Multiplex watervast maken, kan dat? Multiplex is plaatmateriaal dat is opgebouwd uit meerdere - maar altijd een oneven aantal - houtfineerlagen. Die fineerlagen zijn kruiselings op elkaar gelijmd. De term multiplex wordt daarbij gebruikt voor een plaat met 5 lagen of meer. Het bekende triplex heeft dezelfde samenstelling maar bestaat uit maar 3 lagen met verschillende diktes. Elke laag kan uit een paar mm dikte bestaan. Er zijn namen in de markt als Okoumé multiplex, watervaste multiplex platen, exterieur multiplex, watervast verlijmd multiplex, hardhout multiplex en watervast verlijmd multiplex.
Het materiaal wordt gemaakt door de fineerlagen te drogen, en als ze het juiste vochtgehalte hebben, worden ze bij hoge temperatuur gelijmd en onder hoge druk op elkaar geperst. Je krijgt dan hechthout. De gebruikte lijmsoorten zijn polycondensatielijmen die veel gebruikt worden voor dragende houtconstructies, zoals exterieur verlijmd multiplex. Omdat een multiplexlaag uit verschillende lagen is opgebouwd, kunnen er ook verschillende houtsoorten in worden gebruikt, zoals berkenhout, mahoniehout of okoumé. Vaak worden voor de buitenste lagen die in aanraking met de buitenlucht komen, duurdere kwaliteitssoorten gebruikt en voor de binnenlagen goedkopere houtsoorten. Ook kunnen buitenkanten voorzien zijn van een grondlaag.
Kleur, sterkte en toepassingen van buitenmultiplex
Multiplex heeft dankzij deze constructie als bouwmateriaal een aantal voordelen. Zo wordt er efficiënt gebruik gemaakt van hout want ook kwalitatief mindere delen of houtsoorten kunnen gebruikt worden, met name voor de binnenste lagen. Door de samenstelling met verschillende symmetrische lagen - vanuit de middelste laag bekeken zit aan beide zijden steeds dezelfde houtsoort - vertoont het minder werking dan massief hout. In sommige richtingen is dit ook sterker dan hout. In vergelijking met de bekende MDF platen is multiplex sterker, lichter en kent het bijna geen kruip. Multiplex wordt voor een groot aantal verschillende toepassingen gebruikt, vaak met speciaal toegevoegde lagen voor bijzondere toepassingen. Zo is er een variant voor gebruik in bouwconstructies, multiplex dat met een edelfineerlaag wordt gebruikt in zichtbare toepassingen en er is een versie voor beton bekistingen (ook wel betonplex genoemd). Maar er is ook speciaal multiplex voor gebruik in vliegtuigen en extra sterk, kogelwerend multiplex.
Watervast verlijmde vs. buitengebruik
Multiplex is samengesteld uit verschillende fineerplaten en omdat hout zonder bescherming niet goed bestand is tegen water, geldt dat ook voor multiplex. Wel is multiplex WBP verlijmd verkrijgbaar. Multiplex WBP (staat voor Water Boiled Proof) is in principe geschikt voor gebruik in vochtige binnentoepassingen. Deze watervaste verlijming voorkomt dat de lagen uit elkaar komen, maar biedt nog geen bescherming tegen indringend vocht. Het multiplex zelf is niet beschermd en de houtlagen, of eigenlijk fineerlagen, kunnen nog steeds door vocht en water worden aangetast. De term WBP wordt ook wel eens vertaald als WaterBestendige Plaat en dat is dus eigenlijk niet correct.
Gelukkig is er een oplossing waarmee het multiplex als geheel, net als massief hout, kan worden beschermd tegen vocht. Woodcon is een waterafstotend impregneermiddel dat hout, en dus ook de houtlagen in multiplex, waterafstotend maakt. Door de gladde afwerking is er geen verkleuring van het houtoppervlak en ook de textuur van het hout blijft volledig hetzelfde. Woodcon creëert een watervaste multiplex plaat, maar zonder de typerende natte, glanzende aanblik die ontstaat bij veel andere houtbeschermingsmiddelen. Multiplex behandeld met Woodcon wordt waterafstotend. De effectieve werking komt doordat Woodcon het hout impregneert: het vormt een coating óp en ín hout en nestelt zich rondom de vezels, waardoor het hout als geheel waterafstotend blijft.
