Als toegewijde en attente kattenbezitters hebben we vaak het gevoel dat we onze katten het beste kennen. Wij zijn doorgaans degenen die het meest vertrouwd zijn met hun gedragskenmerken, voorkeuren, antipathieën en eigenaardigheden. Tegelijkertijd maken katten het ons echter niet altijd even gemakkelijk bij het overbrengen van hun gevoelens. Hoewel sommige katten veel expressiever zijn dan andere, zijn alle huiskatten nauw verwant aan hun wilde (en meestal niet zo sociale) voorouders. Daarom hebben onze huiskatten waarschijnlijk soortgelijke ‘maskerende’ vaardigheden geërfd en kunnen ze subtiel zijn in het uiten van hun gevoelens.
Het herkennen van pijn bij katten is cruciaal, aangezien zij van nature geneigd zijn pijn te verbergen. Dit komt voort uit hun evolutionaire achtergrond als zowel jager als prooi, waarbij het tonen van zwakte risicovol kan zijn. Pijn kan acuut of chronisch zijn en zich uiten in subtiele signalen die voor eigenaren soms lastig te interpreteren zijn. Alertheid op veranderingen in gedrag, houding en gezichtsuitdrukking is daarom essentieel.
Communicatie en Gedragssignalen bij Katten
Om het gedrag van een kat op de juiste manier te interpreteren, is het belangrijk om niet te focussen op één enkel gedraging, maar een holistische kijk te hanteren, waarbij houding en andere gelijktijdige gedragingen worden meegenomen. Het ‘langzame knipperen’ is een bekend voorbeeld: wanneer katten dit doen met een ontspannen gezichtsuitdrukking en lichaamshouding, wordt dit vaak geïnterpreteerd als een teken van genegenheid. Echter, wanneer dit gepaard gaat met een gespannen houding, kan het een andere betekenis hebben.
Hier zijn enkele specifieke gedragssignalen die kunnen wijzen op ongemak of stress bij katten:
- De staart wordt doorgaans in een horizontale positie gehouden, dichtbij de grond of op de grond. Dit is vaak een teken van conflict, irritatie of frustratie.
- Een opgeheven poot, vaak bewegingloos en een paar centimeter van de grond gehouden.
- Het ‘trillen’ van de vacht, wat kan gebeuren wanneer een kat wordt geaaid of geknuffeld en dit als overstimulerend of onprettig ervaart, of wanneer de kat zich ongemakkelijk voelt in de nabijheid van anderen.
- De kat schudt kort met zijn kop of lichaam, meestal slechts één keer.
- De kat beweegt kort met zijn tong over zijn neus, buiten de maaltijd om.
- Dit kan gepaard gaan met een geeuw wanneer ze rechtstreeks worden aangekeken, maar ze zich onzeker voelen over de aandacht.
- Dit kan gebeuren als wij of een andere kat in de buurt zijn.
- Wanneer de kat lijkt te ‘verstijven’ of stil wordt, met een gespannen of alerte houding, kan dit duiden op angst, conflict, verwarring of algemeen ongemak in sociale situaties.
- Gedraaide oren kunnen wijzen op frustratie, terwijl oren die platter lijken, duiden op stress of angst.
Als je tekenen opmerkt dat je kat zich ongemakkelijk voelt, probeer dan de oorzaak te achterhalen en op te lossen. Het gebruik van FELIWAY Optimum kan hierbij ondersteuning bieden door een rustige omgeving te creëren en katten te helpen omgaan met stressvolle situaties.
Veelvoorkomende Medische Aandoeningen bij Katten
Katten kunnen te maken krijgen met diverse gezondheidsproblemen, variërend van oorontstekingen tot neurologische aandoeningen en hormonale disbalansen.
