken, zoals bij een tafel. Dit kan plaatsvinden door stijve hoekverbindingen tussen de balken en kolommen, zoals bij het gestorte betonskelet het geval is. In principe behoeven hierbij niet alle knooppunten stijf te worden uitgevoerd. Het minimum zou zijn een stijve hoekpunt per verdieping zowel in lengte als in dwarsrichting. Aangezien echter door een eenzijdige belasting wringing in de betreffende kolom ontstaat, zijn in één richting per verdieping twee stijve hoeken nodig. Meestal worden de bij de hoogbouw aanwezige liftschachten benut voor het opnemen van de horizontale belastingen. Bij een gestort betonskelet ontstaan automatisch stijve hoekverbindingen tussen de kolommen en de balken. Als er windschotten worden toegepast, zal men er naar streven dat deze zo stijf zijn t.o.v. de kolommen, zodat men er bij de berekening er van uit kan gaan, dat alle horizontale krachten door deze schotten worden opgenomen.

Bij de montagebouw zullen veel meer scharnierende constructies worden toegepast. Om een verbinding kolom-balk te maken die momenten kan overbrengen, moeten dan speciale voorzieningen worden getroffen. Het is niet noodzakelijk dat de montageverbinding t.p.v. de aansluiting balk-kolom komt. Deze principes gelden ook voor beton- en houtconstructies, doch door hun andere materiaal eigenschappen en uitvoeringsmethoden zullen andere oplossingen moeten worden gekozen. Vaak gebruikt men gordingliggers met dubbele diagonalen in kruisvorm. Bij dubbele diagonalen neemt men aan dat bij een belastinggeval alleen trekdiagonalen werken. Bij verdiepingbouw maakt men als stabiliteitsvoorziening meestal gebruik van een samenstel van horizontale schijven (betonvloeren) en verticale schijven (gemetselde of (ter plaatse) gestorte betonwanden).
Een gemetselde wand gevat in een omranding van staalprofielen zou wel een stabiliteitsvlak kunnen zijn. Het bezwaar van metselwerk voor stabiliteitsvlakken is dat men er zeker van moet zijn dat ze in stand blijven. Anders dan bij langsgevelvlakken zijn losstaande hallen meestal te breed om in de eindgevels de windbelasting via regels horizontaal af te leiden. Bij een halhoogte van 5 m en eindgevelstijlen h.o.h. Een verstijvingswand behoeft dus niet over de volle hoogte van een bouwwerk door te lopen. De balkverankering van de vloeren voorkomen het uitbuiken van de gevels naar buiten. Aangezien in de loop van de tijd veel binnenmuren zijn verdwenen berust de stabiliteit op een evenwichtssituatie. Bij elke nieuwe verbouwing moet je er dan ook bewust van zijn dat je het e.e.a. niet verder verzwakt. M.a.w. een staal portaal met 2 stijve hoeken verdient de voorkeur boven een enkele stalen ligger welke in de muur is opgelegd: want hoe stabiel is die muur.
bron tekstfragment en afbeelding: Renovatieprofs d.d. De Markt in ’s-Hertogenbosch; een winkelpand is ingestort. De huidige Nederlandse bouwregelgeving en bouwnormen geven voldoende robuustheid tegen de normale optredende belastingen. Dat er steeds meer behoefte is aan richtlijnen die van toepassing zijn bij het ontwerpen en toetsen van aardbevingsbestendige bouwconstructies bij bevingen als gevolg van beving-achtige krachten. Daarom wordt er thans een Nationale Bijlage voor Eurocode 8 opgesteld. De ontwikkeling daarvan duurt echter relatief lang, naar verwachting ca. drie jaar. Zonder stabiliteit is een constructie slechts een verzameling losse componenten zonder samenhang. Een gebouw moet fungeren als een onvervormbaar geheel om externe krachten te kunnen weerstaan.

