Asbest: oudere naam voor langvezelig asbest en essentiële feiten over soorten, risico’s en regelgeving

Vraag je je af welke soorten asbest er zijn en of je die misschien in huis hebt? Dan ben je niet de enige.

In veel woningen die vóór 1994 zijn gebouwd, komt asbest nog voor. Vaak zonder dat je het doorhebt.

AAsbest is geen één materiaal, maar een verzamelnaam voor verschillende mineralen met hele fijne vezels. Die vezels zijn niet te zien met het blote oog, maar wel extreem sterk en hittebestendig.

In totaal bestaan er zes soorten asbest. In Nederlandse woningen kom je er meestal maar drie van tegen. Wit, bruin en blauw asbest zijn de enige soorten die grootschalig zijn gebruikt. Vooral wit asbest komt veel voor.

Tip! De namen wit, bruin en blauw verwijzen naar de oorspronkelijke kleur van de vezels. In de praktijk heb je daar weinig aan. Zodra asbest is verwerkt in een product, ziet het er meestal grijs of wit uit.

Wat wél belangrijk is, is hoe de vezels vastzitten. Daarom wordt asbest meestal ingedeeld in twee groepen: hechtgebonden en losgebonden asbest.

Bij hechtgebonden asbest zitten de vezels stevig vast in het materiaal, bijvoorbeeld in cement. Zolang dit materiaal heel blijft en niet wordt bewerkt, is het risico klein. Daarom hoeft hechtgebonden asbest niet altijd meteen weg. Soms mag het blijven zitten, bijvoorbeeld als je niet gaat verbouwen.

Toch kiezen veel mensen ervoor om het alsnog te laten verwijderen, bijvoorbeeld bij een renovatie of verkoop van de woning.

Losgebonden asbest is een ander verhaal. Hierbij zitten de vezels nauwelijks vast en komen ze makkelijk vrij. Dit type asbest werd vroeger gebruikt als isolatie of brandwerende laag. Asbest werd vooral toegepast tussen de jaren ’40 en eind jaren ’80.

Eerlijk is eerlijk: asbest kun je zelf niet herkennen. Het heeft geen geur, de vezels zijn onzichtbaar en kleur zegt weinig. Bij twijfel schakel je altijd een specialist in. Die voert een asbestinventarisatie uit en laat monsters onderzoeken in een laboratorium.

Asbest is vooral gevaarlijk als je de vezels inademt. Blauw asbest (crocidoliet) staat bekend als de meest schadelijke soort. Nee, niet altijd. Ga je verbouwen of slopen? Dan moet asbest vrijwel altijd eerst weg. Twijfel je? Laat het controleren.

Asbest verwijderen mag alleen door een gecertificeerd bedrijf.

Er zijn verschillende asbest soorten en ze vragen allemaal om een andere aanpak. Omdat je het zelf niet zeker kunt weten, is professioneel onderzoek altijd de slimste stap.

Via Homedeal kun je eenvoudig meerdere offertes aanvragen bij gecertificeerde asbestspecialisten.

Tip! Welke soort asbest is het meest gevaarlijk? Blauwe asbest, waaronder crocidoliet, wordt beschouwd als de meest gevaarlijke soort, omdat de vezels na inademing gemakkelijker diep in de longen doordringen en ernstige ziekten veroorzaken.

De vezels zijn dunner en scherper dan bij andere vormen van asbest, wat het risico op longkanker verhoogt.

Hoe ziet hechtgebonden asbest eruit? Hechtgebonden asbest ziet eruit als stevig en vast materiaal, waarbij de asbestvezels stevig verankerd zijn in het basismateriaal, zoals cementplaten of dakbedekking. Dit type asbest is minder gevaarlijk zolang het onbeschadigd blijft en de vezels niet loskomen.

