Het naoorlogse stadsdeel met veel hoogbouw en goedkope woningen stond te boek als een achterstandswijk met relatief hoge misdaadcijfers, drugsoverlast en geringe sociale veiligheid. In het Liendert van toen waren vooral ten zuiden van de Liendertseweg meer plekken waar bewoners ‘s avonds niet dan wel over straat durfden. Verpauperde flats en woningen verergerden het ongure leefklimaat. Ook de onevenwichtige bevolkingsopbouw speelde de wijk parten: Liendert telde bovengemiddeld veel bewoners in de laagste inkomensgroepen. Het aandeel sociale huurwoningen was er navenant.
Nadat de Vogelaar-miljoenen voor het oplappen van Kruiskamp waren uitgegeven, zetten de Alliantie en de gemeente Amersfoort vanaf 2015 hun schouders onder de broodnodige stadsvernieuwing bij de overbuur. Zo maakten aan de Liendertseweg acht vervallen portiekflats plaats voor eengezinswoningen en groene hofjes. Op de plek van twee verplaatste basisscholen aan de Wiekslag verrees een nieuw complex met appartementen en woningen. Ook op andere achterstallige plekken werd driftig gerenoveerd. De voorgenomen sloop van 90 corporatiewoningen in de Vogelbuurt ging als enige niet door, omdat meer dan 30 procent van de bewoners tegen stemde.
Metamorfose langs de Hogeweg en verhitte protesten
De grootste metamorfose en uitbreiding van de wijk vond daarna plaats langs de Hogeweg. De tuinderijen en oude boerderijen maakten plaats voor een lint van moderne woningen en appartementen. Het Hogekwartier, zoals de nieuwe stadsentree werd gedoopt, leverde honderden woonruimtes op voor de stad. Als kers op de woningtaart verrezen op de hoek van de Hogeweg-Ringweg Kruiskamp twee imposante woontorens van respectievelijk 60 en 30 meter hoog, goed voor nog eens 160 extra woningen. Dat veranderde na de lancering van een vervolgplan voor de bouw van meerdere hoge woontorens langs het Valleikanaal.
Verenigd in de actiegroep Bezorgd Liendert tekenden bewoners protest aan. Het voornaamste bezwaar luidde, dat hun dichtbevolkte wijk dreigde te bezwijken onder de druk van nog meer inwoners. Waarom, zo vroegen de actievoerders zich af, koos de gemeente uitgerekend voor het toch al overbelaste Liendert? Het antwoord gaven ze zelf: “We zien het als een vorm van klassenjustitie. In het Vermeerkwartier grenzen met Elisabeth Groen en Park Randenbroek twéé parken aan elkaar. In Liendert bestaat inmiddels 50 procent uit goedkope huurwoningen.” lieten de boze Liendertnaren optekenen.
Hun protesten mochten niet baten. Langs het Valleikanaal werd in 2023 een wooncomplex met de ironische naam Hier! neergeplant. De twee woontorens van 60 en 23 meter leverden 165 woningzoekenden woonruimte op, maar volgens de wijk had het Daar! (lees elders in de stad) moeten staan. Concrete plannen liggen er op dit moment niet. De benauwde woningmarkt zou er absoluut mee gediend zijn, maar de emmer lijkt ook een keer vol voor Liendert.
Huidige ontwikkelingen en toekomstperspectieven
Voorlopig is de eveneens bekritiseerde bouw van 120 appartementen tot vijf verdiepingen hoog op de plek van zwembad Liendert de laatste loot aan de uitbreidingstak. De redactie van Nieuwsplein33 richt de focus de komende tijd op de regionale woningnood en de ambities van gemeenten in Eemland om die voortvarend te lijf te gaan. Eerder verschenen verhalen zijn gebundeld in het dossier ‘Wonen in Eemland’ terug te vinden op de voorpagina van de site van Nieuwsplein33. De productie kwam mede tot stand dankzij een subsidie van het Mediafonds van de provincie Utrecht. Freelance journalist Marco Willemse, die een belangrijk deel van de productie voor zijn rekening neemt, wordt bij het uitvoeren van het project bijgestaan door journalisten van Nieuwsplein33, De Stad Amersfoort en de Leusder Krant en het platform voor onderzoeksjournalistiek De Stadsbron.
