Een van de instrumenten die het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) inzet om veilige en gezonde arbeidsomstandigheden te bevorderen, is certificatie.
Het Arbeidsomstandighedenbesluit schrijft onder andere voor dat een bedrijf dat asbest wil verwijderen of wil opruimen, eerst moet weten onder welke risicoklasse gewerkt moet worden.
Ascert (Stichting certificatie asbest) is de door de minister van SZW aangewezen beheerstichting in het werkveld asbest.
De certificatieschema's worden door het ministerie vastgesteld en gepubliceerd in de Staatscourant.
Verschuivende regels en aansprakelijkheid
Zie de Staatscourant van 28 maart 2022.
Blootstelling aan asbest vond in het verleden vooral plaats op de werkvloer.
Als eenmaal is vastgesteld dat de werknemer in het verleden tijdens zijn werk aan asbestvezels is blootgesteld, moet voor het vaststellen van de aansprakelijkheid een belangrijke vraag worden beantwoord.
In 2017 deed de Rechtbank Den Haag een interessante uitspraak waaruit blijkt dat de zorgplicht van de werkgever ten aanzien van het voorkomen van asbestziekten zich ook uitstrekt tot familieleden van werknemers die met asbest hebben gewerkt.
In de betreffende zaak was de zoon van het slachtoffer als loodgieter werkzaam bij een installatiebedrijf.
Tijdens de uitoefening van zijn werkzaamheden droeg hij bedrijfskleding.
Deze kleding werd wekelijks uitgeklopt en gewassen door zijn moeder.
Bij de moeder werd vervolgens de ziekte maligne mesothelioom vastgesteld.
In de procedure tegen de werkgever werd vastgesteld dat de zoon tijdens zijn werkzaamheden als loodgieter inderdaad in relevante mate was blootgesteld aan asbest en de werkgever niet aan zijn zorgplicht had voldaan.
De rechtbank oordeelde dat de verplichting van de werkgever tot het treffen van veiligheidsmaatregelen zich ook uitstrekte tot de moeder van de werknemer.
De werkgever had er rekening mee kunnen en moeten houden dat de bedrijfskleding door anderen gewassen zou worden.
Om die reden had de werkgever zich er ook bewust van moeten zijn dat het risico bestond dat anderen dan de werknemers door de blootstelling aan asbest ziek konden worden.
De uitkomst van de procedure was dat het installatiebedrijf door de rechtbank aansprakelijk werd gehouden voor het ontstaan van maligne mesothelioom bij de moeder van de werknemer en de gevorderde schadevergoeding werd toegewezen.
Verplichte maatregelen anno 2022
Welke maatregelen moet een bedrijf anno 2022 nemen om werknemers zo veel mogelijk tegen asbestblootstelling te beschermen?
Ondanks het asbestverbod van 1993 is het ook heden ten dage geen uitzondering dat werkgevers niet aan hun wettelijke zorgplicht voldoen doordat onvoldoende veiligheidsmaatregelen worden genomen om te voorkomen dat werknemers in aanraking komen met asbestvezels.
De te treffen maatregelen die de risico’s van asbestblootstelling voor werknemers moeten beperken, zijn opgenomen in het Arbobesluit en de Arboregeling.
In de eerste plaats moet de werkgever in een asbestinventarisatierapport de risico’s in kaart brengen.
Als uit de risico-inventarisatie blijkt dat de concentratie asbestvezels kleiner is dan 2.000 vezels per kubieke meter over een referentieperiode van acht uur per dag, spreken we van risicoklasse 1.
In dat geval mag het werk worden uitgevoerd, maar moet de werkgever preventieve maatregelen treffen om de concentratie zo klein mogelijk te houden.
Hij moet ervoor zorgen dat de blootstelling aan gevaarlijke stoffen niet te hoog is.
Dat betekent dat hij zich houdt aan de wettelijke grenswaarden en toeziet op de naleving van de instructies en voorschriften gericht op het voorkomen of beperken van de blootstelling aan asbestvezels onder meer door toezicht op het juiste gebruik van persoonlijke beschermingsmiddelen.
Het geven van veiligheidsinstructies is een van de belangrijkste preventieve maatregelen die de werkgever moet nemen om de werknemer voldoende te beschermen tegen de asbestrisico´s op de werkplek.
Ook bij de uitvoering van werkzaamheden binnen de risicoklasse 1 valt niet uit te sluiten dat ondanks de toepassing van de vereiste preventiemaatregelen de toegestane grenswaarden voor asbestblootstelling overschreden worden.
Denk bijvoorbeeld aan een foute boring waardoor er onverwacht alsnog asbest vrijkomt.
Als blootstelling aan asbest heeft plaatsgevonden is niet langer sprake van werk in risicoklasse 1.
Dit betekent dat de werkgever verplicht is om te registreren welke medewerkers in contact zijn gekomen met asbest, waar ze in contact zijn gekomen met asbest en hoelang het contact heeft plaatsgevonden.
De registratie moet ten minste 40 jaar worden bewaard.