Hoe weet ik wat asbest is? Je kunt asbest niet met het blote oog herkennen, daarom is het verstandig om een deskundige in te schakelen om materialen te laten onderzoeken. Vooral bij oudere gebouwen is het belangrijk om voorzichtig te zijn met mogelijke asbesthoudende materialen.

Het product asbest wordt al sinds de oudheid gebruikt. De naam asbest is afgeleid van het Griekse woord asbestos, wat onvergankelijk of onverwoestbaar betekent. Asbest is een verzamelnaam voor vezelvormige mineralen. Deze kleine vezeltjes zijn niet zichtbaar met het blote oog.

Asbestwinning vindt plaats in Canada, Australië en de voormalige Sovjet Unie. Er bestaan veel soorten asbest. Van de toegepaste asbest is 90% witte asbest genaamd chrysotiel. Chrysotiel bestaat uit bundels opgerolde holle vezels. Ook komen we regelmatig amosiet (bruin asbest) en crocidoliet (blauw asbest) tegen. Deze vormen van asbest bestaan uit lange, dunne massieve naalden. Daarnaast bestaat er ook nog geel asbest (anthophylliet), grijs asbest (tremoliet) en groen asbest (actinoliet).

Wanneer een product asbesthoudend is, bevat het vaak meerdere soorten asbest. De kleur van het eindproduct geeft dan geen indicatie van het gebruikte type asbest. Bewerkt asbest is voornamelijk wit-grijs. Door zijn producteigenschappen was asbest in veel situaties toe te passen. Bovendien was het goedkoop en makkelijk te verwerken.

Hechtgebonden asbest noemen we asbestbevattende materialen waarbij de vezels in een dragermateriaal verankerd zitten. Hechtgebonden asbest levert geen gevaar op voor de gezondheid zolang het materiaal niet aan slijtage onderhevig is of ondeskundig wordt bewerkt of verwijderd. Niet hechtgebonden asbest: hieronder vallen asbesthoudende materialen waarbij de asbestvezels gemakkelijk vrijkomen. Voorbeelden van niet hechtgebonden asbest zijn o.a.: asbestkoord, amosietplaat en spuitasbest.

Asbest is levensgevaarlijk wanneer men vrijgekomen vezels inademt. Dit kan gebeuren als asbest in slechte staat verkeert of als het ondeskundig wordt verwijderd. De meeste asbestvezels zitten vast in een ander materiaal.

Sinds de Nederlandse overheid op 1 juli 1993 een verbod op het gebruik van asbest heeft ingesteld, mogen bedrijven geen asbest meer gebruiken in wegen, gebouwen en daken. Ook mag het niet meer verkocht worden. In de EU geldt een asbestverbod sinds 2005.

Ademt men asbestvezels in, dan kunnen deze tot diep in de longen doordringen. Op termijn kan dit longkanker, mesothelioom (longvlieskanker of buikvlieskanker) of asbestose (stoflongen) veroorzaken. Naast deze aandoeningen worden inmiddels ook andere vormen van kanker in verband gebracht met het inademen van asbestvezels. Verder onderzoek moet uitwijzen of de groep asbest ziekten in de toekomst zal moeten worden uitgebreid.

Mesothelioom is een kwaadaardige aandoening aan vliezen rondom longen, buik en hart. Uit onderzoeken is vast komen te staan dat in bijna alle gevallen waar een mesothelioom wordt vastgesteld er sprake was van blootstelling aan asbest. De tijd tussen het ontstaan van deze aandoening en de blootstelling aan asbest varieert nogal. In onderzoeken worden termijnen genoemd van 3 tot 60 jaar. Ook kwam vast te staan dat de blootstellingsduur soms zeer kort kon zijn (maanden).