Ooraandoeningen
Katten kunnen, net als honden, last krijgen van oorontstekingen. Dit kan diverse oorzaken hebben, waaronder infecties en parasieten zoals oormijten (Otodectes cynotis). Oormijten zijn kleine, spinachtige parasieten die zich nestelen in de gehoorgang en zich voeden met huidschilfers, wat leidt tot aanzienlijke irritatie, jeuk, roodheid en zwelling van de oren. Hoewel minder gebruikelijk dan bij katten, kunnen ook honden hier last van krijgen. Een beginnende oormijtinfectie kan worden herkend aan jeuk in het oor en veelvuldig schudden met het hoofd. Raadpleeg bij vermoeden van oormijten direct een dierenarts voor diagnose en behandeling. Vaak worden oorreinigers en medicijnen voorgeschreven. Het is belangrijk de behandeling volledig af te maken om terugval te voorkomen. Het schoonhouden van de omgeving is ook cruciaal, aangezien mijten gedijen in warme en vochtige omstandigheden.
Na een oormijtbehandeling kan het immuunsysteem van de kat verzwakt zijn. Gezonde voeding, zoals die aangeboden door Renske, met natuurlijke ingrediënten, groenten, kruiden, mineralen, vitamines en sporenelementen, draagt bij aan het versterken van het immuunsysteem en het algehele welzijn. Natvoer met een hoog gehalte aan vers vlees of vis zorgt voor voldoende vochtinname.
Katten kunnen soms ook oorpoliepen ontwikkelen, ook wel katachtige inflammatoire poliepen genoemd. Wanneer een kat plotseling een auditief hematoom ontwikkelt, een ophoping van bloed in de oorschelp, krijgt het oor een gezwollen, kussenachtig uiterlijk. Behandelingsopties kunnen variëren van medicatie om ontsteking te verminderen, het oor verbinden, tot koude lasertherapie. In ernstigere gevallen kan een chirurgische ingreep noodzakelijk zijn. Hoewel een gekreukt oor een cosmetisch probleem kan zijn, is het belangrijk de medische oorzaak aan te pakken.
Allergieën bij Katten
Net als mensen kunnen katten lijden aan allergieën. Uw dierenarts kan medicijnen voorschrijven om jeuk te verlichten en proberen het allergeen te achterhalen. Een strikte voedingsproef met gehydrolyseerd voedsel gedurende zes tot acht weken kan noodzakelijk zijn om voedselallergenen te identificeren. Gedurende deze periode mag de kat uitsluitend het voorgeschreven dieet eten.
Insectenbeten
Katten, als natuurlijke roofdieren, zijn vatbaar voor insectenbeten, meestal op het gezicht en de poten. Als uw dierenarts vermoedt dat uw kat is gebeten, kunnen antihistaminica of steroïden worden voorgeschreven om de ontsteking te behandelen.
Neurologische Aandoeningen
Het zenuwstelsel van een kat, bestaande uit biljoenen zenuwcellen die alle organen verbinden en worden aangestuurd door de hersenen, coördineert zintuiglijke waarnemingen, beweging, emoties en reacties. Trauma's, aangeboren aandoeningen of infecties kunnen de stabiliteit van dit systeem in gevaar brengen.
Een bekende stoornis is ataxie, waarbij het zenuwstelsel ernstig verstoord is, wat leidt tot wankelen, coördinatieproblemen, een scheve kopstand en mogelijk onzindelijkheid. Oorzaken van ataxie kunnen variëren van infecties van de moederkat (parvovirus), vergiftiging, lysosomale stapelingsziekten (erfelijke stofwisselingsziekten), tot externe invloeden zoals verkeersongevallen of vallen, en sluipende aandoeningen zoals ruggenwervelmisvorming of degeneratieve ziekten.
Hersentumoren of beroertes kunnen ook leiden tot neurologische uitvalverschijnselen, die onmiddellijk medische aandacht vereisen. Hoewel sommige aandoeningen levensbedreigend kunnen zijn, is dit niet altijd het geval. Ataxie-katten kunnen met de juiste zorg een lang en gelukkig leven leiden, net als katten die een beroerte hebben gehad. Aanpassingen in huis, zoals een helling naar de rustplaats, kattenbakken met een diepere ingang, en extra aandacht van de eigenaar, kunnen hun levenskwaliteit aanzienlijk verbeteren.
