Bij de realisatie van een nieuw rioleringssysteem, bijvoorbeeld voor een bed & breakfast, is de keuze van de juiste diameter van de afvoerbuizen cruciaal voor een probleemloze werking. Dit geldt in het bijzonder wanneer er diverse waterpunten, zoals toiletten, douches en wastafels, op aangesloten worden. Een correcte diameter voorkomt verstoppingen, zorgt voor voldoende doorstroming en vermijdt de ontwikkeling van onfrisse geurtjes.
De vraag naar de minimale diameter van een afvoer kan complex zijn, omdat deze afhangt van diverse factoren, waaronder de hoeveelheid afvalwater, de afstand, het aantal aansluitingen en de lokale omstandigheden. In dit artikel wordt dieper ingegaan op de aanbevelingen en overwegingen bij het kiezen van de juiste afvoerdiameter, met specifieke aandacht voor een 125mm rioleringsbuis.
Bepalende Factoren voor Afvoer Diameter
De diameter van een afvoerbuis wordt primair bepaald door de hoeveelheid water die er op geloosd wordt. Een afvoer van een wastafel, bijvoorbeeld, heeft een kleinere diameter nodig dan een toilet. Over het algemeen geldt:
- Voor de aansluiting van een wastafel wordt een diameter van 40 mm tot 50 mm gebruikt. Hoewel 32 mm soms wordt toegepast, wordt 40 mm aanbevolen om verstoppingen te voorkomen, zeker gezien de mogelijke aanwezigheid van kleine vaste deeltjes.
- Een afvoer van een douchekop of gootsteen vereist doorgaans een diameter van 50 mm.
- Voor een bad, vanwege de grotere watercapaciteit bij het leeglopen, wordt vaak een diameter van 75 mm aanbevolen, hoewel 50 mm in sommige gevallen toereikend kan zijn.
- De aansluiting van een toilet vereist een afvoerbuis met een diameter van minimaal 110 mm. Dit is noodzakelijk voor voldoende hoge doorstroming en het voorkomen van verstoppingen.
De NEN 3215 norm stelt dat het afschot van liggende verzamelleidingen voor afvalwaterrioleringen tussen de 5 mm/m en 20 mm/m moet liggen. Een te groot afschot kan leiden tot te grote stroomsnelheden, waardoor niet alles wordt weggespoeld. Een te klein afschot kan leiden tot vuilafzetting en verstoppingen. In de praktijk wordt vaak een afschot van 10 mm/m aangehouden voor een goede balans.
Bij het ontwerpen van rioleringssystemen is het ook belangrijk om het aantal bochten te minimaliseren. Te veel bochten vergroten de kans op verstoppingen. NTR 3216 stelt eisen aan de maximale lengte en het maximale aantal bochten in verzamelleidingen.
De Rol van de 125mm Rioleringsbuis
Een 125mm PVC-buis wordt vaak als de norm beschouwd voor de buitenriolering, conform het bouwbesluit. Deze diameter is doorgaans de aansluitmaat die de gemeente aanbiedt aan het perceel en wordt daarom ook zo ver mogelijk doorgetrokken.
In de praktijk kan een 110mm buis volstaan voor de afvoer van een toilet, terwijl een 125mm buis de voorkeur heeft voor de hoofd- of verzamelleidingen, zeker wanneer er meerdere aansluitingen op uitkomen. Het is aan te raden om de 125mm maat te handhaven tot aan het eindpunt, met een open verbinding naar de buitenlucht, bijvoorbeeld door aansluiting van een HWA (Hemelwaterafvoer).
Het is belangrijk om te realiseren dat zelfs grote gebouwen, zoals flatgebouwen met 12 woonlagen, vaak worden aangesloten op een standleiding van 110mm en een liggende leiding van 125mm, die tevens dienst kan doen als hemelwaterafvoer.
Hemelwaterafvoer (HWA)
De vraag of hemelwater op dezelfde riolering kan worden aangesloten als het afvalwater, hangt af van het type rioleringssysteem:
- Gescheiden systeem: Indien er een gescheiden systeem aanwezig is, dient het hemelwater apart op de hemelwaterleiding te worden aangesloten.
- Niet-gescheiden systeem: In dit geval kan het hemelwater gewoon op de afvalwaterriolering worden aangesloten.
