Voor duizenden middelbare scholieren zijn de centrale examens begonnen. Het is een periode die voor veel leerlingen stress en spanning oplevert. Op het Groen van Prinstererlyceum in Vlaardingen komt daar dit jaar nog een extra uitdaging bij. Door de werkzaamheden moesten sommige examenlocaties worden aangepast. De school heeft ervoor gekozen de examens over meerdere locaties te verspreiden. “Mavo maakt de examens zoals vertrouwd in de gymzaal”, vertelt Sylvia Lansbergen, examensecretaris. Ondanks de verbouwing lijken de eerste examendagen rustig te verlopen. Een vwo-leerling die net het examen geschiedenis achter de rug heeft, reageert opgelucht. “Het was op zich wel te doen”, zegt hij.
Volgens Lansbergen is de spanning onder de leerlingen vooral tijdens de eerste examendagen duidelijk merkbaar. “Daarom hebben we extra examentrainingen en inloopmomenten georganiseerd. Die spanning herkent de leerling zelf ook. “Dit is natuurlijk mijn eerste echte examenperiode”, vertelt hij. “Je weet dat het nu echt meetelt en dat maakt het spannend.” De komende dagen worden volgens hem bepalend. “Morgen heb ik Nederlands en wiskunde B. Dat zijn voor mij de belangrijkste vakken. Zoals ieder jaar hoopt de school op een hoog slagingspercentage.”
Na weken van leren en examens maken, kijken veel leerlingen alvast uit naar de vakantie. Ook de vwo-leerling heeft plannen gemaakt. “Als alles achter de rug is, ga ik met vrienden naar Valencia”, zegt hij. We gingen al in op de basis van de maatregelen die in het onderwijs genomen zijn om COVID-19 af te remmen. We sloten af met een blik vooruit en er wordt inderdaad vooruit gedacht. Aan het einde van het schooljaar moet over de bevordering of diplomering van tienduizenden leerlingen besloten worden. Voor bestuurders, directeuren, docenten, ouders én leerlingen roept dat vragen op. We behandelen in dit artikel de wettelijke regels (die nog steeds gewoon van toepassing zijn) en praktische oplossingen.
Examenreglement, PTA en planning
Eerst de basis (het examenreglement), vervolgens de planning (tijdvakken) en de organisatie (zijn er wel genoeg mensen?). We gaan uitgebreider in op de centrale examens en dan met name ook de bevoegdheid die de Minister heeft om daarvan af te wijken. En benieuwd naar de eindtoets in groep 8? Op 8 april 2020 informeerde de minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media de Tweede Kamer over de slaag-zak-regeling 2020. De leerlingen zullen het diploma dit schooljaar op basis van de resultaten van het schoolexamen halen (ook de centrale praktijkexamens vinden geen doorgang). Voor het overige geldt alles uit onderstaande artikel nog steeds.
Een leerling die zakt op basis van de resultaten van het schoolexamen of zijn eindcijfers wil verbeteren, kan deelnemen aan maximaal twee of drie (in het geval van vmbo-bb en -kb) resultaatsverbeteringstoetsen. De Wet op het voortgezet onderwijs schrijft voor een eindexamen kan bestaan uit een schoolexamen, uit een centraal examen of uit beide (artikel 29 lid 1 Wvo). Schoolexamens en centraal examens zijn ieder weer aan nadere regels onderworpen, waarvan we de belangrijkste uitlichten. Het bevoegd gezag van elke school voor voortgezet onderwijs dient een examenreglement vast te stellen (artikel 31 Eindexamenbesluit VO).
Het examenreglement bevat onder andere regels met betrekking tot de organisatie van het eindexamen en de gang van zaken tijdens het eindexamen en de herkansingsmogelijkheden van het schoolexamen. Wil je weten waar je aan toe bent, pak dat het examenreglement van de school erbij. Ook in deze tijden is het examenreglement het uitgangspunt. In de meeste reglementen zitten overigens wel ‘ontsnappingen’ (zogenaamde hardheidsclausules) en daar wordt de komende periode ongetwijfeld gebruik van gemaakt. Ook heeft de Minister in zijn Kamerbrief van 17 maart 2020 opgeroepen om bij wijziging van het examenreglement/PTA snelheid te betrachten. Dat is met name een oproep geweest aan de medezeggenschapsraden. Let op: de reguliere besluitvorming over het examenreglement en PTA is dus niet terzijde geschoven. Ook nu houdt het Ministerie vast aan ordentelijke besluitvorming. Het schoolexamen dient volgens het PTA te worden gemaakt. Indien een wijziging van het PTA nodig is, dan wordt daarvoor de wettelijke procedure (met medezeggenschapstraject) gevolgd. Uit de uitspraak van 13 oktober 2019 van de LCG WMS blijkt dat het PTA “naar aard en inhoud beschouwd moet worden als behorend tot de onderwijs- en examenregeling.” Instemmingsplicht dus.