Na de Woodcon-behandeling kun je het multiplex verven en decoratief afwerken. Woodcon biedt ook bescherming tegen houtzwam, algen en mosgroei. Het is niet giftig, niet brandbaar en het kan niet ontploffen. Woodcon is verkrijgbaar in verpakkingen van 1 tot 25 liter; 1 liter volstaat doorgaans voor circa 8 m2 oppervlak, afhankelijk van de poreusiteit van het oppervlak. Het is dus een praktische oplossing voor buitenplaten die langer meegaan.
Welke plaat voor buiten past bij jouw bloembakken?
Graag ideeën horen om onderstaande plantenbak te maken. In de praktijk kies je tussen watervast multiplex, betonplex en alternatief houtmateriaal. Watervast multiplex geeft een strak resultaat, maar is wel kostbaar. Betonplex ken ik niet echt; het kan minder goed tegen vocht en de overschilderbaarheid is beperkt. Belangrijk blijft de verlijming en opbouw van de plaat: alleen watervast verlijmd multiplex (WBP) is geschikt voor buitengebruik. Okoumé multiplex is een van de beste keuzes: licht, stabiel en goed af te werken, verkrijgbaar in wit gegrond of met MDO-coating voor schilderklussen.
PrimePlex® is ideaal voor boeidelen en dakranden. VerfPlex® is geschikt voor beschutte buitenomgevingen. FSC-gecertificeerde platen bieden extra zekerheid. Multiplex voor buiten moet bestand zijn tegen vocht en temperatuurwisselingen. Kies voor Okoumé multiplex wit MDO (PrimePlex®) voor schilderklare oppervlakken, en wit gegrond multiplex WBP als goedkope buitenplaat.
Bij het kiezen van de houtsoort binnen de constructie kun je rekening houden met duurzaamheid. Red Cedar of Acoya zijn aanraders voor buitengebruik. Acoya biedt stabiel hout met weinig werking, wat vooral belangrijk is voor lange levensduur in buitenomstandigheden. Boeidelen en dakranden lenen zich goed voor Okoumé WBP en gegrond PCB’s die makkelijk te verven zijn. Trespa (HPL) panelen kunnen ook een route zijn als je volledig vlakke platen wilt met hoogglans, maar vereisen stevige onderbouw en geschikte primer. Let wel: volledig schilderen kan soms het rottingsproces versnellen als er schades komen.
Praktische tips voor het bouwen van buitenbloembakken
- Plan de framing en bekleding centraal. Een frame onder de platen voorkomt bolstaan door gronddruk en vochtwisselingen.
- Maak de kopse kanten goed af en verzegel deze extra met primer en meerdere lagen afwerking.
- Overweeg RVS schroeven onderaan om direct contact met de vloer te vermijden.
- Vergeet niet een pot of binnenruimte te voorzien zodat aarde en water niet direct in contact komen met het hout.
- Behandel de binnenkant en buitenkant indien gewenst met Woodcon voor watervaste bescherming door het hout heen.
Als het project jarenlang mee moet in weer en wind, denk aan een combinatie van Accoya of Okoumé WBP, eventueel gegrond, en een hoogwaardige buitenlak. Uiteraard wordt het natuurlijk wel volledig geschilderd. Anderzijds kan Trespa panelen voor een vlakke, onderhoudsarme afwerking een goede optie zijn, mits de constructie dit aandraagt.
Stappenplan voor het verven van multiplex voor buiten
- Schuur het oppervlak.
- Reinig en ontvet maak het oppervlak schoon en vetvrij.
- Kit kieren en werk de zijkanten bij vanwege open nerven of kieren.
- Breng een primer aan; gebruik een geschikte primer voor multiplex.
- Schuur licht na, laat de primer drogen en schuur nogmaals.
- Breng de lak of verf in dunne lagen aan; gebruik een kwast of roller.
- Zorg dat alle randen, kieren en kopse kanten extra goed zijn afgekit en voorzien van meerdere lagen primer en lak, zeker als het buiten staat.
Let op bij watervast multiplex: deze bevat lijmsoorten die het materiaal beter bestand maken tegen vocht, maar het oppervlak kan soms minder goed verf opnemen. Schuur daarom extra grondig en let goed op de hechting van de primer voordat je gaat lakken.