Sinds 10 maart 2020 zijn er nieuwe regels in werking getreden om de energie-efficiëntie van gebouwen te verbeteren, voortkomend uit de Europese richtlijn Energieprestatie van Gebouwen (EPBD III). De verplichting uit EPBD IIII om voorzieningen aan te brengen waarmee automatisch de ruimtetemperatuur per vertrek of verblijfsgebied kan worden geregeld, is opgenomen in het herziene bouwbesluit 2012. Deze zelfregulerende apparatuur moet automatisch de verwarmings- en koelingsoutput van de afgiftesystemen kunnen aanpassen op basis van wisselingen in de binnentemperatuur. Voorbeelden zijn thermostatische radiatorafsluiters, kamerthermostaten, thermostaten van ventilatorconvectoren en gebouwautomatisering- en controlesystemen die per vertrek de temperatuur kunnen regelen.
Is er een uitzondering? Nee, zelfregulerende apparatuur moet altijd worden geïnstalleerd bij nieuwbouw. De regels strekken echter ook naar bestaande bouw wanneer centrale warmtegeneratoren of meerdere afgiftepunten worden vervangen.
Master-Master of Master-Slave?
De begrippen “master-master” en “master-slave” worden in deze context toegelicht om het verschil in aansturing van de warmte-/koudebron uit te leggen. De term “master-master” wordt gebruikt wanneer de bron voor warmte en/of koude door de thermostaten in ieder vertrek of verblijfsgebied kan worden aangestuurd. Hiermee kan de toekomstige bewoner gegarandeerd de gewenste temperatuur in ieder vertrek halen.
Bij een “master-slave” regeling draagt uitsluitend de thermostaat in de referentieruimte (woonkamer) zorg voor de aansturing van de bron voor warmte en/of koude. De thermostaten in de overige vertrekken regelen alleen de verwarmings- en koelingsoutput van de afgiftesystemen in die ruimte. Met een “master-slave” regeling is het dus niet gegarandeerd dat de gewenste ruimtetemperatuur in alle vertrekken behouden blijft.
Aanbevelingen en praktijkeffecten
Uit het bouwbesluit blijkt dat het niet geheel duidelijk is of een master-slave regeling volstaat voor alle situaties. Wel wordt circa 90% van de nieuwbouwkoopwoningen gecertificeerd door SWK en Woningborg, waarbij bij gelijktijdige verwarming van alle ruimten de gegarandeerde temperaturen gelden volgens het garantiecertificaat.
Wat als 22°C niet gehaald wordt op de slaapkamer? Met de invoering van de Wet Kwaliteitsborging per 1 januari 2021 moeten aannemers proactief en aantoonbaar zorgen dat het bouwwerk voldoet aan het bouwbesluit en contractuele eisen, en externe kwaliteitsborgers voeren de controle uit. Een bouwwerk mag pas in gebruik worden genomen als de kwaliteitsborger een verklaring voor ingebruikname afgeeft aan de gemeente.
BENG en installatietechniek
Het regelsysteem voor ruimtetemperatuur is in de kern gericht op energiebesparing. Daarnaast bepalen BENG-eisen (bouweisering op basis van Trias Energetica) de energiebehoefte en de wijze waarop deze zo veel mogelijk uit hernieuwbare bronnen moet komen. Optimale installatiekeuzes en gebruiksvriendelijke bediening zijn cruciaal voor toekomstbestendige woningen, waaronder warmtepompsystemen.
In nieuwbouwplaatsen speelt de keuze voor een flexibel en toekomstvast systeem een belangrijke rol. Een praktijkvoorbeeld wordt gegeven door een woning met een warmtepomp en afzonderlijke zones die met een master/master-regeling aangestuurd kunnen worden, wat meer comfort en controle oplevert.