Deze diagnose wordt nog steeds in een toenemend aantal gesteld. De kans op het ontstaan van longtumoren blijkt verhoogd te zijn bij mensen die aan asbest zijn blootgesteld. Sinds de jaren vijftig van de vorige eeuw wordt dit erkend, omdat uit onderzoeken bleek dat bij asbestose-patiënten ook veel asbest longkanker werd gediagnosticeerd. De ernst van asbestose had geen relatie met het ontstaan van asbest longkanker. Ook vond men asbest longkanker bij patiënten zonder asbestose. De aandoening kan zich uiten binnen 4 tot 40 jaar na blootstelling. Asbestose is een ziekte die tot de groep van stoflongziektes behoort. Het is een aandoening die met de tijd erger wordt door het verstarren van de longen. Hierdoor wordt het steeds moeilijker om zuurstof op te nemen. De ziekte uit zich meestal tussen de 10 en 40 jaar na blootstelling aan asbest en is niet te behandelen.

Voorkomen van het inademen van asbest(stof) is de enige remedie. Er is een verband tussen de ernst van de aandoening en de dosis ingeademde asbest. Door de vele positieve producteigenschappen was asbest ronduit een wondermateriaal in de bouw; het was gemakkelijk te verwerken, slijt- en trekvast, bestand tegen hitte, olie, zuur en loog en had uitstekende isolerende eigenschappen. Hierdoor kan je asbest echt overal aantreffen. Asbest werd echt overal voor gebruikt: als brandwerend materiaal in het trappenhuis, verwerkt in de standpijpen van de waterleiding, de ontluchting van de geiser, de isolatie van de cv-ketel of als bescherming rond elektriciteitsdraden. Ook werd het gebruikt als vulmiddel in vinyltegels in de keuken of als schimmelwerende laag onder het tapijt.

Toch is al lang bekend dat dit wondermateriaal ook een keerzijde heeft. Al eind 1800 zag men dat arbeiders die veel met deze stof werkten ziek werden. Doordat er best een lange tijd tussen de blootstelling aan asbest en het ziekworden zit, werd asbestose voor het eerst in 1929 als beroepsziekte gezien (in Engeland). Na de Tweede Wereldoorlog heeft ook Nederland asbestose erkend. Na 1964 wordt er meer wetenschappelijk onderzoek naar de tumoren gedaan. Die tumoren openbaren zich soms pas 30 jaar na blootstelling aan asbest.

Eind jaren ’60 werd bij arbeiders van scheepswerf “De Schelde” in Vlissingen een oorzakelijk verband tussen mesothelioom en blootstelling aan asbest gevonden. Uit die wetenschappelijke onderzoeken kwam ook naar voren dat alle soorten asbest schadelijk zijn. Elke blootstelling, hoe gering ook, houdt een zeker risico op kanker in. De meeste slachtoffers tot nu toe zijn werknemers uit de primaire asbestindustrie. Vrachtwagen Eternit is een bekend voorbeeld van asbestvervuiling; de Eternit fabriek in Goor was berucht en de bodem moet nog steeds gesaneerd worden.

In Nederland is de productie rond 1930 begonnen met een jaarlijkse invoer van 2.000 ton ruwe asbest. Na de Tweede Wereldoorlog vertienvoudigde de invoer tot 20.000 ton per jaar in de periode 1955 - 1970. De productiepiek van asbesthoudende producten ligt tussen 1970 en 1975. Door de steeds sterkere stroom van geluiden over de schadelijkheid van asbest neemt het gebruik vanaf 1980 drastisch af. Waar vind ik asbest? Klik op een van onderstaande afbeeldingen om een overzicht te zien.

Er bestaan tal van verschillende soorten asbest. Enkele tientallen jaren geleden werden de eerste wetenschappelijke onderzoeksresultaten over de schadelijke invloed van asbest op de gezondheid bekend. De blauwe vezel behoort tot een van de gevaarlijkste soorten. Inmiddels is toepassing van deze blauwe vezel verboden. Uit verschillende onderzoeken blijken de schadelijke gevolgen van het inademen van asbestvezels. De urgentie van het ruimen van alle aanwezige asbesttoepassingen wordt aangewakkerd door de harde feiten die gepubliceerd zijn door verschillende onderzoeken.

