Nederland is herhaaldelijk opgeschrikt door de instorting van bouwwerken. Een recent en sprekend voorbeeld is de gedeeltelijke instorting van de in aanbouw zijnde parkeergarage bij Airport Eindhoven op 29 mei 2017. Dit bouwwerk, gerealiseerd door hoofdaannemer BAM, kende een scheur in de vloer die dwars over de bollenlijn van de 'Bubbledeck' vloer liep. Opvallend was dat op foto's goed zichtbaar was dat de onderschil van delen van de vloer in het nog overeind staande deel van de garage loskwam, terwijl de bollen nog aanwezig waren. Dit duidde op een gebrek aan hechting tussen de twee betonnen lagen.
Onderzoek en jonge bouwtechnieken
Een onderzoek van bureau Hageman, gepubliceerd op 25 september 2017, wees uit dat het ging om de aanleg van vloeren die bestaan uit voorgefabriceerde betonplaten in combinatie met ter plekke gestort beton. Dit is een relatief jonge bouwtechniek, waarbij het risico bestaat dat de aansluiting tussen de twee lagen onvoldoende is, wat de structurele integriteit van het bouwwerk kan aantasten.
Een traditie van instortingen
Ondanks de kennis en het toezicht in het Nederlandse bouwsysteem, kent Nederland een zekere traditie op het gebied van instortingen. Hoewel het toezicht vaak streng is, zijn er incidenten geweest die de noodzaak van waakzaamheid benadrukken.
De Rabozaal van de Stadsschouwburg Amsterdam
Als voorbeeld van streng toezicht wordt de aanbouw van de Rabozaal van de Stadsschouwburg in Amsterdam genoemd. De bouw van de enorme staalconstructie, die over de Melkweg hing, werd stilgelegd en mocht pas worden voltooid na uitvoeriger onderzoek en een gedetailleerd constructieplan waar alle partijen zich aan moesten houden.
Balkons van Maastricht Céramique
Een tragisch voorval waren de ingestorte balkons van het appartementengebouw Maastricht Céramique op terrein Patio Sevilla op 24 april 2003, waarbij twee doden vielen. De oorzaak lag bij de detaillering van de nok van balkonconstructie BK14, die leidde tot het bezwijken van balkon BK14A. Uit feitenonderzoek bleek dat de aannemer scheurvorming in de balkonplaat had waargenomen en dit niet aan de constructeur had gemeld. De constructeur had op zijn beurt de detaillering en het tekenwerk niet gecontroleerd. De rechtbank oordeelde dat het adviesbureau, de aannemer en het constructiebureau deels aansprakelijk waren voor het ongeval. In een aparte strafzaak werd alleen het constructiebureau veroordeeld tot een boete van €22.500.
Parkeerdek van Motel Tiel
Een ander bekend voorval betrof het ingestorte parkeerdek van Motel Tiel op 10 februari 2002. De oorzaak was een constructiefout: de betonplaten waren niet aan de stalen balken bevestigd, waardoor de balken konden verdraaien. Na verloop van tijd schuurden de betonplaten af, wat leidde tot de instorting. Motel Tiel sprak de gemeente en aannemersbedrijf De Valk aan. De rechtbank oordeelde dat de gemeente niet schadeplichtig was, omdat Motel Tiel niet had voldaan aan het verzoek om een gewijzigde bouwvergunning in te dienen. De aannemer werd echter wel aansprakelijk gesteld wegens het niet informeren van Motel Tiel over afwijkingen van de bouwtekeningen en de gevolgen daarvan (inlichtingen- en waarschuwingsplicht).
Zorgen over vergelijkbare constructies
Na de instorting bij Airport Eindhoven nam Kwaliteitsbouwer BAM onmiddellijk de regie en initieerde het een onafhankelijk onderzoek. Wat echter zorgen baart, is dat BAM naar eigen zeggen nog ongeveer 25 gebouwen op vergelijkbare wijze heeft gebouwd. Deze gebouwen zijn reeds opgeleverd en in gebruik, waar mensen werken en wonen. De bouwwijze is niet exclusief voor BAM, wat suggereert dat er mogelijk nog veel meer panden op een vergelijkbare manier zijn gerealiseerd.
Vervolgonderzoek en herstel
Er is nog weinig bekend over vervolgonderzoek naar bestaande panden met dezelfde constructie, noch over de mogelijkheden voor herstel. Het is daarom raadzaam voor vastgoedeigenaren en opdrachtgevers om aan te dringen op onmiddellijk onderzoek en herstel. De kosten voor onderzoek en herstel kunnen aanzienlijk zijn, gezien de verantwoordelijkheid om gebruikers en huurders een veilige omgeving te bieden. Juridische procedures voor het verhalen van schade en kosten kunnen lang en complex zijn.