Praktische toepassing: voorbeelden uit de praktijk
Een voorbeeld uit de praktijk beschrijft een woning met een Warmtepomp Alterra SWCV en gebiedsgewijze regeling via een master-regeling gekoppeld aan een RBE+-regeling. De DT4 Ruimtethermostaten fungeren als bedrade of draadloze bedieningspunten, die samen met een centrale regulator (HCC100) de zones aansturen. Deze aanpak laat zien hoe master/slave-regeling en master/master-regeling technologisch kunnen worden gecombineerd om comfort en efficiëntie te verbeteren.
Thermostatische radiatorkranen dienen als eenvoudige voorbeeld van slave-regeling; ze regelen per vertrek de doorvoer van verwarmingswater op basis van de ruimtetemperatuur. Thermomotoren en motorbediende zonekleppen bieden extra flexibiliteit bij meerdere zones met hetzelfde temperatuurniveau, waardoor afzonderlijke zones alsnog apart geregeld kunnen worden.
Regeltechniek en renovatiekansen
In renovatiescenario’s biedt alpha home regeltechniek kansen voor gebruiksvriendelijke, per-ruimte bediening van warmte en koeling, met draadloze componenten en sensoren die uitbreiding mogelijk maken. Het systeem kan, afhankelijk van woninggrootte, een repeater nodig hebben om het draadloze signaal te versterken. Het doel is dat elke ruimte onafhankelijk kan worden geregeld en de warmte-/koellast efficiënt kan worden verdeeld, zodat de warmtepomp minder hard hoeft te werken.
Belangrijke ontwerp- en installatiepunten voor master-master-regeling omvatten een juiste verdelerconfiguratie en waterzijdig inregelen per verblijfsgebied. Het inregelen per zone voorkomt onbalans en verhoogt comfort. De regeltechniek vereist overleg met de klant om te bepalen welke functionaliteiten noodzakelijk zijn en welke zones afzonderlijk beheerd moeten worden.
Samengevat: het regelen van ruimtetemperatuur per vertrek heeft enerzijds tot doel energie te besparen en anderzijds comfort te waarborgen via garantiecertificaten en contractuele afspraken. In de praktijk kiezen veel woningbouwers voor master/master-regeling om comfort en energiebesparing te combineren, terwijl master/slave-regelingen nog steeds gangbaar zijn in bestaande woningen en bij sommige nieuwbouwcases afhankelijk van ontwerp en garantievoorwaarden.
Montage Ecodan systemen - Deel 7: Instellingen master master en master slave
Praktische tips en tools
- Overweeg een master-master ontwerp als zonegewijs comfort en optimale warmtetoevoer belangrijk zijn; dit vereist zorgvuldig ontwerp van afgiftesysteem en regelmatig waterzijdig inregelen per zone.
- Bij een master-slave systeem kan de woonkamer als referentie dienen, maar houdt rekening met comfortverwachtingen in andere kamers; zorg voor duidelijke afspraken met de constructeur over gegarandeerde temperaturen.
- Gebruik thermostatische radiatorkranen en temperatuursensoren per zone om flexibel te sturen; combineer met weersafhankelijke regeling voor betere efficiëntie.
- Overweeg alpha home-regeling voor real-time per-ruimte besturing, inclusief draadloze koppelingen en uitbreidingsmogelijkheden zoals raamsensoren en extra sensoren voor gerichte verwarmingsvraagdetectie.
- In nieuwbouw of renovatie: laat een externe kwaliteitsborger controleren en vastleggen dat het systeem voldoet aan EPBD III, bouwbesluit en BENG-eisen.
Toelichting bij een concreet schema
- Centraal warmthbijdrage-systeem (warmtepomp of ketel) regelt basisverwarming/koeling.
- Per verblijfsgedeelte: kamerthermostaat of radiatorkraan met motorbediende zoneklep regelt lokale vraag.
- Master-master: alle zones sturen gezamenlijk de warmteopwekker aan; master thermostaat per ruimte bepaalt zonebehoefte.
- Master-slave: hoofdthermostaat stuurt de warmteopwekker aan; overige kamers sturen alleen afgifte aan via zonekleppen of radiatorkranen.
- Balans en naregeling per verblijfsgebied zorgen voor constante comfort en vermijden hotspots.
tags: #master #master #regeling #vloerverwarming #schema