Woningcorporatie Portaal wil op de plek van het oude woonzorgcentrum De Liendert aan de Zwaluwenstraat nieuwe woningen maken. Het woonzorgcentrum sloot in 2018. Sinds 2020 wonen er zo’n 70 mensen in een gemengd wonen-project: starters, studenten en mensen uit de opvang en de zorg. Ze organiseren samen activiteiten, helpen elkaar en zorgen voor meer contact in de buurt. Portaal, eigenaar van het terrein, wil het gebouw slopen en vervangen door nieuwbouw die past bij de huidige woonbehoefte. De gemeente vindt deze plannen positief. In Amersfoort is veel behoefte aan nieuwe en betaalbare woningen. We letten daarbij ook goed op het groen.
Stap 1. Afspraken maken: De gemeente en de initiatiefnemer maken afspraken over hoeveel woningen, hoe hoog, hoeveel groen. Portaal organiseerde een bijeenkomst voor de buurt en andere betrokkenen. De gemeente stelt conceptkaders op voor de woningbouw op deze locatie. De belangrijkste kaders zijn: De herontwikkeling van de Zwaluwenstraat 1 gebeurt met respect van het bestaande woon- en leefklimaat. In het nieuwbouwplan komen maximaal 200 appartementen. Minimaal 20 procent daarvan zijn koopwoningen in de vrije sector. De overige woningen worden verdeeld over sociale huur en middenhuur. Hoogbouw is mogelijk, mits goed onderbouwd. De bouw wordt lager dan de naastgelegen toren van het Hogekwartier. De parkeerplaatsen voor de bewoners van de nieuwbouw komen uit het zicht en onder de grond. Waardevolle bomen blijven behouden en de groenkwaliteit wordt versterkt. Omwonenden en andere belanghebbenden worden betrokken bij de planvorming. De concept kaderstellende notitie lag ter inzage en er kon een reactie worden gegeven. Alle binnengekomen zijn opgenomen in de reactienota. In 2024 heeft het college een intentieovereenkomst gesloten met Portaal, Beweging 3.0 en Bijzondere Plekken. Samen willen zij hier nieuwe woningen bouwen voor ouderen. Op de begane grond komen zorgvoorzieningen voor de bewoners en voor mensen uit de buurt. Portaal geeft aan dat het plan binnen huidige afgesproken kaders niet haalbaar is. Daarom stelt Portaal 2 wijzigingen voor: Portaal wil het woningbouwprogramma aanpassen naar ca. Portaal en de gemeente organiseerden een inloopbijeenkomst en presenteerden de nieuwe plannen aan ongeveer 60 buurtbewoners. Eerder zijn ook de bewoners van Zwaluwenstraat 3-77 geïnformeerd. Het plan voor 143 appartementen (50 procent sociaal en 50 procent middenhuur) en een halfverdiepte parkeergarage met 102 parkeerplaatsen is positief ontvangen. Bewoners waarderen de ontmoetingsruimte en de duidelijke uitleg. Er zijn wel zorgen over parkeren in de wijk, geluid, bouwoverlast en extra verkeer.