Een scheve kophouding kan geleidelijk ontstaan of plots optreden. Wanneer het plotseling gebeurt, kan de kat niet meer lopen en alleen maar rondtollen, mogelijk met misselijkheid en braken. De behandeling is afhankelijk van de oorzaak, en soms is chirurgie nodig. Bij het zogenaamde geriatrisch vestibulair syndroom is de prognose vaak goed met ondersteunende behandeling. Ook bij middenoorontsteking, mits tijdig behandeld, is de prognose doorgaans goed met antibiotica.
Hormonale Disbalansen
De hormoonhuishouding van een kat, bestaande uit miljoenen bestanddelen die lichaamsfuncties en stofwisseling reguleren, is essentieel voor een gezonde levenscyclus. Hormonen worden door endocriene klieren aangemaakt en door de hersenen gereguleerd. Een evenwichtige hormoonhuishouding is cruciaal voor onder andere de productie van eicellen, bloedsuikerspiegelregulatie, voedingsstofverwerking en groei.
Verstoringen in het hormonale systeem kunnen ernstige gevolgen hebben. Bekende aandoeningen zijn hyperthyreoïdie (te actieve schildklier) en hypothyreoïdie (te trage schildklier), en diabetes mellitus (suikerziekte).
Schildklieraandoeningen
Bij hypothyreoïdie wordt de stofwisseling vertraagd. Katten met een te productieve schildklier (hyperthyreoïdie) komen vaak opvallend veel aan. Therapie omvat meestal levenslange toediening van kunstmatige schildklierhormonen. Bij hyperthyreoïdie, gekenmerkt door nerveus trillen, gewichtsverlies en verhoogde eetlust, kan de schildklier chirurgisch worden verwijderd of vernietigd, of kunnen medicinale behandelingen worden toegepast.
Diabetes Mellitus
Diabetes mellitus, of suikerziekte, komt steeds vaker voor bij katten. De meest voorkomende vorm, Diabetes mellitus type 2, wordt vaak ‘ouderdomsdiabetes’ genoemd. Hierbij ontwikkelen lichaamscellen een hoge tolerantie voor insuline, waardoor ze suiker minder goed uit het bloed kunnen verwerken. De alvleesklier probeert dit te compenseren door meer insuline te produceren, wat leidt tot ontregeling van de bloedsuikerspiegel. Behandeling richt zich vaak op het reguleren van de insulinestofwisseling, meestal door directe insulinetoediening.
Diabetes insipidus is een zeldzamere vorm die een verstoring van de waterhuishouding veroorzaakt en door de dierenarts met hormonen kan worden behandeld.
Diagnostiek en Behandeling van Neurologische Problemen
Wanneer er sprake is van neurologische symptomen, is onmiddellijk veterinair onderzoek noodzakelijk. Neurologisch onderzoek richt zich op het functioneren van het zenuwstelsel en de alertheid van de kat. Indien gedrag niet (volledig) verklaard kan worden, kan een hersenscan via MRI worden ingezet om aandoeningen op te sporen of uit te sluiten. Deze techniek brengt met name weke delen nauwkeurig in beeld. Vanwege de noodzaak dat de kat stil ligt, wordt de kat onder narcose gebracht. De procedure vereist dat de kat twaalf uur van tevoren niet eet, maar wel mag drinken. Na de scan wordt het dier nauwlettend gemonitord totdat de narcose is uitgewerkt. De dierenarts-radioloog beoordeelt de beelden en deelt de bevindingen met de behandelend dierenarts. De kosten van een hersenscan variëren per geval en zijn afhankelijk van de benodigde maatwerk.
Het Herkennen van Pijn bij Katten
Het herkennen van pijn bij katten is een uitdaging, aangezien zij hun pijn vaak proberen te verbergen. Pijn kan leiden tot veranderingen in eetgedrag (minder of geen eetlust, wat kan leiden tot leververvetting), slaappatronen (meer of juist minder slapen), activiteitenniveau, vachtverzorging, en interactie met de omgeving.
