Het maken van een bijen- of insectenhotel is een prachtige activiteit om samen met kinderen te ondernemen. Hiermee help je niet alleen de insecten, maar ook de vogels. Insecten zoeken vaak hun toevlucht in holletjes en gaatjes, waar ze schuilen, slapen en hun eitjes leggen. In deze veilige omgeving kunnen hun larven zich ontwikkelen tot volwassen insecten. Bijen- en insectenhotels bieden hiervoor uitermate geschikte nestgelegenheid.
Een gemengd hotel kan een breed scala aan gasten aantrekken, waaronder bijen, pissebedden, spinnen, lieveheersbeestjes, vlinders, gaasvliegen en oorwurmen. Om een dergelijk hotel succesvol te maken, is een gezonde tuin essentieel, met voldoende voedsel en nestplaatsen, en zonder het gebruik van gif.
Soorten Insectenhotels en hun Bewoners
Bij het kiezen van een type hotel is het belangrijk te bepalen of je een specifiek bijenhotel wilt creëren of een gemengd hotel voor diverse insecten. Elk insect heeft specifieke behoeften:
- Oorwormen: Een ondersteboven geplaatste terracotta bloempot gevuld met stro trekt oorwormen aan.
- Lieveheersbeestjes: Een compartiment met horizontale spleten is ideaal voor lieveheersbeestjes.
- Vlinders: Verticale spleten trekken juist de aandacht van vlinders.
- Bijen: Voor bijen zijn ronde ruimtes, zoals holle stengels of diepe gaten (diameter 2-9 mm) in hout, essentieel. De achterkant van deze gangen moet gesloten zijn om vocht te weren.
Aanvullende materialen zoals takjes met dor blad, schors of houtsnippers bieden extra bescherming.
Belangrijke Overwegingen bij de Bouw
Bij de constructie van een insectenhotel zijn er enkele cruciale punten om rekening mee te houden:
- Houtbehandeling: Behandel of verf het hout niet, aangezien insecten hier niet van houden.
- Gladde randen: De kamers voor bijen vereisen gladde randen om te voorkomen dat ze zich verwonden aan gerafeld hout. Hardere houtsoorten zoals eik, beuk en esdoorn zijn hiervoor geschikter.
- Diameter van gaten: De ideale diameter voor bijengaten varieert van 2 tot 9 millimeter. Voor snelle resultaten zijn gaten van 6 tot 8 mm aan te raden, terwijl diversiteit kan worden bevorderd door gaten te boren tussen 2 en 12 mm.
- Diepte van gaten: Diepe boorgangen zijn beter, omdat de eitjes achterin veiliger liggen. Indien mogelijk, gebruik speciale slangenboren voor dieptes van 15-20 cm, of een kolomboormachine voor nauwkeurigheid.
- Houtsoorten: Hoewel hardere houtsoorten zoals eik en beuk minder snel splijten, is het boren ervan lastiger. Een mix van houtsoorten, inclusief zachtere varianten, wordt ook gebruikt en blijkt effectief. Het belangrijkste is dat het hout onbehandeld is.
- Droog hout: Gebruik vers hout pas nadat het goed gedroogd is om barsten in de boorgangen te voorkomen.
- Natuurlijke materialen: Gebruik natuurlijke, onbehandelde materialen zoals bamboebuizen, riet, holle plantenstengels, houtblokken met gaten, dennenappels en houtwol.
De Juiste Locatie Kiezen
De ideale plaatsing van een insectenhotel is cruciaal voor het succes:
- Oriëntatie: Plaats het hotel op het zuiden, zodat het ’s ochtends vroeg zonlicht ontvangt.
- Hoogte: De ideale hoogte is minimaal op kniehoogte, tussen 50 cm en 2 meter boven de grond.
- Beschutting: Een plek die beschermd is tegen regen en wind is ideaal.
- Nabijheid van voedsel: Zorg dat er binnen een straal van 50 tot 100 meter bloeiende planten zijn die voedsel bieden voor de insecten. Sommige soorten kunnen tot 600 meter ver vliegen, maar voor veel soorten is nabijheid essentieel.
Een insectenhotel dat aan de muur van een huis is bevestigd of vrijstaand in de tuin kan worden geplaatst, is geschikt. Het dak, gemaakt van een dikkere plank, moet de binnenkant beschermen tegen regen.
