Een gevelsteen kiezen voor een woning is veel ingrijpender dan een nieuwe salon of keuken uitzoeken. Wie gecharmeerd is door lang en strak, met een strakke en verfijnde architectuur, kan zich laten inspireren door langformaten.
Keramische steenstrips, ook wel baksteenstrips genoemd, zijn een innovatie uit de baksteenindustrie en worden steeds vaker toegepast als gevelbekleding. Keramische steenstrips zijn ultradunne bakstenen van ca. 1,5 á 2,5 cm. Ze kunnen alleen als systeem worden toegepast op zowel prefab panelen als ook 'in situ' ofwel verwerking op de bouwplaats. De bouw kan sneller gaan dan bij traditioneel metselwerk. De uitdagende video voor het vmbo en mbo bouwonderwijs laat zien waarom er nu ook keramische steenstrips, smalle bakstenen en droogstapelsystemen zijn. Ook op esthetisch gebied zijn voordelen te noemen van de keramische steenstrips: ze geven de architect een grotere architectonische vrijheid.
Applikation en formaten: XL40, LF40, WF, DF en ECO-baksteenstrips
Een nieuwe techniek voor het verrijken van het oppervlak van strakke gevelstenen is de zogenaamde ‘Applikation’. Hierbij wordt op de kleistreng een mengsel van engobes en sintels aangebracht. Naast het nieuwe XL45 formaat heeft Vandersanden ook nog een reeks gevelstenen in ons bestaande LF40 formaat. Deze creëren een elegante horizontaliteit zonder te raken aan de metselkwaliteit. Deze gevelsteen inspireert om te experimenteren met creatieve metselverbanden en voegtypes zoals voegloze en stootvoegloze gevels.
Naar traditioneel bekende formaten behoren WF (± 21/2/5) en DF (± 21/2/6,5) tot de opties, en de ECO-baksteenstrips zijn ook beschikbaar in een bijzonder lang en smal formaat. Een XL40-strip is 290 mm lang en slechts 40 mm hoog, een slank formaat dat bijdraagt aan strakke en verfijnde architectuur. De keramische kwaliteit van ECO-baksteenstrips is dermate hoog dat de strips getrommeld kunnen worden; door het verouderingseffect van het trommelen krijgt het oppervlak van de steenstrip een subtiel verweerd karakter. De verouderde kleuren zijn ook in het langformaat XL40 te verkrijgen. Een strakke steenstrip in een lang formaat met een verweerd uiterlijk is vrij uniek en nodigt uit tot toepassing in moderne (binnenhuis-)architectuur met een aparte invulling.
Toepassingen en voordelen van steenstrips
- Steenstrips zijn oorspronkelijk dunne bakstenen die, met echt voegwerk, op een vlakke ondergrond gelijmd worden om een wand in schoonmetselwerk te suggereren. De dikte varieert doorgaans van ca. 20 tot 50 mm.
- Steenstrips bieden meer ontwerpmogelijkheden: rondere gevelvormen met steenstrips verticaal, gevarieerde patronen en voegloos verlijmde gevels.
- Door het lage gewicht zijn ze ideaal voor prefab gevelpanelen en industriële bouwsystemen; RoboBrick-systemen kunnen elk willekeurig steenverband leggen, ook met verschillende diktes en ondergronden.
- Ze zorgen voor een luxe uiterlijk zonder dragende constructieve bijdrage, maar kunnen wel bijdragen aan bescherming en isolatie bij gevels met achterliggende isolatiematerialen.
- Minerale steenstrips, cementgebonden of minerale composities, hebben vaak een veel lagere CO2-footprint dan volle baksteen en kunnen op maat gezaagd worden met speciale knippers voor flexibiliteit.
- Keramische steenstrips leveren snelle bouw en esthetische voordelen; minerale strips bieden extra toepassingen bij renovaties en bij gevelisolatiesystemen.
Er zijn verschillende soorten steenstrips: steenstrips gezaagd van bakstenen (keramische stenen, zie bij gezaagde baksteen) of van betonstenen; fabrieksmatig vervaardigde keramische steenstrips; minerale steenstrips en kunststof steenstrips. Ook zijn er smalle gebakken “tegels” met glazuren, toegepast op steenstrips. De strips kunnen op maat gezaagd worden, en bestaan in diverse kleuren en metselverbanden. Een zogenaamde “plaksteen” wordt soms gebruikt omdat de strip aan de ondergrond “geplakt” wordt. Veruit belangrijker zijn de praktische en esthetische voordelen: lichter gewicht, minder materiaal, snellere verwerking en minder ruimte voor isolatie.