Gedragsveranderingen die kunnen wijzen op pijn zijn onder andere:
- Verminderde activiteit en rustiger overkomen.
- Terugtrekken om met rust gelaten te worden.
- Niet aangeraakt willen worden, waardoor aanraking, borstelen en optillen niet meer goed verdragen worden.
- Minder wassen, wat kan resulteren in een onverzorgd uiterlijk.
- Het vertonen van nieuwe gedragingen die normaal gesproken niet voorkomen.
- Verandering van ‘karakter’, waarbij de kat bijvoorbeeld prikkelbaarder of juist apathischer wordt.
- Verwijzen naar het pijngebied door specifiek te wassen, ernaar te kijken, het aan te raken, of veel te krabben op één plek.
- Anders lopen, vooral zichtbaar bij traplopen of bij het op- en afspringen vanaf hoogtes.
- Veranderingen in plasgedrag, zoals het vermijden van de kattenbak of het niet begraven van urine.
Houdingsveranderingen ter verlichting van pijn of om zich veiliger te voelen:
- Elleboogzit/gehurkte positie: zittend met de pootjes gedeeltelijk onder het lichaam, de ellebogen naar binnen getrokken.
- Gebolde rug.
- Niet meer de ‘normale’ houding aannemen, bijvoorbeeld het niet meer oprollen in een balletje als dat normaal is.
Gezichtsuitdrukkingen die pijn kunnen verraden:
- Gesloten of half-dichtgeknepen ogen, wat duidt op verminderde alertheid.
- Platte oren, die naar buiten gedraaid of naar achteren gericht kunnen zijn.
- Platte neus en aangespannen bek.
Om pijnherkenning te vergemakkelijken, zijn diverse pijnschalen ontwikkeld. De Feline Grimace Scale focust op gezichtsuitdrukkingen, waarbij de positie van oren, ogen, snuit, snorharen en hoofd wordt gescoord. Composite Pain Scales, zoals de Glasgow Composite Scale, kijken naar het dier in zijn geheel, inclusief gedrag en gezichtsuitdrukkingen.
Het is belangrijk om pijn te onderscheiden van angst of verveling, aangezien de signalen kunnen overlappen. Angstige katten proberen vaak te vluchten of worden agressief, terwijl katten met pijn passiever zijn en zich terugtrekken. Vergrote pupillen duiden op angst, terwijl dichtgeknepen ogen op pijn kunnen wijzen. Stereotiep gedrag, zoals kaal likken, kan duiden op verveling.
Bij verdenking van pijn is het essentieel om contact op te nemen met de dierenarts voor verder onderzoek en eventuele pijnstilling. Duidelijke gedragsveranderingen bij het starten of stoppen van pijnstilling kunnen de diagnose bevestigen.
Veelvoorkomende Aandoeningen en Hun Pijnsignalen
- Artrose: Een chronische aandoening die pijn veroorzaakt door wrijving van botten en gewrichten. Signalen zijn moeite met springen, minder bewegen, stijve bewegingen, verdikkingen rondom gewrichten, depressie, onverzorgde vacht en het niet meer gebruiken van de kattenbak.
- Gebitsproblemen: Tandplak en tandsteen kunnen leiden tot pijn. Symptomen zijn veranderingen in eetgedrag (voedsel laten vallen), bloedingen in de bek, rood tandvlees, gezwollen bek, stinkende adem en gewichtsverlies.
- Buikpijn: Vaak gerelateerd aan spijsverteringsproblemen zoals diarree. Kenmerkend zijn veranderingen in de ontlasting, een ingezakte houding met de voorpoten onder het lichaam, een gespannen buik en een lager hangend hoofd.
Hoewel niet alle pijnklachten te voorkomen zijn, kan een goede verzorging, gezonde levensstijl met een gezond gewicht en geschikte voeding bijdragen aan de algehele gezondheid en het welzijn van uw kat.