Onderhoud van het Insectenhotel
Het onderhoud van een insectenhotel is over het algemeen minimaal:
- Schoonmaken: Regelmatig schoonmaken is niet nodig en kan zelfs schadelijk zijn voor eventuele eitjes of insecten.
- Spinnenwebben: Verwijder regelmatig spinnenwebben die voor de ingangen worden gespannen.
- Jaarlijkse controle: Controleer in het voorjaar de materialen. Soms kunnen onderdelen wegwaaien of door vogels worden gebruikt voor nestbouw. Takjes en holle stengels kunnen verslechteren en moeten mogelijk worden aangevuld.
- Vervanging: Insectenhotels, met name de nestblokken, gaan doorgaans 3 jaar mee. Vervang beschadigde of schimmelige materialen. Oude hotels kunnen na 3 jaar elders in de schaduw worden geplaatst om de laatste bewoners uit te laten komen, zonder dat er nieuwe eitjes worden gelegd.
- Broedseizoen: Maak het hotel niet schoon tijdens het broedseizoen (maart-oktober) om de bewoners niet te verstoren.
Het Belang van Voedselaanbod
Om insectenhotels effectief te laten zijn, is een constant voedselaanbod in de omgeving cruciaal. Plant inheemse bloemen en struiken die gedurende het hele jaar bloeien, van het vroege voorjaar tot de late herfst:
- Verschillende soorten klaver
- Wilde marjolein
- Longkruid
- Duizendblad
- Zonnehoed
- Klimop
- Struikhei
- Meidoorn
Ook gazons kunnen bijdragen door stukken niet te maaien, zodat bloemen zoals paardenbloemen, boterbloemen, wit duizendblad, witte en rode klaver tot bloei kunnen komen. De specifieke soorten solitaire bijen die worden aangetrokken, hangen af van de beschikbare voedselvariëteit.
De Levenscyclus van Solitaire Bijen
Solitaire bijen, in tegenstelling tot sociale bijen zoals honingbijen, leven en nestelen individueel. De meeste van de ongeveer 350 soorten bijen in Nederland nestelen onder de grond. Ongeveer 18% nestelt altijd bovengronds, en 11% soms bovengronds. Deze bovengronds nestelende soorten maken gebruik van holle plantenstengels, gangen in oud hout, muurspleten en insectenhotels.
De levenscyclus van een solitaire bij omvat:
- Paring: Mannetjes komen meestal eerst tevoorschijn, gevolgd door vrouwtjes. Na de paring sterven de mannetjes.
- Nestbouw: Het vrouwtje verzamelt stuifmeel en nectar als voedselvoorraad voor haar eitjes. Ze bouwt cellen achterin een gang, waarbij elke cel ongeveer 1 cm lang is.
- Eiafleg: Ze legt een ei in elke cel en sluit deze af met een speciaal materiaal, afhankelijk van de soort (bijv. leem, zand, blad). Soms wordt een lege cel (vestibule) aan de voorkant gelaten om parasieten te misleiden.
- Ontwikkeling: De larve eet de voedselvoorraad op en verpopt zich. Veel soorten overwinteren als pop en komen het volgende jaar uit. Anderen overwinteren als ei of volwassen bij.
Het is belangrijk te weten dat de meeste solitaire bijen niet steken. Ze hebben geen belang bij het risico op overlijden door steken, omdat ze geen kolonie te beschermen hebben zoals sociale bijen. Vele soorten zijn ook te klein om onze huid te doorboren.
Het Voorkomen van Parasieten
Parasieten, zoals goudwespen, kunnen een bedreiging vormen voor de nesten van solitaire bijen. Deze wespen leggen hun eitjes in de nestgangen van bijen wanneer deze even afwezig zijn. Om deze parasieten te misleiden, wordt vaak de eerste broedcel in een gang leeg gelaten.
Conclusie
Het bouwen van een insectenhotel is een waardevolle bijdrage aan de biodiversiteit en een leerzame activiteit. Door rekening te houden met de specifieke behoeften van verschillende insectensoorten, de juiste materialen te gebruiken en het hotel op een geschikte locatie te plaatsen, creëer je een veilige haven die bijdraagt aan een gezonder ecosysteem.