Op het kantoor van Catch Legal werken juristen aan allerhande kwesties die betrekking hebben op bestuursrecht en omgevingsrecht. Binnen dit domein vallen veel zaken die voor horecaondernemers van belang zijn, want bijna alles waarbij je te maken krijgt met de overheid, valt hierbinnen. Van verbouwing tot een aanvraag van een vergunning en vragen omtrent ‘blurring’. Eigenlijk zou de Omgevingswet op 1 januari 2021 in werking treden, maar deze wet is met een jaar uitgesteld (update juni 2021: de wet is wederom uitgesteld, nu naar 1 juli 2022).
Wat de Omgevingswet betekent voor horeca
Rijk: “In die nieuwe wet wordt alle huidige regelgeving die ziet op de fysieke leefomgeving samengevoegd. In de Omgevingswet komt dus alles terecht wat met ruimte te maken heeft en met de ‘fysieke leefomgeving’, waaronder ook geluid, iets waar de horeca vaak mee te maken heeft. Het grootste deel van de wetgeving die we nu kennen blijft inhoudelijk overeind, maar sommige onderdelen worden meer integraal neergezet, zodat gemeenten meer ruimte hebben om hun eigen beleid en lokale afweging te maken.”
Merel voegt toe: “’Decentraal, tenzij’, wat inhoudt dat de regels op gemeentelijk niveau worden bepaald tenzij het een gemeente-overstijgend belang betreft. De wetgever probeert decentralisatie te bewerkstelligen door rijksregels over te dragen aan gemeenten. Het is lastig om grip te krijgen op alle regels en gemeenten kunnen beter een afweging maken over bepaalde zaken dan wanneer dat op rijksniveau zou gebeuren.”
Wanneer een gemeente nadenkt over horeca op een plek in de stad, dan hebben zij meer inzicht in de soort wijk; is het een rustige woonwijk of een drukke bruisende wijk waar horeca welkom is? Dat hangt samen met het geluidniveau van horeca dat je als gemeente acceptabel vindt. Dat klinkt positief, maar tegelijkertijd worden er wel weer meer verantwoordelijkheden afgewenteld op gemeenten. Merel: “De intentie is goed, met name op het vlak van de verbeterde digitale raadpleegbaarheid, maar we zijn wel benieuwd naar de uitvoering.”
Praktische gevolgen en stappen voor horecaondernemers
We vragen ons af of alle gemeenten wel tijdig kunnen voldoen aan de eisen. Het is verstandig om dit jaar nog een vergunning aan te vragen wanneer je iets van plan bent, zoals een verbouwing, want er kunnen behoorlijk wat zaken veranderen wanneer de Omgevingswet ingaat. Nogmaals, het doel van de wet is dat alles meer integraal wordt beoordeeld en dat gemeenten vaker maatwerk kunnen toepassen. De procedures worden korter en het doel is dat er minder vaak een vergunning hoeft te worden aangevraagd omdat er straks meer algemene regels zijn. Toch zien wij ook risico’s.
Een voorbeeld voor de praktijk van de horecaondernemer: het aanvragen van een vergunning voor een evenement. Voor een klein evenement hoef je alleen melding te doen, terwijl een vergunning enkel nodig is voor een groter evenement. Of dit in de praktijk zal leiden tot minder informatieverzoeken bij de gemeente is onduidelijk. Bij een vergunningaanvraag gebeurt dat, maar bij een melding weet je dat niet zeker. Heb je dan wel juridische gronden wanneer er een handhaver bij je op de stoep staat tijdens een evenement?
Rijk beaamt dit: “Er komt ongetwijfeld een onzekere tijd, want ook ambtenaren moeten zich inlezen en voorbereiden. Het zal een tijdje duren voordat duidelijk is wat wel en niet mag. Discussiepunten zullen naar verwachting bij de rechter worden getoetst, waardoor er een fase van onduidelijkheid ontstaat. Hoe vager de norm, hoe meer discussie. Zoals Merel al zei: de gebiedsspecifieke aanpak neemt toe. Gemeenten gaan steeds beter nadenken over wat ze waar willen binnen hun gemeente en kunnen straks ook vaker eigen normen vaststellen.