Aansprakelijkheid van eigenaren
Eigenaren en opdrachtgevers van dergelijke panden zijn zich bewust van hun aansprakelijkheid naar huurders en gebruikers. Het is essentieel om zich onmiddellijk goed te laten adviseren om (mede)aansprakelijkheid voor grote schade te voorkomen.
Dit artikel is geschreven door Chantalle van Goethem, bouwrecht- en vastgoedadvocaat.
Instorting B Tower Rotterdam
De oorzaak van de instorting van de in aanbouw zijnde B Tower in Rotterdam, die plaatsvond op donderdag voorafgaand aan het schrijven van dit deel, is nog volstrekt onduidelijk. Bouwbedrijf J.P. van Eesteren verklaarde in een persverklaring dat de ondersteuningsconstructie onder een deel van de vloer van de 3e verdieping bezweek tijdens het storten van beton. De Volkskrant meldde dat er mogelijk iets mis was gegaan met de stempels die de vloer ondersteunen. J.P. van Eesteren benadrukt dat er een traditionele, beproefde bouwtechniek is gebruikt voor het betreffende vloerdeel van 320 m².
Zettingsscheuren bij verbouwingen of aanbouw
Bij verbouwingen of het plaatsen van een aanbouw kunnen er scheuren in de muren ontstaan, die vaak worden aangeduid als zettingsscheuren. Deze ontstaan vaker dan men denkt, met name wanneer nieuwbouw en bestaande bouw samenkomen.
Wat zijn zettingsscheuren?
Zettingsscheuren zijn het gevolg van ongelijke zetting van verschillende delen van een gebouw. Vooral bij een aanbouw is dit een veelvoorkomend fenomeen. De bestaande woning kan al jaren stabiel staan, terwijl de nieuwe aanbouw nog moet 'inzakken'. Dit verschil in beweging veroorzaakt spanning in de constructie, wat zich manifesteert als scheuren.
Oorzaken bij een aanbouw
Een aanbouw rust vaak op een andere fundering dan het oorspronkelijke huis. Deze fundering kan lichter zijn of anders zijn aangelegd. Zelfs bij correcte uitvoering kan de bodem onder het nieuwe deel anders reageren dan onder de bestaande woning, wat leidt tot ongelijke belasting. De scheuren verschijnen dan meestal op de overgang tussen de aanbouw en het oude deel.
Signalen om op te letten:
- Diagonale scheuren bij de overgang tussen oud en nieuw.
- Trapsgewijze scheuren in het metselwerk.
- Verticale scheuren langs ramen of deuren in de aanbouw.
Deze scheuren kunnen in eerste instantie klein zijn, maar na verloop van tijd groter worden indien het probleem niet wordt aangepakt.
Ernst van zettingsscheuren
Niet alle zettingsscheuren zijn ernstig. Sommige zijn puur cosmetisch en beperken zich tot het stucwerk of de binnenmuren. Andere kunnen echter duiden op funderingsproblemen, zeker als de scheuren breder worden of als deuren en ramen klemmen. Een hoogteverschil tussen de aanbouw en de rest van de woning is een duidelijke indicatie dat een expert de fundering moet inspecteren, aangezien funderingsherstel noodzakelijk kan zijn.
Wat te doen bij zettingsscheuren?
Het is belangrijk om zettingsscheuren serieus te nemen en tijdig te onderzoeken wat de oorzaak is om grotere schade en kosten te voorkomen. Een bouwkundige inspectie kan duidelijkheid verschaffen. Indien nodig, kan een trillingsvrije funderingsaanpak, zoals het DFH funderingssysteem met speciale palen, een duurzame oplossing bieden zonder ingrijpend hak- en breekwerk.
Hoe herken je gevaarlijke scheuren in de fundering versus cosmetische scheuren? | Tips voor funderingsreparatie
Zettingsscheuren verdwijnen niet vanzelf en kunnen, bij onderliggende funderingsproblemen, juist toenemen in omvang en schade. Vooral bij aanbouwen, waar vaak andere funderingsmethoden zijn toegepast, is het van belang om alert te zijn.
Veelgestelde vragen over zettingsscheuren
Zijn zettingsscheuren altijd ernstig?
Niet altijd. Kleine scheuren zijn vaak cosmetisch. Worden ze groter, breder, of is er een hoogteverschil tussen oud en nieuw, laat dan een expert meekijken.
Verdwijnen zettingsscheuren vanzelf?
Nee, zettingsscheuren verdwijnen niet vanzelf. Ze kunnen zelfs groter worden als er een structureel probleem achter zit. Tijdig onderzoek voorkomt verdere schade.
Wanneer wijzen scheuren op funderingsproblemen?
Onschuldige scheuren zitten meestal in het stucwerk of zijn dun. Brede scheuren, klemmen van ramen/deuren of een verschil in vloerhoogte kunnen wijzen op funderingsproblemen.
Wat moet ik doen als ik zettingsscheuren zie?
Blijf kalm, maar neem het serieus. Neem contact op met een expert voor een funderingsinspectie en een plan van aanpak.