Het niet volgen van deze procedure kan in het uiterste geval tot nietigheid van het besluit tot het vaststellen van het nieuwe PTA leiden. In de examenreglementen moet ook worden beschreven in welke gevallen een herkansing mogelijk is. Tot die gevallen kan behoren dat een kandidaat door ziekte of ten gevolge van een bijzondere van zijn wil onafhankelijke omstandigheid, niet in staat is geweest, aan de desbetreffende toets deel te nemen. Dan is er nog de planningsvraag. Want schoolexamens kunnen op dit moment niet plaatsvinden, terwijl schoolexamens altijd vóór centrale examens worden afgenomen. In het Eindexamenbesluit VO is overigens geregeld welke vakken/onderdelen centraal geëxamineerd moeten worden. Voor schoolexamens geldt dat het bevoegd gezag het tijdstip van die examens bepaalt. Als er sprake is van een schoolexamen én centraal examen, moeten leerlingen eerst de schoolexamens afleggen, anders kunnen zij in principe niet deelnemen aan het centraal eindexamen. Uitgangspunt is dat de schoolexamens worden afgenomen voor de aanvang van het eerste tijdvak van de centrale eindexamens.
Omdat de scholen op dit moment gesloten zijn kan het scenario zo maar aan de orde komen dat de schoolexamens opschuiven. Er bestaat dus enige ruimte om de schoolexamens te verplaatsen zo lang voor elk vak maar schoolexamen is gedaan voordat dat vak in het centraal schriftelijk wordt getoetst op basis van de landelijke planning. In zijn Kamerbrief van 17 maart 2020 gaat Minister Slob er van uit dat de scholen open zullen zijn voor schoolexamens. De vraag is nog of dit praktisch uitvoerbaar gaat zijn en of er voldoende personeel en surveillanten aanwezig kunnen zijn om alles in goede banen te leiden.
Toezicht, uitvoering en uitzonderingen
Een eindexamen wordt afgenomen door de schoolleiding en leraren van de school. Het eindexamen staat in beginsel telkens onder toezicht van een of meer gecommitteerden. Uitzonderingen kunnen alleen bij algemene maatregel van bestuur worden gemaakt. Een totale afwezigheid van schoolleiding en leraren lijkt een dermate vergaand scenario dat daarmee in het algemeen niet direct rekening mee hoeft te worden gehouden. Uitzondering is de mogelijkheid om een eindexamen “niet vanwege de school” te laten afnemen en de school daarmee een eindexamen aan de school niet nodig oordeelt (artikel 29 lid 1 Wvo). Tijdens het centraal examen wordt toezicht gehouden en het gemaakte werk moet worden ingeleverd bij degene die toezicht houdt. Van dat laatste voorschrift kan het CvTE wel afwijkingen vaststellen.
Voor het centraal eindexamen bestaat in principe niet de mogelijkheid om dit thuis af te leggen. Het Eindexamenbesluit omvat wel een aantal uitzonderingen voor de uitvoering en planning. Een aantal daarvan betreft uitzonderingen op individueel niveau en een aantal betreft algemene uitzonderingen. Indien een leerling om een geldige reden is verhinderd bij één of meer toetsen in het eerste tijdvak, wordt hem in het tweede tijdvak de gelegenheid gegeven het centraal examen voor ten hoogste twee toetsen per dag alsnog af te ronden. Een schoolbestuur kan toestaan dat een leerling examenvakken deels in een volgend jaar aflegt indien de leerling langdurig ziek is of ten gevolge van een bijzondere omstandigheid niet in staat is geweest het onderwijs in alle betrokken eindexamenvakken gedurende het laatste leerjaar te volgen.
Dat is uiteraard niet direct de mogelijkheid die nu soelaas biedt: nu wordt alles op alles gezet om leerlingen nog in het lopende schooljaar al hun vakken te laten afronden. En dan nog de algemene uitzonderingsmogelijkheden, waarmee de Minister welbeschouwd een enorme vrijheid heeft om afwijkende regelingen vast te stellen. In de Kamerbrief van 18 maart 2020 is duidelijk geworden dat de eindtoets in het primair onderwijs dit jaar geen doorgang zal vinden. Dat heeft gevolgen voor de beoordeling en monitoring van leerlingen op de VO-scholen.