Isolatie, gevelconstructie en duurzaamheid
Bij renovaties en isolatieprojecten worden steenstrips vaak toegepast op isolatiemateriaal aan de buitenzijde van de gevel, wat leidt tot een schoonmetselwerk uiterlijk en minder dilatatievoegen in dergelijke gevels. Minerale strips worden meestal gelijmd op isolatiemateriaal van piepschuim of hardschuim; daardoor ademen de gevels niet en zijn ze kwetsbaar voor beschadigingen. De strips vormen niet-structurele elementen maar dragen wel bij aan het uiterlijk en de bescherming tegen stoten en brand wanneer isolatiemateriaal achter de strips is geplaatst. De CO2-uitstoot bij productie en montage is meestal lager bij minerale strips dan bij keramische bakstenen, omdat minerale strips drogen in de fabriek en geen fossiele ovens nodig hebben zoals keramische stenen.
Historische en hedendaagse context
Oude stucmuren kregen vaak het uiterlijk van schoonmetselwerk via gevelbekleding, en de mineraalstrips bieden een hedendaagse oplossing met respect voor tradities. De discussie over de eerlijkheid van minerale strips is actueel: is het nabootsen van baksteen of natuursteen eigenlijk slecht, of houdt het juist de traditie van Hollands metselwerk intact in een duurzame vorm? Architecten zien minerale strips als een pragmatische oplossing voor moderne stedenbouw waarin weinig ruimte is en isolatie-eisen streng zijn. In steden als Amsterdam en Den Haag worden praktische notities en richtlijnen ontwikkeld om het materiaal verantwoord toe te passen in verschillende bouwprojecten en renovaties.
Technische details en voorbeelden
In de praktijk zijn de volgende voorbeelden en details vaak te zien:
- XL40-strips van 290 mm lang en 40 mm hoog; geschikt voor een strakke horizontale vormgeving.
- Geprefabriceerde gevelpanelen met steenstrips dankzij geavanceerde robotsystemen, waardoor elk gewenst verband mogelijk is.
- Gevelklaar-oplossingen waarbij geen steigers nodig zijn en gevelwerk door robots kan worden uitgevoerd.
- Toepassing van keramische steenstrips in combinatie met isolatiematerialen in zowel nieuwbouw als renovatieprojecten.
- Verouderde afwerkingen en trommelen voor een verweerd uiterlijk in langformaat XL40; kleurkeuzes en texturen kunnen op maat worden bepaald.
Praktisch gezien is de minerale steenstrip aantrekkelijk vanwege de mogelijkheid om grote oppervlakken zonder diepe voegen te creëren. De technologie maakt het mogelijk om gevels hoog en breed te bekleden zonder traditionele voegwerk, wat een strak en modern effect geeft. De knoop doorhakt? dan rest alleen nog de keuze uit de verschillende systemen en formaten, inclusief de verbeeldingskracht van kleuren en texturen.
Verantwoorde keuzes en toekomstperspectief
De keuze voor steenstrips hangt af van gewenste esthetiek, draagvlak voor isolatie en duurzaamheid. Minerale strips bieden aantrekkelijke mogelijkheden bij renovatie en bij projecten waar snelle verwerking en CO2-reductie gewenst zijn, terwijl keramische strips vooral aangrijpen bij ontwerpvrijheid en lange levensduur. In elk geval blijft het een decoratieve en niet-constructieve toevoeging aan de gevel, maar met de juiste afwerking kan het ontwerp wel significante impact hebben op het uiterlijk, de isolatie en de onderhoudskosten van een gebouw.
De praktijk toont bovendien aan dat steenstrips een combinatie van traditie en innovatie mogelijk maken: baksteenliefhebbers kunnen blijven genieten van het karakter van baksteen, terwijl moderne bouwmethoden en lichtere materialen de haalbaarheid en duurzaamheid vergroten. Het blijft een kwestie van de juiste balans tussen materiaalkeuzes, esthetiek, kosten en levensduur.
Samenvatting van belangrijkste kenmerken
- Ultradunne bakstenen (1,5-2,5 cm) voor gevelbekleding, toepasbaar op prefab panelen of in situ.
- XL40 en LF40 formaten met mogelijkheden voor langformaten en trommelen voor verweerd uiterlijk.
- Applikation-techniek voor opbouwverflaag met engobes en sintels.
- Verschillende materiaalsoorten: keramisch, minerale en kunststof steenstrips; elk met eigen voor- en nadelen.
- Voordelen: lager gewicht, snellere installatie, meer ontwerpvrijheid, betere esthetiek en potentieel betere isolatieafwerking.
- Nadelen: uiteindelijke duurzaamheid en hechting kunnen variëren per ondergrond en klimaat, en minerale strips vereisen zorgvuldige detaillering tegen scheurvorming en weersinvloeden.
tags: #oud #kopenhagen #steenstrips