Stap 2. Plan uitwerken: De initiatiefnemer werkt het plan uit; hoe komen het gebouw of de gebouwen precies te staan, hoe hoog, hoe breed, hoe diep, waar komt groen, enzovoort. Het college stelt dat vast. Stap 3. Ontwerp uitwerken en omgevingsplan aanpassen: De initiatiefnemer werkt het ontwerp van het gebouw of de gebouwen uit. De gemeente past het omgevingsplan aan en de gemeenteraad stelt dit vast. Door deze realisatie heeft de wijk een nieuwe en innovatieve tint gekregen. Met uitzicht op het park gesitueerd midden tussen de eerste en tweede fase van het project is samenhang gecreëerd om veilig en gezond te leven en werken. De eerste bewoners kregen medio juli 2017 de sleutel van hun huurwoning in woonwijk de Liendert. Met de oplevering van dit project is een einde gekomen aan de ingrijpende en integrale transformatie van de wijk Liendert door de Alliantie. Het gezicht van Liendert is door deze transformatie volledig veranderd. De portiekflats uit de jaren zestig hebben plaatsgemaakt voor moderne eengezinswoningen die aan de huidige comforteisen voldoen. Bestaande bewoners konden vanuit hun oude woning doorstromen naar een nieuwbouwwoning. In de 21 woningen (voorheen 48 flats) komen 14 huishoudens terug die voorheen in de oude flats woonden. De eerste fase heette Lienlaer. Dit ligt tussen de Lienderstseweg en de Fazantenstraat in en omvat 42 sociale huurwoningen en 6 vrije sector woonwerkwoningen. Deze woningen zijn in juni 2015 opgeleverd. In fase 2 zijn de 3 portiek-etalageflats aan de Liendertseweg-Rietzangerstraat gesloopt. Hiervoor in de plaats kwamen 39 koop eengezinswoningen. Deze gebiedsontwikkeling is een onderdeel van het programma Amersfoort Vernieuwt. Voormalig verzorgingshuis De Liendert in Amersfoort krijgt een bijzondere tijdelijke invulling tot in ieder geval medio 2022. In het pand aan de Zwaluwenstraat wonen sinds mei 2020 verschillende groepen. Portaal heeft voor deze tijdelijke invulling gekozen omdat er grote behoefte is aan goede inbedding van kwetsbare mensen in hun woonomgeving. Voor hen is het belangrijk dat ze hulp van andere bewoners krijgen, dat ze vooruit geholpen worden in de maatschappij. We willen eenzaamheid en overlast voorkomen. Om dit tijdelijke woonconcept op te zetten en te begeleiden hebben wij Gapph Vastgoedbeheer gevraagd. Gapph heeft veel ervaring met dit soort tijdelijke projecten, onder meer aan de Lichtpenweg in Amersfoort. Medewerkers van Gapph zijn regelmatig aanwezig: voor de opbouw van de woongemeenschap in samenwerking met bewoners, maar uiteraard ook om te checken of alles goed loopt en het gebouw en de omgeving er netjes uitzien. De bewoners van De Liendert hebben hier uiteraard zelf ook een grote rol in. Goed contact met buurtbewoners is daarbij heel belangrijk. Want alleen samen maken bewoners hun buurt een prettige plek om te wonen.
Want alleen samen maken bewoners hun buurt een prettige plek om te wonen. Ook wegen we mee dat Amersfoort een groot tekort heeft aan betaalbare huurwoningen. De wachtlijsten in de stad zijn lang, en worden langer. Reden voor de gemeente om een Deltaplan Wonen op te stellen. Deze locatie biedt kansen om, door renovatie of nieuwbouw, betaalbare huurwoningen toe te voegen. Iets voor jou? Lijkt dit je wel wat? Tussen de 420 - 620 euro exclusief. De bouw van Kop van Liendert is gestart. Amersfoort krijgt een nieuw appartementengebouw op de voormalige sportlocatie in de wijk Liendert. Het gebouw bestaat uit 120 woningen, waarvan 60 sociale huurwoningen en 60 voor middenhuur. Kop van Liendert verrijst op een centrale plek in de gelijknamige wijk. De plek transformeert van sportlocatie met tennisvelden naar woongebied. De 120 appartementen bestaan uit een 60 sociale huurwoningen en 60 middenhuurwoningen. Daarmee draagt Kop van Liendert bij aan een gevarieerde wijk en aan de doorstroming in de stad Amersfoort.