Renovatieplanning, veiligheid en continuïteit
Schoolrenovatie vereist zorgvuldige planning en aandacht voor unieke uitdagingen die onderwijsinstellingen met zich meebrengen. Veiligheid van leerlingen, minimale onderwijsonderbreking en bouwbegeleiding door ervaren professionals zijn cruciaal voor een succesvol project. Grondige voorbereiding voorkomt kostbare vertragingen en zorgt ervoor dat renovatiewerkzaamheden naadloos aansluiten op het schooljaar. Zonder adequate planning kunnen onverwachte problemen het onderwijsproces maandenlang verstoren. Het schooljaar kent een vaste structuur die de renovatieplanning dicteert. De zomervakantie biedt de beste periode voor grootschalige werkzaamheden, terwijl tijdens het schooljaar alleen geluidsarme en veilige activiteiten mogelijk zijn.
Budgetplanning vereist nauwkeurige kostencalculaties die rekening houden met onvoorziene uitgaven. De impact op het onderwijsproces minimaliseren begint al in de voorbereidingsfase. Communicatie met schoolleiding, docenten en ouders moet vroegtijdig starten. Veiligheid heeft absolute prioriteit bij schoolrenovaties vanwege de aanwezigheid van kinderen en jongeren. Strikte scheiding tussen werkgebieden en schoolactiviteiten, gecertificeerde veiligheidsprocedures en continue bewaking van risicofactoren zijn ononderhandelbaar. Noodprocedures vragen om aangepaste evacuatieroutes en communicatieplannen. Brandveiligheid krijgt extra aandacht door gewijzigde gebouwlay-outs en tijdelijke installaties. Luchtkwaliteit en geluidsniveaus behoeven continue monitoring.
Slimme fasering van werkzaamheden en proactieve communicatie minimaliseren onderwijsverstoringen. Planning rondom schoolvakanties, stilteperiodes tijdens lessen en tijdelijke klaslokalen zorgen voor continuïteit. Fasering betekent het opdelen van renovatiewerk in beheersbare delen die elkaar niet hinderen. Bijvoorbeeld: tijdens het schooljaar worden alleen voorbereidende werkzaamheden uitgevoerd, terwijl zware constructiewerken plaatsvinden tijdens de zomervakantie. Tijdelijke voorzieningen zoals mobiele klaslokalen, alternatieve sportfaciliteiten of aangepaste kantines vragen om zorgvuldige planning. Deze oplossingen moeten voldoen aan onderwijseisen en veiligheidsnormen. Duurzame renovatie verlaagt energiekosten en creëert een gezonder leerklimaat voor leerlingen en personeel. Isolatie, efficiënte verwarmingssystemen en duurzame materialen bieden langetermijnvoordelen die de initiële investering rechtvaardigen. LED-verlichting en slimme regelsystemen verlagen het energieverbruik aanzienlijk.
Klimaatbeheersing in scholen vraagt om gebalanceerde ventilatie die frisse lucht garandeert zonder energieverspilling. Moderne systemen passen zich automatisch aan op bezetting en buitentemperatuur. De langetermijnvoordelen van duurzame renovatie strekken zich uit over decennia. Lagere onderhoudskosten, verhoogd comfort, betere gezondheid en een positieve uitstraling naar de gemeenschap rechtvaardigen de hogere initiële investering. Professionele begeleiding door ervaren bouwmanagers zorgt ervoor dat alle aspecten van schoolrenovatie optimaal worden aangepakt. Van veiligheidsprotocollen tot duurzaamheidsmaatregelen: elke fase vraagt om specifieke expertise en zorgvuldige coördinatie.
Hoe lang duurt een gemiddelde schoolrenovatie en wanneer is het beste moment om te beginnen? Een schoolrenovatie duurt gemiddeld 6-18 maanden, afhankelijk van de omvang. Het beste moment om te starten is aan het begin van de zomervakantie, zodat de zwaarste werkzaamheden tijdens de schoolvrije periode plaatsvinden. Voor kleinere renovaties kunnen werkzaamheden ook tijdens herfst- of krokusvakantie worden uitgevoerd. Wat zijn de grootste kostenposten bij een schoolrenovatie en hoe voorkom je budgetoverschrijding? De grootste kostenposten zijn meestal structurele aanpassingen, installaties (verwarming/ventilatie) en onvoorziene zaken zoals asbest of constructiegebreken. Voorkom budgetoverschrijding door 10-15% buffer in te calculeren, vooraf grondige technische inspectie uit te laten voeren en gebruik te maken van professioneel bouwkostenadvies.