Het is ook mogelijk om hemelwater te leiden naar infiltratiekoffers, met een overstort naar het riool. De grootte van het dak is hierbij een belangrijke factor voor de benodigde capaciteit van de hemelwaterafvoer.
Installatie en Materialen
Voor de aanleg van waterafvoer wordt doorgaans PVC-buis gebruikt. Deze zijn verkrijgbaar in verschillende diameters, waaronder 32, 40, 50, 75, 110 en 125 mm. Voor riolering zijn deze buizen meestal drie-laags dik voor extra stevigheid.
Verbindingen
Afvoerbuizen kunnen op twee manieren worden verbonden:
- Lijmverbinding: Hierbij wordt gebruik gemaakt van speciale PVC-lijm. Na het zagen en ontbramen van de buis, het ontvetten van de lijmvlakken en het aanbrengen van de lijm, worden de buis en het hulpstuk samengevoegd en gedurende circa 20 seconden vastgehouden. De lijmverbinding dient 24 uur uit te harden.
- Manchetverbinding: Bij deze methode wordt geen lijm gebruikt. Na het zagen, ontbramen en ontvetten van de buis, wordt glijmiddel aangebracht op de rubbermanchet van het hulpstuk. De buis wordt in het hulpstuk geschoven tot aan de stootrand. Deze verbinding kan direct in gebruik worden genomen.
Bevestiging
Afvoerbuizen worden vastgezet met buzadzels of beugels. Horizontale leidingen vereisen meer ondersteuning dan verticale leidingen om doorzakken te voorkomen. De minimale afstand tussen de ondersteuningen is afhankelijk van de buisdiameter:
- Diameter 125mm en 110mm: verticaal 150cm / horizontaal 100cm
- Diameter 75mm: verticaal 150cm / horizontaal 75cm
- Diameter 50mm: verticaal 125cm / horizontaal 75cm
- Diameter 40mm en 32mm: verticaal 100cm / horizontaal 75cm
Het is van essentieel belang om afvoerbuizen nooit waterpas te plaatsen. Een minimaal afschot is noodzakelijk om vuil water goed te laten wegspoelen en verstoppingen te voorkomen.
Ontluchting
Een goed functionerend rioleringssysteem vereist beluchting, geen ontluchting. Beluchting voorkomt dat er een vacuüm ontstaat wanneer water wegloopt, wat kan leiden tot het leegtrekken van stankafsluiters (sifons) en het binnendringen van rioolgeuren in de woning. De beluchting wordt in het hoogste gedeelte van het systeem geplaatst, bij voorkeur door het dak naar buiten.
Hoe werken afvalwaterzuiveringsinstallaties?
Specifieke Situaties en Aangepaste Diameters
In de praktijk kunnen specifieke situaties vragen om aangepaste diameters. Bijvoorbeeld, wanneer een bestaande gresbuis van 155 mm wordt vervangen, kan overwogen worden om de nieuwe leiding aan te sluiten op de bestaande put bij de straat, die eventueel aangepast kan worden. Bij een groot dak met veel hemelwaterafvoer (5 maal HWA) in combinatie met 9 maal toilet/douche, kan een diameter van minstens 160mm of 200mm nodig zijn na de laatste aansluiting.
Wanneer het gaat om een beschadigde buis, wordt geadviseerd om deze te vervangen. Voor de verbinding tussen een gresbuis en een PVC-buis zijn speciale overgangsstukken (krimpmouwen) verkrijgbaar.
Wildkamp biedt PVC-drukbuizen en hulpstukken aan, naast de standaard PVC-buizen voor riooltoepassingen. De wanddikte van PVC-buizen varieert afhankelijk van de toepassing; hemelwaterafvoerbuizen aan de muur hebben bijvoorbeeld een kleinere wanddikte nodig dan rioolbuizen.
Bij het aanleggen van een nieuw rioleringssysteem voor een boerderijtje, wordt soms geadviseerd om minstens 5 cm diameter te gebruiken, met de voorkeur voor twee bochten van 45 graden in plaats van één van 90 graden. Dit om de doorstroming te bevorderen en ruimte te bieden voor het plaatsen van coatings indien nodig.
Het is altijd raadzaam om, indien mogelijk, advies in te winnen bij een lokale grondwerker of installateur. Zij kunnen het beste adviseren op basis van de lokale omstandigheden, zoals grondsoort en grondwaterpeil.