Inademing van asbestvezels kan kanker veroorzaken. In de algemene bevolking is de blootstelling aan asbestvezels gering. Op de werkplek is de blootstelling sterk verminderd, door het asbestverbod in 1993 en door betere bescherming van werknemers. Doordat het na blootstelling aan asbest decennia kan duren voordat de gezondheidsschade zich manifesteert, is momenteel nog steeds sprake van asbestslachtoffers door blootstelling in het verleden. De meest voorkomende gevolgen van blootstelling aan asbest zijn longkanker en long- en buikvlieskanker (mesothelioom). Mesothelioom wordt vrijwel uitsluitend veroorzaakt door blootstelling aan asbest. Longkanker kent daarentegen verschillende oorzaken, waarvan blootstelling aan asbest er één is.
Welke gezondheidseffecten zijn bekend?
Wat zijn de gezondheidseffecten van asbest? Gezondheidsrisico’s kunnen alleen optreden wanneer losse asbestvezels ingeademd worden. Asbestvezels die in de lucht zweven, kunnen na inademen diep in de longen doordringen. Het inademen van asbestvezels kan op den duur longkanker of mesothelioom (longvlies- of buikvlieskanker) veroorzaken.
Wat gebeurt er met asbestvezels die worden ingeademd? Vezels kunnen door inademen in de longen terechtkomen. Sommige vezels worden weer uitgeademd en andere worden door het lichaam afgevoerd. Soms blijven vezels in de longen achter en kunnen na vele jaren longkanker of mesothelioom veroorzaken. Is het gevaarlijk om asbestvezels in te slikken? Nee, bij inslikken komen de asbestvezels niet in de longen maar in de maag en daar kunnen ze voor zover nu bekend geen kwaad. Vanuit je maag worden de vezels afgevoerd.
Hoe groot is de kans op ziekte door asbest? Niet iedereen die asbestvezels inademt, krijgt kanker. De kans op kanker wordt groter bij het langdurig inademen van grote hoeveelheden asbestvezels. Als iemand op één dag veel asbestvezels inademt (zoals bij een brand met asbest), is de kans op kanker verwaarloosbaar klein. Het grootste risico van asbest is aanwezig als iemand lange tijd grote hoeveelheden asbestvezels inademt. Dit volkeren vooral vroeger plaats in sommige werksituaties, waarbij werknemers jarenlang iedere werkdag grote hoeveelheden asbest hebben ingeademd.
Het risico op gezondheidsproblemen door asbest hangt af van de totale blootstelling gedurende het leven. De tijd tussen blootstelling en ziekte is lang; het kan dertig tot veertig jaar duren voordat mesothelioom of longkanker verschijnt. Het advies is om blootstelling te voorkomen en voorzorgsmaatregelen te volgen.
Specifieke aandoeningen en wat je eraan kunt doen
Longkanker: de kans op longkanker neemt toe met de duur en de intensiteit van blootstelling, en roken in combinatie met asbestblootstelling verhoogt het risico aanzienlijk. Mesothelioom: een zeldzame maar agressieve kanker van het long-, borst- of buikvlies, die veelal door asbestoorzaken wordt veroorzaakt. Asbestose: littekenweefsel in de longen, met verminderde longfunctie en kortademigheid. Dit is meestal een beroepsziekte die na lange blootstelling kan voorkomen. Verdikking van het borstvlies en andere verwikkelingen kunnen ook ontstaan.
Wat kun je zelf doen? Stop met roken om de combinatie met asbestrisico te verminderen. Zoek medische screening als je vermoedt blootstelling te hebben gehad. Een preventieve medische screening kan zinvol zijn, zeker bij herhaalde blootstelling of werkgerelateerde blootstelling aan asbest. Als je asbest in huis of op het werk aantreft, laat het materiaal beoordelen door een gecertificeerd bedrijf en volg de aanbevelingen op. Bescherm jezelf volgens veiligheidsvoorschriften op het werk en laat een asbestinventarisatie uitvoeren wanneer verbouwingen plaatsvinden in gebouwen die vóór 1994 zijn gebouwd.
Wat gebeurt er met asbest in de omgeving?
Asbest kan vrijkomen doordat materiaal beschadigd raakt, slijtage of verwering. Hechtgebonden asbest blijft meestal vastzitten in een materiaal en vormt relatief weinig risico zolang het niet beschadigd wordt. Niet-hechtgebonden asbest kan echter gevaarlijk zijn wanneer het vrijkomt en inademing mogelijk maakt. De buitenlucht bevat van nature kleine hoeveelheden asbest, maar de risico's daarvan zijn beperkt. Bij grote incidenten zoals brand kan een piek aan vezels voorkomen, maar dit piekniveau is vaak tijdelijk en kan na verloop van tijd dalen.
Tips voor inwoners, huurders en consumenten
Wanneer moet je naar de dokter? Ga naar de dokter als je symptomen herkent die passen bij asbestgerelateerde aandoeningen, zeker na vermeende blootstelling. Rook je? Probeer te stoppen en raadpleeg een arts voor screenings, vooral als je eerder bent blootgesteld aan asbest. Voor vragen omtrent gezondheid en asbest kun je contact opnemen met de GGD in je regio. De overheid heeft regels opgesteld om blootstelling te minimaliseren en stimuleert verwijdering van asbest uit de leefomgeving.
Wat te doen als je asbest aantreft in huis? Laat beschadigd asbest verwijderen door een erkend asbestverwijderingsbedrijf. Als het materiaal intact en niet beschadigd is, kan het vaak blijven zitten, mits je het niet gaat bewerken. Voor huurders geldt: schakel een gecertificeerd bedrijf in voor inspectie en verwijdering en volg adviezen op basis van de situatie in jouw woning.
Wat is het beleid op het gebied van asbest in België en Vlaanderen? Verschillende wetten en besluiten hebben de blootstelling verminderd en verboden het gebruik van asbest in nieuwe producten sinds begin jaren negentig. Er zijn regelingen voor financiële tegemoetkomingen bij mesothelioom of asbestose, via Fedris, Medex of Asbestfonds, afhankelijk van de situatie.