Met zoon Mads speelt Joop Wittermans in de voorstelling Vader en Zoon. In Noardewyn vertelt hij over zijn lange en succesvolle carrière. "We spelen nog één voorstelling en dan hebben we het vijfenveertig keer gespeeld", vertelt de 76-jarige Joop Wittermans. "Het was heel mooi en elke avond weer anders. We hebben een aparte chemie, want we zijn naast vader en zoon ook collega's en ook nog eens kameraden. Ik zou het zo nog wel tachtig keer willen spelen." "Vader en Zoon" is nog één keer te zien: op 8 december in De Harmonie in Leeuwarden.
Twintig jaar geleden stonden ze ook als vader en zoon in een voorstelling. Dat was toen naar een idee van regisseur Matthijs Rümke. Verschillende schrijvers leverden een tekst aan, net als dat met deze voorstelling is gedaan. Toen ging het meer over conflicten, over een zoon die niet wil deugen. "Het kwam soms heel dichtbij. Dan moesten we bijvoorbeeld repeteren, maar Mads kwam niet opdagen omdat hij aan een boom vastzat als protest tegen de ontruiming van Ruigoord. Ik heb me wel zorgen gemaakt, maar had er tegelijkertijd ook bewondering voor." In de voorstelling van nu gaat het meer om hoe vader en zoon omgaan met emoties en het ouder worden. "Daar was niets te doen. Zondag al helemaal niet op wat voetbal na. Dat mocht eigenlijk ook niet, maar het terrein was van de voetbalvereniging zelf."
Toen in De Pleats een bioscoop kwam die op zaterdagavond films vertoonde, ging er een wereld voor hem open. "Ik ging er zo vaak naartoe, dat ik in de organisatie wilde, want dan kon ik er gratis heen." Hij werd leerling-operateur en moest de films op twee grote projectors aandraaien. "Een keer draaiden we een James Bondfilm en die was in zes akten. Als er een kruisje in beeld kwam, moest ik de tweede projector aandraaien en dan de film met een schuif overzetten. Dat moest natuurlijk vloeiend. Ik had net de derde akte aangezet en toen kwam de baas aanstormen. 'Wat doe je nou? Die vent moet nog dood!' Ik had te vroeg gewisseld, dus snel alles weer omzetten." Bij mijn oma, die een televisie had, keek ik op donderdag naar toneel met spelers als Ko van Dijk. Toen dacht ik: dat wil ik ook.
Als jongen kwam hij bij het iepenloftspul van Burgum. Iemand van Tryater zag hem in het stuk van Shakespeare en die tipte artistiek leider Pyt van der Zee. "Hij was bij Tryater bezig met het stuk 'Breid yn de moarn' van Hugo Claus en ze zochten iemand voor de rol van zoon Thomas. En toen stond hij voor de deur of het iets voor mij was." Hij speelde in het stuk en ging daarna naar de toneelschool in Arnhem. "Ik durfde thuis niet te bellen om me aan te melden voor het toelatingsexamen, dat deed ik in de kroeg. Mijn moeder hield van toneel en was zelf een goede amateurspeelster, maar er was wat geharrewar over mijn opleiding. Toen kwam mijn oma langs. Schertsend zei ze: 'die jongen moet een vak leren waar hij zin in heeft, toch? Dan moet hij naar de toneelschool. Goedenavond verder'."
Bij wijze van spreken kwam hij op klompen in Arnhem, met een zwaar Fries accent. "Bij het toelatingsexamen keek de commissie al naar de spraakleraar met een blik van 'dit wordt wel een klusje'." Hij werd aangenomen en beleefde een mooie en heftige tijd. "Het was in 1968, de tijd van hippies, Dolle Mina's en van Aktie Tomaat over veranderingen in de toneelwereld. Alle leerlingen hadden een sleutel van de school. Als we dan na een nacht feesten een idee hadden, gingen we naar school, doken het kostuumhok in en spongen op het podium." Toen ik jong was, wilde ik natuurlijk wereldberoemd worden, maar zo ver als Hollywood droomde ik niet.