Verwachtingen voor vergunningen en procesbegeleiding
Terwijl de overheid nu tot een vereenvoudiging van de regelgeving en aanvraagtrajecten wil komen, is in de praktijk een tegenovergesteld beeld waarneembaar. “Over het algemeen zijn de regels ingewikkelder geworden, net als de vergunningstrajecten. Hierdoor heb je eerder een expert nodig om het traject te versnellen en om de juiste keuzes te maken. Onze cliënten vertrouwen op onze expertise en zien dat het ze veel tijd, en dus geld, bespaart wanneer ze met ons in zee gaan om een vergunningstraject aan te gaan bijvoorbeeld.”
Een gemeente vraagt altijd om onderbouwing, en vanuit onze achtergrond weten we wat er bij een aanvraag komt kijken en welke vragen de gemeente heeft. Dat wordt nog wel eens vergeten door horecaondernemers. De hele aanvraag onderschatten we vaak, want er zit heel veel werk, kennis en tijd in. Je kunt je voorstellen dat de ondernemer en de omgeving verschillende belangen hebben, waardoor het traject behoorlijk lang kan zijn. Ook de volgorde in aanvraag is belangrijk wanneer meerdere vergunningen nodig zijn voor een initiatief en je moet weten wat kansrijk is, gezien het beleid van de gemeente. De kans op afwijzing van de vergunning is kleiner wanneer de aanvraag van tevoren juridisch getoetst is, dus in dat geval kun je ook eerder verder met je plannen.
Voor startende horecaondernemers is er een lange waslijst aan vergunningen nodig voordat je kunt starten. De lijst met vergunningen en toestemmingen is lang; zeker als je ook gaat verbouwen, reclame aan de gevel wilt plaatsen en alcohol gaat schenken. Als je dit allemaal zelf gaat doen, moet je oppassen dat de online informatie niet altijd actueel is. Daarnaast zijn veel teksten interpretabel, waardoor je als niet-jurist denkt dat je alles op orde hebt, terwijl dat niet zo is.
Wijzigingen in Drank- en Horecawet en gerelateerde regelgeving
De regelgeving is niet alleen complex, maar wijzigt ook regelmatig. Beide voorstellen zijn op zichzelf wetten die de bestaande Drank- en Horecawet wijzigen. De eerste wijziging, ook wel ‘de Alcoholwet’ genoemd is inmiddels aangenomen in de Eerste Kamer en treedt dit jaar in werking. Vanaf dat moment zal de Drank- en Horecawet de Alcoholwet gaan heten. De Alcoholwet is inmiddels aangenomen door de Eerste Kamer en zal over een half jaar in werking treden. Het doel van de wet is alcoholgebruik (met name onder jongeren) tegengaan.
Naast de hiervoor genoemde wijzigingen die dit jaar in werking treden, bestaat nog een apart wijzigingstraject dat ziet op het toestaan van mengformules. Met deze wijziging wordt geprobeerd om ondernemers meer ruimte te geven om in te spelen op het veranderende consumentengedrag. Of deze wet wordt aangenomen is nog onzeker. De DHW-vergunning bestaat in de huidige wet alleen voor horecabedrijven en slijterijbedrijven. In het wetsvoorstel wordt een vergunning ook mogelijk gemaakt voor ‘gemengd kleinhandelsbedrijf’ en ‘gemengd ambachtsbedrijf’. Straks: detailhandel als nevenactiviteit mogelijk. Horeca blijft het belangrijkst. Straks: Andere activiteiten als nevenactiviteit mogelijk. Nu: Deze categorie bestaat nog niet.
Het gaat hier om kleine bedrijven die wel graag een glas alcohol zouden willen schenken of verkopen. We zien dat de voorstellen tot wetswijzigingen, of het aannemen van nieuwe wetten, een lange tijd op de plank liggen voordat ze worden goedgekeurd. Overheden lopen achter de feiten aan en worden ingehaald door de werkelijkheid. Wat Merel net vertelde over alcohol schenken in de retail en je horecazaak ook als winkel gebruiken is een mooi voorbeeld. De aanpassing van de wet loopt soms jaren achter op de realiteit en de behoeften in de samenleving. Nogmaals, het is spannend of de Wet regulering mengformules het gaat halen, ook omdat deze conflicteert met de Alcoholwet.