Daarnaast kan de werknemer de gegevens van de blootstelling zoals getuigenverklaringen van collega’s en foto’s van de omstandigheden op de werklocatie ook zelf vastleggen in het asbestregister van het IAS.
Richtlijnen, registratie en eindmetingen
Als gevolg van de toenemende kennis over de schadelijke gevolgen van blootstelling aan asbest rust op de werkgever een steeds zwaardere zorgplicht.
Naarmate de blootstelling aan asbest recenter heeft plaatsgevonden, nemen de verhaalsmogelijkheden van de werknemers met een asbestziekte toe.
Richtlijn nr. 2003, tot wijziging van richtlijn nr. 29 mei 2006, nr. 2006, Directie Arbeidsomstandigheden, nr. wordt als volgt gewijzigd.
Artikel 4.1a wordt gewijzigd.
4. artikelen 4.8b en 4.16.
Artikel 4.37 wordt gewijzigd: asbest en andere details.
Artikel 4.47b Visuele inspectie wordt gewijzigd: uitgevoerd en waarneembaar is.
Artikel 4.47c Melding wordt gewijzigd: daartoe aangewezen ambtenaar als bedoeld in artikel 24 van de wet.
Artikel 4.54a Asbestinventarisatie wordt gewijzigd: werkzaamheden, benodigdheden, en verstrekt aan het bedrijf dat asbest verwijdert.
Arbeidsomstandighedenbesluit, hoofdstuk 4 verandert, en artikel 9 wordt aangepast in samenhang met de wijzigingsrichtlijn.
Praktische stappen bij blootstelling
Blijft er een mogelijkheid dat werknemers in aanraking komen met asbest? Dan kan de situatie kantelpuntig zijn.
In 2017 lag de focus op zorgplicht richting familieleden, maar in 2022 ligt de nadruk op risicobeheersing en nauwkeurige registratie.
Inventariseren, melden, verwijderen en vrijgeven: verplichtingen bij werkzaamheden met kans op blootstelling.
Vóór aanvang van het werk moet het asbest verwijderd zijn, tenzij de werksituatie daarmee onveiliger wordt.
Alleen een gecertificeerd asbestinventarisatiebedrijf mag deze inventarisatie uitvoeren.
Als uit de inventarisatie blijkt dat het verwijderen van het asbest in risicoklasse 2 of 2A valt, dan mag dit alleen worden uitgevoerd door een gecertificeerde asbestverwijderaar.
Als blijkt dat het verwijderen in risicoklasse 1 valt, dan mogen ook niet-gecertificeerde bedrijven dit uitvoeren.
Het verwijderen van asbest moet minimaal 2 dagen van tevoren worden gemeld bij de Nederlandse Arbeidsinspectie en bij risicoklasse 2 of 2A ook in het Landelijk Asbestvolgsysteem.
Na afronding van de asbestverwijdering moet een eindbeoordeling worden uitgevoerd om de locatie weer te kunnen vrijgeven voor de gebruiker.
Wat te doen bij blootstelling op het werk
Stappenplan asbest op de werkplek:
- Leg het werk stil en informeer collega’s en werkgever; bel Inspectie SZW.
- Neem geen werkkleding mee naar huis en voorkom verspreiding via kleding.
- Vermijd plekken met asbest en laat het gebied afsluiten.
- Laat vastleggen dat je bent blootgesteld aan asbest; bewaak dit in je dossier.
- Ga pas weer aan het werk als de werkplek veilig is en weigereer desgewenst werk bij twijfel.
- Stel een persoonlijk dossier samen en verzamel bewijsmateriaal zoals foto's en getuigenverklaringen.
Animatie Asbestinventarisatie
Belangrijke randvoorwaarden en definities
Notabene: Grotere reguleringskaders komen uit de Europese richtlijnen en nationale regelgeving op het gebied van asbest en arbeidsomstandigheden.
Er geldt een strenge grenswaarde: in de lucht die de werknemer tijdens het werk inademt, mogen zich maximaal 2.000 asbestvezels per kubieke meter lucht bevinden.
Is het gehalte hoger, dan vallen werkzaamheden in hogere risicoklassen met aanvullende regels.
Bij asbesthoudende materialen en werkzaamheden geldt dat certificering en gespecialiseerde kennis vereist zijn voor veiligheid en naleving.
Samenvattend: risicobeheersing en aansprakelijkheid
De asbestgerelateerde regelgeving vereist dat werkgevers tijdig een risicobeoordeling en inventarisatie uitvoeren, maatregelen treffen en registreren wie wanneer met asbest heeft gewerkt.
De zorgplicht strekt zich uit tot situaties waarin kleding van werknemers door anderen wordt gewassen en mogelijk gezondheidsrisico’s oplevert voor derden.
De verantwoordelijkheid voor naleving en het voorkomen van asbestgerelateerde ziekten is toegenomen naarmate de blootstelling dichterbij of recenter heeft plaatsgevonden.
tags: #informatieverstrekking #asbest #arbeidsomstandighedenbesluit