Wittermans heeft altijd gepakt wat er op hem afkwam en plande zijn carrière niet. "Ik rolde van het een in het ander. Aan eigen publiciteit heb ik niet veel gedaan, daar ben ik niet geschikt voor." Na de opleiding kwam hij bij Toneelgroep Noorder Compagnie en later bij Tryater. Van Hollywood heeft hij nooit gedroomd. "Toen ik jong was, wilde ik natuurlijk wereldberoemd worden, maar zo ver als Hollywood droomde ik niet." Eind jaren tachtig werd op cultuur bezuinigd en besloot hij freelancer te worden. In 1992 kreeg hij een rol in de soapserie Goede Tijden, Slechte Tijden. "GTST was 'not done' in die tijd. Ik kon wel kritisch zijn en principes hebben, maar er moest gewoon brood op de plank komen. Ik heb er een jaar gespeeld en het was een prachtige tijd. Zondagavond nam ik de teksten door. Maandagochtend kwam je er om zeven uur in en om zeven uur 's avonds ging je er weer uit. Ik had uiteindelijk geen idee meer waar het over ging, maar ik heb veel plezier gehad en geleerd om de hele dag voor de camera te staan. Dat is heel anders spelen dan op het toneel." Door zijn rol werd hij een Bekende Nederlander. "Ja, daar moest ik aan wennen. Een keer liep ik op het strand en iedereen keek naar mij. Ik dacht dat ik mijn gulp open had staan."
Na GTST volgden meer televisieseries, zoals Vrouwenvleugel en Fort Alpha. In het radioprogramma Noardewyn heeft presentator Willem de Vries op maandag tot en met donderdag 1-op-1-gesprekken met mensen uit de culturele wereld. Luister tussen 18.00 en 19.00 uur, beluister het als podcast of bekijk het op YouTube. Op vrijdag is Noardewyn Live, het muzikale dorpsplein van Fryslân, met allerlei livemuziek te horen tussen 18.00 en 19.00 uur. Die optredens zijn zaterdagavond op televisie te zien. Nu hij een zeventiger is, denkt hij niet aan stoppen, maar hij doet geen projecten meer waar hij geen zin in heeft. "Mijn agenda is behoorlijk leeg, dat vind ik wel fijn. Er zijn wel plannen voor het komende voorjaar, daar kan ik nog niets over zeggen. Ik verveel me nooit, maar ik moet niet te lang achter de geraniums zitten.
BEETSTERZWAAG - Twintig jaar geleden speelden Joop en Mads Wittermans Vader en Zoon. Nu staan ze weer samen op het toneel, maar er is het nodige veranderd. In de voorstelling van toen had pa last van een midlifecrisis en weigerde de zoon, ondanks inspanningen van z’n vader, te voldoen aan de normen van de maatschappij. Anno 2021 hikt de zoon tegen een midlifecrisis aan en lijkt hij conformist te zijn geworden. Terwijl in vader de anarchist ontwaakt; hij zet zich af tegen alle regels die het ouder worden en de naderende dood met zich meebrengen. Zes schrijvers schreven nieuwe teksten. Door Jan Veldman en regisseur Liesbeth Coltof zijn deze kunstig met elkaar vervlochten. Joop en Mads gaven er waar nodig een eigen draai aan zonder dat het autobiografisch is geworden. Vader en Zoon, grotendeels Nederlandstalig met hier en daar een vleugje Fries, is een spel tussen feit en fictie, toen en nu. Het is een geestige, ontroerende en soms pijnlijke theaterdialoog. Joop spreekt tegen dat hij met het verstrijken der jaren wat bedaarder is geworden. “Ik ben mijn hele leven al dwars en het rebelse zit er nog in. Neem de coronapas, die is er in twee versies, een Nederlandse en een Europese. Laatst had ik de Europese bij me en denk ik: dat zit altijd goed. Nee dus. Zijn verhouding met Mads (43) is niet de klassieke vader/zoonrelatie: ‘Onze band is meer kameraadschap dan vader-zoon. Wij kunnen wel eens ruzie maken maar we laten elkaar nooit vallen. Vroeger ook niet, in de tijd van drank en kraakpanden. Wij kunnen meer tegen elkaar zeggen en zijn directer tegen elkaar dan tegen collega’s. Dat is een voordeel. Wij zijn beide fel en we mogen elkaar graag de gek aansteken. Soms is het hard tegen hard. Laatst zei een technicus: ho ho! Mads stelde hem gerust. ‘Ik ben meer de ambachtsman, technisch geschoold. Mads is meer de man van het moment en vertrouwt op zijn invallen."