In gebouwen, industriële installaties en bijvoorbeeld schepen is asbest nog veel voorkomend. Op dit moment is het nog niet verplicht asbest te verwijderen, zolang het niet bewerkt wordt of beschadigd is. Asbest is een verzamelnaam voor een aantal natuurlijke mineralen, dat uit zeer fijne vezels bestaat. Het is een delfstof die nog steeds wordt gewonnen in onder andere Rusland, China en Brazilië. Asbest is onder te verdelen in 2 hoofdgroepen: spiraalvormige vezels (waaronder chrysotiel) en rechte of amfiboolachtige vezels. Om te weten met welk type asbest je te maken hebt, is onderzoek in een laboratorium nodig.

• Grootste risico: inademing van losse vezels bij niet-hechtgebonden asbest.
• Drie veelvoorkomende soorten in woningen: chrysotiel (wit), amosiet (bruin), crocidoliet (blauw).
• Regelgeving: verbod op bewerken/verzamelen van asbest in 1993 (NL) en 2005 (EU).
• Verwijderen: alleen door gecertificeerde bedrijven; asbestinventarisatie vooraf verplicht.

De kern van de Nederlandse asbestregelgeving is het verbod op het bewerken, verwerken of in voorraad houden van asbest of asbesthoudende producten. In 2005 is het Asbestverwijderingsbesluit 2005 van kracht geworden. In 2010 adviseert de Gezondheidsraad de asbestnormen aan te scherpen en in 2011 verscherpt de overheid diverse wetten en regels voor de asbestverwijdering. In 2015 heeft de rijksoverheid aangegeven dat zij vanaf 2024 asbestdaken wil gaan verbieden. Eigenaren van asbestdaken hebben na het aannemen van de wet tot 31 december 2024 de tijd om deze te verwijderen. In oktober 2018 is het verbod aangenomen door de Tweede Kamer.

Komt een werknemer in een arbeidssituatie in aanraking met asbest en wordt hij daardoor ziek, dan kan hij de geleden schade vorderen van zijn (oud-)werkgever. Wanneer de beroepsziekte is veroorzaakt door het blootstellen aan een gevaarlijke stof, dan is in Nederland de werkgever aansprakelijk als bedrijfs- of beroepsmatige gebruiker van die stof op grond van artikel 175 van boek 6 van het Nederlandse Burgerlijk Wetboek (art. 6:175 B.W.). Dit is echter anders met de aansprakelijkheid die rechtstreeks voortvloeit uit het arbeidsrecht: daar geldt een schuldaansprakelijkheid, waarbij de werkgever pas aansprakelijk is als hij niet aan zijn zorgplicht heeft voldaan. Degene die zich op de verjaringstermijn beroept (de aansprakelijk gestelde), stelt en bewijst zo nodig dat de benadeelde daadwerkelijk bekend was met de schade en met de daarvoor aansprakelijke persoon. Dat neemt niet weg dat de rechter, indien de benadeelde de bekendheid betwist, die bekendheid zal kunnen afleiden uit bepaalde ten processe gebleken feiten en omstandigheden.

Mesothelioom opent zich pas na ongeveer 30 jaar; dit maakt de verjaring complex. De kans op het krijgen van asbestziekten is afhankelijk van de totale hoeveelheid ingeademde asbestvezels, cumulatieve blootstelling uitgedrukt in vezeljaar. Degelijke maatregelen en toezicht zijn essentieel bij sloop, renovatie en verwijdering van asbest. De Vlaamse regelgeving vereist een destructieve asbestinventaris bij elk sloopopvolgingsplan en het sloop-/verkoopdocumentatieproces werd met het sloopattest geregeld; in 2022 werd het asbestattest verplicht bij verkoop van een woning in Vlaanderen.

tags: #langvezelig #asbest #oudere #naam