Atlas, het stoere hoofdgebouw van de Technische Universiteit Eindhoven uit de jaren zestig, is getransformeerd tot een transparant en energiezuinig universiteitsgebouw. Door optimaal hergebruik te combineren met state-of-the-art materialen is het gebouw nu een van de duurzaamste onderwijsgebouwen ter wereld. De renovatie maakte deel uit van een grootschalige vernieuwing van de TU/e-campus tot een open Science Park van internationale allure.
Historische context en ambitie
Het gebouw is oorspronkelijk ontworpen door S.J. van Embden en dateert uit 1959-1963. De TU/e besloot het voormalige Hoofdgebouw te renoveren vanwege de cultuurhistorische waarde en de behoefte aan moderne kwaliteitseisen op het gebied van ontwerp, installaties en functionaliteit. Atlas huisvest nu collegezalen en studieplekken voor twee faculteiten, een restaurant, tentoonstellingsruimte en werkplekken voor verschillende ondersteunende diensten en het College van Bestuur. Atlas is het eerste gerenoveerde onderwijsgebouw in Nederland dat de hoogste BREEAM Outstanding duurzaamheidsscore behaalde.
Hoogtepunten van de verbouwing
De meest opvallende ruimtelijke ingreep is de centrale rode trap, die vanuit de laagbouw door de betonnen tafelconstructie heen omhoog zigzagt. De trap volgt zoveel mogelijk bestaande vloeropeningen, waardoor de bouwtechnische impact beperkt blijft en alle gedeelde voorzieningen zoals collegezalen en practicumruimtes rond de trap zijn gepositioneerd. De trap vormt de spil van het gebouw en verbindt de campus met de twee faculteiten aan weerszijden van Atlas.
Ook de hi-tech vliesgevel is bijzonder: sterk isolerende triple glazing, binnenzonwering met een hi-tech coating en een raamwerk dat nachtspoeling mogelijk maakt. De gevel houdt hitte overdag buiten en biedt extra isolatie ’s nachts; op warme zomernachten worden de etagehoge ramen geopend door het gebouwbeheersysteem voor natuurlijke ventilatie.
Living Lab en slimme technologie
Het ontwerpteam werkte nauw samen met onderzoekers van het Intelligent Lighting Institute van de TU/e. Atlas functioneert als Living Lab voor onderzoek naar innovatieve en duurzame technologieën. Het hele gebouw is uitgerust met slimme LED-verlichting, geconfigureerd op een laag lichtniveau met het Smart Energysaving Light (SEL)-systeem. Gebruikers kunnen via een app lichtinstellingen en kamertemperatuur aanpassen en vergaderruimtes reserveren.
Totale omvang en projectpartners
De renovatie van Atlas omvat een bruto vloeroppervlak van 41.500 m² en is ontworpen door Team RSVP, een multidisciplinair ontwerpteam onder leiding van Team V Architectuur. Het team bestond verder uit Van Rossum, Valstar Simonis en Peutz, met verantwoordelijkheden voor bouwfysica en duurzaamheidsexpertise, installatie-advies en interieurontwerp.
Na de renovatie heeft het hoofdgebouw geen gasaansluiting meer en wordt alle verwarming en koeling gehaald uit het campusbrede WKO-systeem (warmte-koude-opslag). Dit systeem slaat warmte en koude op in de ondergrond en levert dit aan gebouwen wanneer nodig; het draagt aanzienlijk bij aan de CO2-reductie en klimaatneutraliteit.
Duurzaamheid, certificering en impact
Atlas kreeg in 2019 het BREEAM-certificaat en won in 2017 een International BREEAM Award. De renovatie leverde een CO2-reductie van ca. 80% op en verdubbelde het aantal gebruikers. De BREEAM-score 93,86% werd gerealiseerd door gebruik van duurzamere materialen en betere informatievoorziening aan gebouwgebruikers. Dit maakte Atlas tot een wereldwijd voorbeeld voor duurzame renovatie en innovatie.
De TU/e beschouwt Atlas als een toonbeeld van hoe duurzaamheid, onderzoek en onderwijs elkaar versterken. Volgens Nicole Ummelen, vice-voorzitter van het college van bestuur, is Atlas een krachtig voorbeeld van praktijkgericht verduurzamen en een inspiratie voor andere gebouwen binnen en buiten de universiteit. DGBC ondersteunt de ambitieuze doelstellingen en ziet Atlas als een wereldwijd voorbeeld voor universiteiten en hogescholen.
Toekomst en Masterplan
Atlas maakt deel uit van een masterplan voor de transformatie naar een compacte en lichtvoetige campus. Doel is een gelijkmatig verdeelde leer-, werk- en onderzoeksomgeving, waarbij twee hoofdvolumes (laag- en hoogbouw) elkaar modulair aanvullen. Het hoofdgebouw fungeert als knooppunt op de groene as van de TU/e-campus en werkt samen met Auditorium en Metaforum om een gastvrije en inspirerende universitaire setting te bieden.
Verhuis en huidige situatie op de campus
Tijdens de renovatie zijn onderdelen van de campus verplaatst naar Vector, net buiten de campus tegenover het Studentensportcentrum. Hierdoor verplaatsten circa 450 medewerkers en 300 medewerkers van Biomedical Engineering en Mechanical Engineering zich tijdelijk naar Vector. De verhuizing bracht logistieke uitdagingen met zich mee, maar het onderwijsproces kon op tijd doorgaan dankzij een gestage aanpak en korte stand-ups om knelpunten snel op te lossen.
Kerncijfers in het kort
- Bruto vloeroppervlak Atlas: ≈41.500 m²
- Aantal bouwlagen: twee compartimenten (bovenbouw en onderbouw)
- Geen gasaansluiting meer; afhankelijk van WKO-systeem
- CO2-reductie: ca. 80%
- BREEAM Outstanding score: 93,86%
Nut en betekenis voor de TU/e-omgeving
Atlas is het etalagegebouw van de TU/e, weerspiegelt de identiteit en evolutie van de universiteit en dient als inspiratie voor zowel nationale als internationale technische onderwijsinstellingen. Het combineert duurzaamheid, gebruiksvriendelijkheid en innovatie in één integraal ontwerp, zodat studenten en medewerkers in een adaptieve, comfortabele omgeving kunnen leren, werken en onderzoeken.
tags: #hoofdgebouw #tue #verbouwing