Essentiële praktische regels voor horeca-ondernemers
Wat zal wijzigen, ook heel interessant voor de horeca, is het strafbaar stellen van verstrekken van alcohol door meerderjarigen aan minderjarigen. Wanneer een ouder alcohol bestelt voor zijn minderjarige kind, dan is de ouder strafbaar, en dus niet alleen de horecaondernemer. Ook de eisen aan de lokalen gaan veranderen. De specifieke eisen die nu zijn opgenomen in het Besluit eisen inrichting Drank- en Horecawet, zoals de gescheiden toiletgroepen en zaken zoals ventilatie, komen te vervallen. Wel blijven de, in grote lijnen vergelijkbare, regels uit het Bouwbesluit gelden.
Zoals je hebt gemerkt zijn er heel veel zaken om rekening mee te houden op juridisch vlak en niet alle informatie is gemakkelijk te vinden. Daarnaast is er heel veel jurisprudentie over de uitleg van bepaalde begrippen of eisen. Die stukken zijn vaak lastig te lezen, te vinden en te interpreteren door niet-juristen.
Bedrijven die te maken krijgen met milieu-, geluid- en afvalregels moeten soms milieuvergunningen aanvragen, of melding doen. Verkoop van eten en drinken vereist naleving van voedselveiligheidsregels, HACCP-plannen en inspecties door NVWA of brancheorganisaties zoals KHN. Voor muziek geldt licentie via makers zoals Buma/Stemra en Sena. Ook geldt vaak Bibob-onderzoek bij sommige vergunningaanvragen.
Bedrijfsvoorbeelden en getuigenissen
Enkele praktijkverhalen illustreren hoe consumenten en ondernemers omgaan met deze regelgeving. Een ondernemer beschrijft hoe een woning in erfpacht en bijgebouw gebruikt werd voor wonen en hoe cafeetje als plannen voor horeca ontstond. Een ander deel van de tekst geeft het belang aan van een haalbaarheidsonderzoek en een principebeoordeling bij de gemeente, om zo de voorwaarden waaronder vergund kan worden vast te stellen te begrijpen.
Tot slot: voor een verbouwing of een nieuw horecaconcept is samenwerking met een ervaren aannemer en jurist cruciaal. Een geïntegreerde aanpak voorkomt verspilling van tijd en geld, en zorgt voor duidelijke afspraken en garanties gedurende het hele traject.
'Stijging horeca vergunningen te fors'
Stappenplan voor horeca-verbouwing tot woonhuis (kernpunten)
- Controleer bestemmingsplan en omgevingsplan via Omgevingsloket: is wonen mogelijk op de locatie?
- Vraag een principebeoordeling aan bij de gemeente om haalbaarheid te toetsen.
- Maak een plan met duidelijke fasen: ontwerp, vergunningsaanvraag, uitvoering, afronding.
- Verwerk duurzaamheid: LED-verlichting, isolatie, energiezuinige installaties; overweeg veranda/glaswanden voor extra ruimte.
- Werk samen met betrouwbare aannemer en jurist: visa versa uitleg en onderbouwing van de aanvraag.
- Regulaire hygiëne- en brandveiligheidsmaatregelen: HACCP, brandveiligheidsplan, listen to NVWA/KHN regels.
Bedrijven en vergunningen - korte handleiding
Exploitatievergunning nodig als klanten eten en drinken in uw zaak; alcoholvergunning vereist als u alcohol schenkt. Bibob-onderzoek kan voorkomen bij gemeente. Voor milieuregels gelden lokale regels over geluid, energie en afval. Plastic wegwerpbekers en servies zijn vaak verboden of beperkt. Afval scheiden volgens lokale richtlijnen en milieuwetgeving. Licenties voor muziek via Buma/Stemra en Sena.
Bed & Breakfast of gebruikswijziging naar wonen
In sommige regio’s is het mogelijk een commercieel gebouw te gebruiken als woonruimte; dit noemt men gebruikswijziging naar wonen. De regels hangen af van ruimtelijke bouwregels en gebruiksregels in bestemmingsplannen en omgevingsplannen, en kunnen afwijkingen toelaten onder voorwaarden. Een bijgebouw kan onder bepaalde voorwaarden ook voor Bed & Breakfast dienen, mits oppervlakte en ruimtelijke ordening correct zijn toegepast.