Veel huishoudens in Nederland verwarmen hun woning met een cv-ketel en radiatoren. In de traditionele cv-ketel wordt het water verwarmd tot zo'n 70 of 80 graden, wat vervolgens door de radiatoren stroomt. Deze hoge watertemperatuur is in slecht geïsoleerde huizen nodig om de woning te verwarmen, vooral tijdens de koude winterdagen. Een goed geïsoleerde woning kan echter ook warm worden met een veel lagere watertemperatuur, bijvoorbeeld van 35 tot 55 graden. Dit zijn temperaturen waar een warmtepomp efficiënt op werkt.
Wat zijn lage temperatuur radiatoren?
De radiatoren die op lage temperatuur werken, zijn vergelijkbaar met gewone radiatoren. De woning wordt verwarmd door het water dat door de radiatoren stroomt, maar de temperatuur van dit water is aanzienlijk lager. Hierdoor moeten de radiatoren wel voldoende warmte kunnen afgeven om de woning op temperatuur te houden. Niet alle verwarmingssystemen zijn hiervoor direct geschikt. Vloerverwarming en wandverwarming zijn ideaal voor lage temperatuur verwarming, maar er zijn ook specifieke lage temperatuur radiatoren en convectoren beschikbaar.
Geschiktheid van de woning voor lage temperatuur verwarming
Niet alleen de radiatoren, maar ook de woning zelf moet geschikt zijn voor lage temperatuur verwarming. Een redelijke tot goede isolatie is essentieel, anders kan het met een lage watertemperatuur lastig zijn om de woning warm te krijgen. Hoe beter de isolatie, hoe lager de temperatuur verwarming kan zijn. Daarnaast is het belangrijk dat naden en kieren gedicht zijn om tocht te voorkomen.
Warmtepompen en lage temperatuur radiatoren
Voor huishoudens die een warmtepomp gebruiken of overwegen aan te schaffen, kunnen lage temperatuur radiatoren het rendement van de warmtepomp aanzienlijk verhogen. De meeste warmtepompen verwarmen het water namelijk tot maximaal zo'n 55 graden; bij hogere temperaturen verliezen ze hun rendabiliteit. De combinatie van een warmtepomp en lage temperatuur verwarming is een belangrijke stap richting een gasvrije woning.
De voordelen van deze combinatie zijn onder andere een lager energieverbruik en dus lagere energiekosten. Bovendien wordt de woning gelijkmatiger warm en zweven er minder stoffen in huis. Bij een hybride warmtepomp zijn lage temperatuur radiatoren minder vaak strikt noodzakelijk, omdat de cv-ketel in koude periodes kan bijspringen.
Bestaan radiatoren vervangen voor lage temperatuur radiatoren
De bestaande radiatoren in een woning kunnen vervangen worden door speciale lage temperatuur radiatoren. Deze geven bij een temperatuur van 30 tot 35°C vaak al voldoende warmte af. Soms wordt ervoor gekozen om de bestaande radiatoren te behouden en radiator ventilatoren toe te voegen om de warmteafgifte te verbeteren.
Kosten van lage temperatuur radiatoren
De kosten voor lage temperatuur radiatoren variëren, afhankelijk van het merk, het vermogen en het type. Gemiddeld liggen de prijzen tussen de €300,- en €2200,- per radiator.
Ervaringen met een warmtepomp en bestaande radiatoren
Veel mensen vragen zich af of hun huidige radiatoren geschikt zijn voor een warmtepomp. In veel gevallen is dit mogelijk, zelfs zonder het plaatsen van vloerverwarming of speciale lage temperatuur radiatoren. Dit hangt sterk af van de isolatie van de woning en de grootte van de radiatoren.
De 50-graden-test
Een methode om te bepalen of bestaande radiatoren geschikt zijn voor lage temperaturen, is de 50-graden-test. Hierbij wordt de aanvoertemperatuur van het cv-water gedurende een week verlaagd naar ongeveer 50 graden Celsius. Als de woning dan nog steeds comfortabel warm blijft, is deze waarschijnlijk geschikt voor lage temperatuur verwarming, ook met een warmtepomp. Het kan zijn dat de opwarmtijd iets langer wordt, maar dit kan worden opgevangen door de verwarming eerder aan te zetten.
Vlog #21 • Kan een WARMTEPOMP met GEWONE RADIATOREN; geen VLOERVERWARMING • Johan de Warmtepompenman
Aanpassingen aan huis en installatie
Een belangrijke factor is de isolatie van de woning. Huizen met dubbel glas en goede spouw-, vloer- en dakisolatie zijn beter geschikt voor lage temperatuur verwarming. Soms kunnen bestaande radiatoren behouden blijven, vooral als ze al ruim bemeten zijn of als er extra maatregelen worden genomen, zoals het plaatsen van radiator ventilatoren.