Mensen die een sociale huurwoning achterlaten krijgen voorrang op een middenhuurwoning. Ook de regeling Van Groot naar Beter geldt voor dit project in Amersfoort. Dit betekent dat wanneer sociale huurders een grote woning, met vier kamers of meer, zij voorrang krijgen. Vanwege de aanwezigheid van een beschermde bunzing liep het project een jaar vertraging op. In 2025 werd de Omgevingsvergunning verkregen en kon de bouw worden voorbereid. De bouw duurt naar verwachting anderhalf jaar. De sociale huurwoningen worden ongeveer zes maanden voor oplevering aangeboden via DAK Eemvallei. “Amersfoort heeft een grote behoefte aan betaalbare huurwoningen. Met Kop van Liendert voegen we niet alleen woningen toe, maar versterken we ook de leefbaarheid en vitaliteit van de wijk. Met bewoners bouwen we aan de wijk vanuit het programma Wij Liendert. Stap voor stap werken we samen aan een wijk waar iedereen zich veilig en thuis voelt, gelijke kansen krijgt en kan meedoen. Een wijk waar de bewoners trots op zijn.”
Fleur Imming, van de Alliantie Amersfoort vertelt: “Met dit project voegen we betaalbare en passende woningen toe aan de stad. Wat we hier neerzetten is meer dan een gebouw. Het plan voor Kop van Liendert is een samenwerking tussen de gemeente Amersfoort, de Alliantie, de Alliantie Ontwikkeling en Koopmans Bouw. Ze vinden dat de leefbaarheid extra onder druk komt te staan in een wijk waar toch al problemen spelen en daarom gaan ze morgen weer actievoeren. De bewoners hebben zich verenigd in het actiecomité Bezorgd Liendert. Thomas van der Eerden is een van hen. Volgens hem is het niet alleen de geplande hoogbouw, waar ze problemen mee hebben: “Want juist naast die hoogbouw staan ook nog een paar kleine bouwprojecten op de rol, terwijl we al een enorm dichtbevolkte wijk zijn. En zonder dat de bewoners daar echt bij betrokken worden”, vertelt hij.
Volgens Van der Eerden is het college van plan buitenproportioneel veel te bouwen in zijn wijk: “Terwijl er wat ons betreft gekeken moet worden naar hoe die woningbouw veel eerlijker over de stad verdeeld zou moeten worden. Andere wijken krijgen een park, of alleen maar zestig villa's. Verdeel dat nou eerlijker.” Van der Eerden hoopt dat hij morgen met de demonstratie duidelijk aan de gemeente kan laten zien dat het veel bewoners van Liendert aan het hart gaat: “We mogen namelijk wel praten, maar alles wat we aandragen wordt voor mijn gevoel zo van tafel geveegd, want alles wordt van tevoren al besloten. Dus we willen laten zien dat we echt willen participeren.”
De gemeente Amersfoort heeft de ambitie om jaarlijks duizend woningen te bouwen om het woningtekort tegen te gaan. Een plan dat ook Bezorgd Liendert begrijpt dat nodig is. Gelukkig voor de actiegroep zijn er ook raadsleden die vinden dat de bouw eerlijker over de gemeente verdeeld moet worden. “Niet alles hoeft in Liendert gebouwd te worden”, zei raadslid Rob Smulders van de PvdA begin juni nog, tijdens een gemeenteraadsvergadering. Morgen wordt er tussen 11.00 en 12.00 uur geprotesteerd. “We houden het natuurlijk netjes op afstand, we hebben natuurlijk spandoeken en posters en kraampjes, waar mensen met elkaar in gesprek kunnen”, aldus Van der Eerden. Het hele interview met hem is hieronder te beluisteren.
Boeren gaan toch weer protesteren
Samenvatting van belangrijke cijfers en feiten
- Renovatieprojecten langs Liendertseweg en Hogeweg leverden meerdere woningen en eengezinswoningen in plaats van portiekflats.
- Kop van Liendert: 120 woningen verdeeld in 60 sociale huur en 60 middenhuur; bouw gestart na vertraging door bunzing.
- Plan Zwaluwenstraat voorziet maximaal 200 appartementen met gemengde huursegmenten en ondergrondse parkeervoorzieningen.
- Protesten van Bezorgd Liendert benadrukken zorgen over overbevolking, parkeerdruk en inspraak van bewoners.
- Gemeente Amsterdam (Amersfoort) streeft naar circa duizend nieuw te bouwen woningen per jaar ter bestrijding van woningnood.