Hoe ga je om met asbest en andere gevaarlijke stoffen tijdens schoolrenovatie? Laat altijd vooraf een asbestinventarisatie uitvoeren door gecertificeerde specialisten. Asbestsanering moet gebeuren door erkende bedrijven en uitsluitend tijdens schoolvakanties. Zorg voor volledige afscheiding van het werkgebied en informeer alle betrokkenen over de werkzaamheden en veiligheidsmaatregelen. Welke vergunningen heb je nodig voor schoolrenovatie en hoe lang duurt de aanvraagprocedure? Afhankelijk van de omvang heb je een omgevingsvergunning nodig, wat 8-26 weken kan duren. Voor kleinere renovaties volstaat vaak een melding. Start de vergunningaanvraag minstens 6 maanden voor de geplande start en overleg vroegtijdig met de gemeente over specifieke eisen voor onderwijsgebouwen.
Hoe communiceer je effectief met ouders, leerlingen en docenten tijdens de renovatie? Start communicatie 3-6 maanden vooraf met informatiebijeenkomsten en nieuwsbrieven. Geef regelmatige updates over voortgang, eventuele hinder en wijzigingen in planning. Benoem een vaste contactpersoon voor vragen en klachten. Wat moet je doen als er tijdens de renovatie onverwachte problemen ontstaan? Stel vooraf een crisisplan op met alternatieve scenario's en noodprocedures. Bij acute problemen zoals waterlekkage of structurele gebreken, evacueer indien nodig en schakel direct specialisten in. Communiceer transparant met alle betrokkenen en pas zo nodig het lesrooster of de planning aan tot het probleem is opgelost.
Hoe zorg je ervoor dat de gerenoveerde school toekomstbestendig is? Investeer in flexibele ruimtes die makkelijk kunnen worden aangepast, moderne ICT-infrastructuur en duurzame installaties. Houd rekening met demografische ontwikkelingen en onderwijsinnovaties. Kies voor materialen met lange levensduur en lage onderhoudskosten, en zorg voor voldoende capaciteit in installaties voor toekomstige uitbreiding. Soms kun je op een aangepaste manier eindexamen doen om te slagen voor het voortgezet onderwijs. Bijvoorbeeld als Nederlands niet je moedertaal is of als je een beperking hebt. Zo kun je extra tijd krijgen om het examen te maken. De school bepaalt of je aangepast examen mag doen.
Wil je weten of je een aangepast eindexamen mag maken? Je school beslist of je in aanmerking komt bij het schoolexamen en centraal examen. En met welke aanpassingen je je examen mag maken. Je school kan het CvTE om advies vragen. Het CvTE denkt met je school mee over welke aanpassing mogelijk is, gelet op jouw situatie en de exameneisen. Voor sommige aanpassingen heb je een verklaring van een deskundige nodig. De schooldirecteur beslist of je examen mag doen met een opzoekhulp of andere aanpassingen, en of je extra tijd krijgt bij een andere moedertaal. Aanpassing na langdurige ziekte of afwezigheid kan leiden tot gespreid examen over meerdere schooljaren. De schooldirecteur beslist hierover. De regels rond aangepaste examens blijven vastliggen in de examenreglementen en PTA, met instemmingsplicht en procedurele checks.
HomeOnderwerpenScholen hebben de belangrijke verantwoordelijkheid te zorgen voor een goede, procedureel zuivere organisatie van de school- en centrale examens, zodat leerlingen een diploma kunnen halen waarvan de waarde buiten discussie staat. De VO-raad faciliteert leden op dit vlak. Speerpunt is daarnaast het herijken van de centrale examensystematiek in het vo, zodat scholen meer eigentijds onderwijs - met meer aandacht voor maatwerk en brede vorming - kunnen bieden.
Voorlichting: Hoe werkt het Centraal Examen? Nou, zo!
Uitgelicht Schoolexaminering: Het schoolexamen biedt scholen ruimte om hun onderwijsvisie zichtbaar te maken in de examinering. Tegelijk vraagt het om een zorgvuldige organisatie en kwaliteitsborging. De VO-raad ondersteunt bestuurders, schoolleiders, examensecretarissen en examencommissies met handreikingen, checklists, instrumenten en praktijkvoorbeelden.
Toetsing en toetsbeleid: Toetsing ondersteunt het leren van leerlingen en helpt scholen zicht te houden op hun ontwikkeling. Een doordacht toetsbeleid draagt bij aan passend onderwijs, minder toetsdruk en een goede balans tussen toetsen, leren en ontwikkelen. Toets- & prestatiedruk en cijferstress zijn thema's waar LAKS en de VO-raad aan werken via projecten en praktijkvoorbeelden.
tags: #leerlingen #verbouwen #school #examen