Al meer dan vijftig jaar staat Joop Wittermans op de planken. Hij is een doorgewinterd, allround acteur die in tal van toneelstukken, tv-series en films heeft gespeeld. Lange tijd heeft hij buiten de provincie gewoond en twintig jaar geleden is hij weer in Friesland neergestreken. Ook vanwege de betaalbaarheid van een woning hier. Het artiestenbestaan is een onzeker vak. Zo trok de gemeente Heerenveen zomaar de stekker uit de kerstmusical die door de legendarische Rients Gratama een vaste plek had gekregen op de kalender van het Posthuis, terwijl de repetities al waren begonnen. Het stuk werd altijd opgevoerd door een mix van beroepsartiesten, amateurs en jeugd.
Opleiding: ULO, HBS en de Toneelschool in Arnhem. Na de HBS ging Joop varen op de Holland Amerika Lijn als bediende in de bagage. Daarna speelde hij 1966 in Breit yn de moarn van Hugo Claus. "Ik had een Fries accent en een hese stem. Zo kun je nooit naast Ank van der Moer staan, werd me gezegd. Dat accent vond mijn spraakleraar geen probleem en door zangles heb ik mijn stem verbeterd en die hou ik in conditie." Werk/carrière: Honderden producties. De afgelopen tijd speelde hij mee in De Stormruiter en het IJlster openluchtmuziektheater De Wylde Boerinne. Toneelgezelschappen: Theatergroep Wim Zomer, Noordercompagnie, Theaterunie, F.A.C.T. Rotterdam, De Voorziening, Tryater. Films: Soldaat van Oranje, Pastorale 1943, Het Teken van het Beest, Van God Los, De hel van 63.
In avecaal van zijn familie staat deFriese vader en zoon Wittermans centraal. Joop (75) speelde in bekende series als Vrouwenvleugel, Zeg ‘ns Aaa en onlangs Nog Tweede Hans en had onder andere een rol in Soldaat van Oranje en De Hel van ’63. Ook Mads (45) heeft een mooie carrière opgebouwd. Hem kun je kennen van Penoza en Flikken Maastricht en de films Phileine zegt sorry en Van God Los. Er zijn meer acteursfamilies in Nederland, maar het gebeurt niet zo vaak dat een vader en zoon samen op het toneel staan. En al helemaal niet in een voorstelling die ook nog Vader en Zoon heet. Joop en Mads deden dat drieëntwintig jaar geleden al. Meerdere toneelschrijvers leverden voor dat stuk een tekst aan met als thema de relatie tussen vader en zoon. De twee acteurs namen zich toen al voor om die voorstelling ooit nog een keer te spelen. “Ik zei tegen Mads: als jij aan je midlifecrisis toe bent, doen we het nog een keer”, vertelt Joop. En dus wordt Vader en Zoon twee decennia later opnieuw opgevoerd. In een nieuwe versie, want er is het nodige veranderd. Ook dit keer leverden verschillende schrijvers teksten aan. Die zijn aan elkaar gebreid tot een logisch geheel. Het is een soort lappendeken geworden van alle input. De vader en zoon uit het stuk zijn nu veel ouder en dat geeft een andere onderlinge dynamiek. Had de vader destijds last van een midlifecrisis; nu zit de zoon in die levensfase. Het thema ouder worden en de naderende dood komt dichterbij. Joop vindt het confronterend: "Het zit niet letterlijk in de voorstelling, maar neem bijvoorbeeld autorijden." Hij herinnert zich hoe zijn vader niet meer veilig reed en hoe hij daarover moest beslissen. Het moment waarop sleutels worden ingeleverd zal ook komen. De voorstelling biedt een extra laag doordat de acteurs hun eigen ervaringen kunnen verweven. Joop benadrukt: "Sommige dingen zijn heel herkenbaar. Het komt daardoor dicht bij ons en dat voelt het publiek. Onze eigen karakters zijn erin verweven, al is het allemaal wel heel erg uitvergroot."
De Friese familie Wittermans heeft nog meer uitjes en projecten meegemaakt. Joop en Margje spelen samen in producties zoals Narcosis, en Margje werkt ook als actrice. Het is prachtig om de passie van het acteren met het hele gezin te kunnen delen, maar alle drie weten ze hoe zwaar het vak kan zijn. Joop heeft zijn werk altijd buiten de deur gehouden en heeft zijn kinderen aangespoord om geen acteur te worden, maar uiteindelijk heeft het virus hen toch te pakken gekregen. Het blijft bijzonder om met zoon en dochter op het toneel te staan; kortgeleden gingen Margje en Joop samen naar de première van Narcosis, waar ze beiden een rolletje hebben. Geweldig natuurlijk om met haar op de rode loper te staan.
tags: #joop #wittermans #dokkumer #dakkapel