Beoordeling van gerealiseerd metselwerk begint bij het product. MBI produceert hoogwaardige gevelstenen, maar het eindresultaat van de gevel wordt sterk bepaald door de wijze van verwerking. Dit kan leiden tot verschillen tussen verwachtingen en realisaties. BRL 2826-1 biedt duidelijke eisen aan het uiterlijk wanneer metselwerk wordt uitgevoerd door een gecertificeerd metselbedrijf en laat het resultaat ook door een derde partij controleren.
Objectief en meetbaar: wat is “mooi”?
De term ‘mooi’ is niet objectief en hangt samen met persoonlijke smaak. Het uiterlijk van metselwerk is een optelsom van factoren zoals variatie in voegbreedtes, het verloop van voegen en het uitbuiken van een gevelvlak. In BRL 2826-1 worden de criteria voor het uiterlijk objectief beschreven, zodat de beoordeling reproduceerbaar is en verschillen tussen partijen kunnen worden voorkomen.
Afspraken maken en concrete eisen vastleggen
Partijen dienen afspraken te maken over de eisen aan het metselwerkuiterlijk in het bestek, een ander contractstuk of met behulp van een referentiemuur. BRL 2826-1 kan hierbij worden benut. Hoofdstuk 7 van BRL 2826-1 stelt de eisen aan het gerede metselwerk en specificeert zes oppervlaktecriteria: vlakheid, stootvoegbreedte, aan de draad metselen van de lintvoeg, lintvoegrichting (waterpas), lagenmaat (lintvoegdikte) en regelmaat metselverband. Er zijn twee klassen: Standaard en Hoog, respectievelijk voor normale en hogere visuele eisen aan het uiterlijk.
- Klasse Standaard: voor metselwerk met normale visuele eisen.
- Klasse Hoog: voor metselwerk waaraan hogere visuele eisen worden gesteld.
Proefmuur en referentievlak
In afwijking van de beschreven criteria kunnen de oppervlaktecriteria ook vastgelegd worden via een proefmuur en/of referentievlak. Een blijvend metselwerkfragment wordt aangewezen als referentievlak, en de goedkeuring van dit referentievlak dient schriftelijk te worden vastgelegd met duidelijke locatie en omvang.
Visuele beoordeling en metingen
Over het algemeen dient metselwerk op een afstand van 3 tot 5 meter visueel te worden beoordeeld, bij voorkeur op een droog oppervlak en in diffuus licht. Geen directe zonbestraling of strijklicht. Als twijfels bestaan over de uitvoeringsprestatie, kunnen vervolgens meetingen worden uitgevoerd. Per gevel of geveldeel worden 1 m²-metselwerkfragmenten vastgesteld die in aanmerking komen voor metingen aan de vastgelegde criteria. De metingen worden uitgevoerd conform paragraaf 7.3.
Toegestane incidenten en meetinstrumenten
Bepaalde afwijkingen worden toegewezen aan een eis en voorkomen afkeur door een tabel met toegestane incidenten per beoordelingsaspect. De ernst en omvang waarin deze incidenten mogen voorkomen, staan genoemd in BRL 2826-01. Voor het meten worden vaak eenvoudige instrumenten gebruikt zoals een voegdieptemeter, duimstok, waterpas en vulblokjes. Het uiteindelijke oordeel geldt alleen voor het beoordeelde metselwerkfragment.
Veelvoorkomende tekortkomingen en hoe deze te voorkomen
Een van de meest voorkomende tekortkomingen in gevelmetselwerk is witte uitslag en vlakvorming. Daarnaast kan kleurverschil in de voegen bij doorstrijkwerk tot discussie leiden. Als de richtlijnen tijdens de uitvoering goed worden opgevolgd, kunnen deze tekortkomingen worden voorkomen. Desondanks blijven er nog andere tekortkomingen mogelijk, zoals verkeerde uitvoering van het metselverband, scheefliggende stenen of grote verschillen in stoot- en lintvoegen.
Een correcte uitvoering van het metselverband is cruciaal voor de samenhang en sterkte van het metselwerk. In het verleden werd vaak gekozen voor verschillende knoppen van het verband (steens, anderhalf steens), maar het wildverband is populairder geworden. Diverse vakverenigingen en documenten beschrijven wildverband op verschillende manieren; bij toepassing moet vooraf vastgelegd worden welke criteria gelden. BRL 2826-01 kan als basis dienen, maar de exacte interpretatie moet in het bestek of via een referentievlak zijn vastgelegd.