Windbelasting is hierbij vaak de bepalende factor; de gevel vangt de wind op als een zeil en deze druk moet via de vloeren naar de stijve kernen of windverbanden worden getransporteerd. Wanneer de keten van krachtsafdracht wordt onderbroken, dreigt instortingsgevaar of ernstige schade zoals scheurvorming. Het realiseren van stabiliteit vereist het fysiek sluiten van de krachtsketen tussen de verschillende bouwcomponenten. In de praktijk start dit bij de realisatie van de verticale stijve elementen: betonnen wanden, stalen vakwerken. Deze dienen als ankerpunten voor de rest van de structuur. Vloeren worden vervolgens als starre platen aan deze elementen gekoppeld. Bij prefab beton gebeurt dit door de voegen tussen vloerelementen te voorzien van koppelwapening en deze constructief af te gieten, waardoor een onvervormbaar horizontaal vlak ontstaat dat de krachten zijdelings wegstuurt.
Bij staalskeletbouw worden diagonale windverbanden direct tijdens de montage van de hoofddraagconstructie aangebracht. Trekstangen of profielen worden met boutverbindingen of lasnaden aan de knooppunten bevestigd om de geometrie te borgen. Soms zijn momentvaste portalen nodig waarbij zware kop- of schetsplaten de hoeken tussen kolom en ligger star maken tegen rotatie. Tijdens de bouw zijn tijdelijke hulpconstructies essentieel. Die schoren vangen de belasting op zolang de definitieve elementen nog niet aanwezig zijn. Vakwerken en windverbanden in de staal- en houtskeletbouw zijn windverbanden het meest herkenbare; kruisverbanden (X-verbanden) of K-verbanden vangen horizontale lasten op via trek- en drukkrachten in de diagonalen.
K-Verbanden bieden meer architecturale vrijheid voor deur- of raamopeningen. Soms volstaan eenvoudige trekstangen met spanschroeven. Functioneel maar sober. Momentvaste portalen: wanneer een open gevel gewenst is, vervallen diagonalen en kiest men voor een portaal met uiterst stijve verbindingen tussen kolommen en liggers. Stijve kernen en schijfwerking: hoogbouw heeft liftschachten en trappenhuizen als kern; laagbouw spreekt men vaker over schijfwerking waarbij wanden en vloeren samenwerken als één stabiele doos. De Nederlandse regelgeving, waaronder BB L en Eurocodes, legt de basis voor ontwerp en berekening van stabiliteitsvoorzieningen. De Wkb versterkt de controle op berekeningen en uitvoering door onafhankelijke kwaliteitsborgers. Bij renovaties van monumenten is de NEN 8700-serie leidend om resterende stijfheid te toetsen.
Een bijzonder punt uit de geschiedenis: de overgang naar Eurocodes in de jaren ’90 markeerde het einde van een intuïtieve benadering en een stap naar wiskundige modellering. Stabiliteitsvoorzieningen zijn constructieve elementen en systemen die de ruimtelijke stijfheid van een bouwwerk waarborgen. Zonder stabiliteitsvoorzieningen is een constructie een verzameling losse componenten. Een betonskelet kan duurzame keuze zijn, terwijl een staalskelet slanker en lichtgewicht is; de milieu-impact hangt samen met materiaalkeuze en skeletstructuur. Milieu-effecten, duurzaamheid en flexibiliteit spelen een grote rol bij moderne ontwerpen, waarbij stabiliteit en windverbanden centraal staan in veilige, efficiënte constructies.
Nadruk op schoren in diverse contexten
Wat doen schoren precies? Simpel gezegd, ze houden de boel bij elkaar. In de bouw worden ze ingezet als kritische versterking, zowel voor permanente structuren als in tijdelijke situaties; denk aan een verse funderingssleuf of een gestorte betonplaat die nog moet uitharden. Ze zijn meesters in het opvangen van krachten die van opzij komen-windbelasting die tegen een gevel duwt, de statische druk van grond bij een bouwput, of de dynamiek tijdens het hijsen van grote prefab-elementen.
De feitelijke toepassing van schoren in de bouw behelst meer dan simpelweg een paal ergens tegenaan zetten. Het begint met een analyse van de te verwachten zijdelingse krachten; deze elementen worden gemonteerd als diagonaal gepositioneerd voor optimale krachtsafdracht. De verbindingen zijn cruciaal: ze moeten krachtig genoeg zijn om de krachten van het te stabiliseren constructieonderdeel naar de schoor over te dragen, en van de schoor naar een verankering in de grond of een robuust deel van de bestaande constructie. Dit alles draait om het creëren van een driehoeksverbinding die zonder beweging stabiel blijft.

Tijdelijke schoren, bijvoorbeeld bij verse funderingssleuven of het stutten van bekistingen voor beton, worden vaak verstelbaar uitgevoerd, zodat voorspanning tijdens de bouw nauwkeurig kan worden aangepast. Zodra de permanente constructie voldoende stijfheid bezit of het beton is uitgehard, worden deze tijdelijke schoren gedemonteerd. Permanente schoren worden integraal onderdeel van het definitieve bouwwerk; ze kunnen gelast, geschroefd of met boutverbindingen vastgezet zijn en dragen langjarig de krachten. Denk aan diagonale elementen in een spantconstructie van een dak en windverbanden in staalconstructies die zorgen dat een gebouw niet zijwaarts bezwijkt onder wind of aardbevingsdruk.
Het onderscheid tussen tijdelijke en permanente schoren is cruciaal. Een gevelschoor stabiliseert een gevel; een stempel verwijst naar verticale ondersteuning, maar verstelbare stempels kunnen ook als schoor fungeren. In de praktijk zijn schoren onmisbaar bij bouwputten en renovaties, waar ze het gewicht en de wind opvangen totdat de definitieve elementen kunnen overnemen. Een voorbeeld uit de dagelijkse bouwpraktijk is een glazen gevel of een hoge betonnen wand die door schoren tijdelijk wordt gestabiliseerd tijdens montage.