Bij de aanschaf van een warmtepomp is het raadzaam om een installateur te raadplegen die ervaring heeft met aardgasvrije woningen. Deze kan de specifieke situatie van de woning beoordelen en adviseren over de meest geschikte oplossing.
Kosten en terugverdientijd van een warmtepomp
De aanschaf en installatie van een warmtepomp met bijbehorende aanpassingen kan een aanzienlijke investering zijn. Echter, door subsidies en de besparing op energiekosten, kan de investering zich op termijn terugverdienen. De terugverdientijd varieert per huishouden en is afhankelijk van factoren zoals het type warmtepomp, de isolatie van de woning, het stookgedrag en de energieprijzen.
Een voorbeeld van de kosten en terugverdientijd laat zien dat de netto investering na aftrek van subsidies aanzienlijk kan zijn, maar dat de besparingen op termijn de kosten kunnen compenseren. De levensduur van een warmtepomp is doorgaans 15 tot 25 jaar.
Tips voor efficiënt gebruik van een warmtepomp
Om optimaal te profiteren van een warmtepomp en lage temperatuur verwarming, zijn er enkele tips:
- Zet de thermostaat niet te laag 's nachts: Om te voorkomen dat de warmtepomp 's ochtends hard moet werken om het huis weer op te warmen, is het aan te raden de thermostaat 's nachts niet of slechts beperkt te verlagen (bijvoorbeeld naar 17-18 graden).
- Verwarm alleen de ruimtes waar je bent: Draai de verwarming uit in kamers die niet gebruikt worden en houd deuren naar verwarmde ruimtes gesloten.
- Plaats radiatorfolie: Achter radiatoren die aan een buitenmuur hangen, kan radiatorfolie warmteverlies naar buiten beperken.
- Gebruik radiator ventilatoren: Deze helpen de warmteafgifte van radiatoren te vergroten.
- Isoleer cv-leidingen: Leidingen die door onverwarmde ruimtes lopen, kunnen warmte verliezen. Isolatie hiervan kan energie besparen.
- Pas het douchegedrag aan: Korter douchen en het gebruik van een waterbesparende douchekop verlaagt het verbruik van warm tapwater.
- Optimaliseer het voorraadvat (bij all-electric): Verlaag de temperatuur in het voorraadvat voor warm water tot een acceptabel niveau (bijvoorbeeld 50-55 graden), met een wekelijkse verhoging naar 60 graden ter voorkoming van legionella.
- Gebruik een douche-wtw: Warmteterugwinning uit douchewater kan het stroomverbruik voor douchen aanzienlijk verminderen.
Hoge versus lage temperatuur verwarming
Hoge temperatuur verwarming werkt met watertemperaturen van 65 tot 70 graden Celsius. Dit systeem is snel en effectief, maar minder energie-efficiënt. Lage temperatuur verwarming (meestal 30-55 graden Celsius) is energiezuiniger en werkt efficiënter met warmtepompen. Dit kan met vloerverwarming, wandverwarming, speciale lage temperatuur radiatoren of bestaande radiatoren mits de woning goed geïsoleerd is.
Een warmtepomp werkt met een hogere Coefficient of Performance (COP) naarmate het temperatuurverschil tussen de warmtebron en de afgifte kleiner is. Dit betekent dat lagere afgiftetemperaturen leiden tot een hoger rendement.
Hybride warmtepompen en aanpassingen
Hybride warmtepompen combineren de werking van een warmtepomp met een cv-ketel. Dit maakt ze flexibel en goed te combineren met bestaande radiatoren, omdat de cv-ketel kan bijspringen op koude dagen. Voor optimale prestaties met een hybride warmtepomp is echter nog steeds een goede isolatie van de woning vereist.
All-electric warmtepompen
All-electric warmtepompen verwarmen volledig op elektriciteit en vereisen vaak meer aanpassingen aan het afgiftesysteem, zoals vloerverwarming of speciale lage temperatuur radiatoren. Sommige nieuwere modellen, zoals de Vaillant aroTHERM plus, kunnen echter ook goed samenwerken met klassieke radiatoren op hogere temperaturen (tot 65°C), wat ze geschikt maakt voor zowel nieuwbouw als renovatie.
De rol van isolatie en woningaanpassingen
De mate van isolatie is cruciaal voor de effectiviteit van lage temperatuur verwarming met een warmtepomp. Woningen met minimaal energielabel C en goede isolatie (spouw-, vloer-, dakisolatie en HR++-glas) zijn het meest geschikt. Als de woning na de 50-graden-test nog niet warm genoeg wordt, kunnen verdere isolatiemaatregelen of aanpassingen aan het afgiftesysteem, zoals het plaatsen van LTV-radiatoren (Low Temperature Value), noodzakelijk zijn.
Het waterzijdig inregelen van het verwarmingssysteem kan ook bijdragen aan een betere warmteverdeling. Dit zorgt ervoor dat radiatoren verder weg van de cv-ketel ook tijdig warm worden.