Standaardisatie en certificering
Als een Stabu-bestek van toepassing is, zijn de standaard bepalingen van Stabu van toepassing. BRL 2826-01 is aanvullend en kan mede worden gebruikt voor specificatie en beoordeling van gevelmetselwerkuiterlijk. Het BRL-systeem kan door metselaarsbedrijven worden gecertificeerd, wat vertrouwen biedt in hun prestaties en de kwaliteit in de markt verhoogt. STABU werkt aan actualisatie van dit onderwerp in samenwerking met KNB.
Constructieve en bouwfysische aspecten
Een draagconstructie moet voldoende stijf zijn om scheurvorming in het metselwerk te voorkomen. Baksteenstrips worden steeds vaker toegepast wegens betere milieuprestaties en ruimte voor extra isolatie bij renovaties. De Bouwbesluit-eisen vereisen minimaal 50 jaar constructieve veiligheid, geborgd via bouwsystemen en BRL 1330 voor lijm- en baksteenstrips, wat zekerheid geeft aan opdrachtgevers. De producent levert prestatieverklaring en CE-markering met relevante eigenschappen zoals vorstbestendigheid en wateropname (IW-klasse).
Historisch en hedendaags metselwerk
Nederland kent een lange geschiedenis van metselwerk. Baksteen is al eeuwen een gangbaar gevelmateriaal; natuursteen, kunststeen en kalkzandsteen komen ook voor. Schoon metselwerk verwijst naar zichtbare gevels met rechte lintvoegen en hoogwaardige stenen. Een baksteen heeft een bakhuid na het bakproces; deze huid is harder en voorkomt vochtinbraak. Reiniging beïnvloedt deze patina en kan daarom ook schade veroorzaken.
Overige normen en contra-examens
Over verschillende normen en uitvoering van mortelvoegen bestaan regels in NEN-EN 1996-1-1. Voor ongewapend metselwerk gelden overbruggingseisen voor overlap en voegdiktes. De mortelvoegen dienen een werkelijke dikte te hebben tussen 6 en 15 mm. Het goed vastleggen van uitgangspunten via BRL 2826-01 biedt een solide basis om zowel beoordeling als voorkomen van tekortkomingen te ondersteunen. Daarnaast dragen proefmatige referentievlakken en inspectie op 3-5 meter afstand bij aan de betrouwbaarheid van de beoordeling.
Praktische samenvatting
- BRL 2826-1 biedt objectieve, meetbare criteria voor uiterlijk en zes oppervlakte-eisen.
- Twee klassen: Standaard en Hoog, met mogelijkheid tot een proefmuur of referentievlak.
- Visuele beoordeling op 3-5 meter, diffuus licht, droog oppervlak; bij twijfel volgen metingen.
- Toegestane incidenten per eis voorkomen onterechte afkeur; gebruik van eenvoudige meetinstrumenten is vaak voldoende.
- Certificering van metselbedrijven volgens BRL 2826-01 verhoogt betrouwbaarheid en marktpositie.
TA 25 26 BIM1 Materials
Relatie met onderwijs en praktijk
Opleidingen voor metselaars variëren in hun definities van wildverband en andere traditionele methoden. Het is van belang dat het bestek en BRL 2826-01 als overkoepelende referentie dienen, zodat er geen discrepanties ontstaan tussen ontwerp, uitvoering en controle. De KNB-brochure over wildverband licht toe hoe deze methode is afgestemd op de criteria in BRL 2826-01, maar toepassing blijft afhankelijk van de projectafspraken. Voor monumentale gebouwen geldt extra regelgeving vanwege monumentenwetgeving.
Voortzetting en kwaliteit waarborgen
Het vooraf vastleggen van criteria, referentievlakken en een deugdelijke proefmuur blijft essentieel. De opslag van betrouwbare prestaties via BRL 2826-01 en aanvullende normen levert een solide kader op om gevelmetselwerk esthetisch en constructief verantwoord te beheren. Een goed ontwerp, de juiste materiaalkeuze en een zorgvuldige uitvoering vormen de basis voor duurzaam en aantrekkelijk schoon metselwerk.
tags: #oppervlaktegroep #schoon #metselwerk