Na lang dubben en heel veel zoeken op google kan ik het niet vinden hoop ik dat er mensen zijn op bokt die een idee hebben. Kort om help ! Zoals weinigen weten hebben we eindelijk een huisje gekocht een ruim 100 jaar oude boerderij (1910) met een kleine ha grond. Geweldig !!! Maar nu we het huis welke in de afgelopen 1,5 a 2 jaar flink aan het slopen zijn geweest hebben we een oude grondwaterput gevonden zo goed als in het midden van de keuken. Een fantastische vondst !! (naast al het andere wat we allemaal gevonden hebben na het wegbreken van verschillende lagen vloer en muren). Helaas..... Ja ja nu komt het de bovenste ring van de put ligt zeker een 30 a 40 cm onder de fundering (hoogte diepte geef het beesie een naam) en een kleine meter er vanaf. Een lastige plaats maar geen ramp.
De uitdagingen en het dilemma rondom een turfput
Wat nu wel een ramp is is dat ie is opgebouwd van turf. Fantastisch om grondwater mee te zuiveren maar een ramp om op voort te borduren, hoe oud turf ook is het zal altijd blijven verzakken omdat het verteerd. Geen probleem dachten we ! We steken er een transparante buis in dan blijf je de turf zien en niemand hoeft die put in met gevaar voor zijn en of haar leven. Dachten we... Een buis van die diameter en ze worden voor max 2 meter verkocht die ook nog wat druk kan hebben kost al 6000 euro !!! dan hebben we er minimaal 3 van nodig !!! dat is nog exclusief transportkosten !!!.
Dus helaas dat gaat niet op.. Maar nu dan maar een ring er in laten zakken waar we de stenen op gaan stapelen en die langzaam er in laten zakken en het laatste stuk gaan metselen. Waarom eerst stapelen dat is beter voor het water kwaliteit (is me verteld) en net zo stevig als metselen gezien het een cirkel is. Helaas dit kan ook niet omdat de put onderaan breder uit loopt en dus het blijft verzakken. Dus er moet iemand die put in om steentjes te gaan stapelen.
Voor dit kan moet het water er worden uit gepompt probleem hiermee is dat de put kan instorten en de persoon dus in die put het loodje gaat leggen. Om dit te voorkomen zouden we rondom de put dus ook moeten uitgraven om instorten te voorkomen. Dilemma hier mee aan de kant ligt de fundering dus op krap een meter, aan de zijkanten rond de 2 a 3 meter en de laatste kant ligt de oude kelder schuin gezien in een verlengde van een oude binnen muur op ook zo'n 2 a 3 meter.
Overwegingen: veiligheid, watervoorziening en archeologische waarde
Nu gaat het uitgraven zelf ook een probleem geven wand dat moet weer in gaan zakken ed om te voorkomen dat onze betonvloer gaat scheuren daar... Dat zelfde probleem zullen we hebben als we de put dicht gooien mede door het verzakken mede doordat we de turf er niet kunnen verwijderen.. Dus cru gezegd we moeten hem wel redden ....
In gesprek met anderen komen verschillende opties voorbij: openluchtmuseum/ archeoloog/ open ruimte voor herstel van archeologische vondsten of een op maat gemaakte acrylaat plaat/cilinder. Zoals ze bijvoorbeeld ook grote aquaria op maat maken. Wel ontzettend gaaf. Een archeoloog inschakelen is vaak vermogen afhankelijk; openluchtmuseum kan inspiratie geven maar brengt mogelijk restricties met monumentale status met zich mee. De vraag blijft: wat is de beste oplossing voor onze specifieke situatie?
Technische opties en ideeën voor het restaureren van een bestaande put
Een eerste logische stap is leegpompen om de wand te inspecteren en de stabiliteit te testen. Als de wand stevig genoeg is om stenen te kunnen stapelen in de put is dat natuurlijk de goedkoopste oplossing. Eventueel kun je hem dan wat hoger opmetselen en hem met een glazen plaat zichtbaar maken. Andere oplossingen zijn bijvoorbeeld stukken rioolbuis erin laten zakken om de boel stevigheid te geven, maar ook die moeten eerst je huis in en omlaag getakeld worden met iets.
Volstorten met beton of puin kan natuurlijk ook. Het is hierbij belangrijk om na te denken over waterdruk en afwatering rondom de put. Rondom de put uitgraven om instorting te voorkomen kan helpen, maar zorgt mogelijk voor schade elders; daarom moet elke stap goed berekend en getimed worden met de bestaande fundering en vloerconstructie.
Traditioneel werden voor dit soort putten stenen wanden gemetseld, dus minstens 18 cm dik. Je zou dat met gewone stenen kunnen doen maar ideaal zijn daarvoor de stenen die men hier vroeger speciaal voor maakte, aan de binnenkant iets smaller dan aan de buitenkant. Steense muren dus traditioneel. Een houten ring was ook een optie, maar die was kwetsbaar en vereiste vooral een stabiele fundering.
Een moderne benadering kan bestaan uit een betonnen ring met bewapening die storten wordt tot ongeveer 10 cm dikte, waarna de grond onder de ring geleidelijk wordt verwijderd en de put zakt tot de gewenste hoogte. Zoân werkwijze vereist wel nauwkeurige berekeningen en mogelijk een duiker of specialist als het waterpeil aanzienlijk is. Daarnaast kan een glazen of doorzichtige vloer, afgedekt met een beschermende constructie, het mogelijk maken om de put zichtbaar te houden terwijl deze veilig afgesloten blijft.
Praktische planning en aanbevelingen
- Leeg pompen om de wand te inspecteren en de toestand van turf en stenen te evalueren.
- Beoordeling van de fundering en de vloer: wat zijn de risico's voor verzakking bij uitgraven rondom de put?
- Overleg met een archeoloog of Openluchtmuseum voor advies over behoud en mogelijke monumentale status.
- Overweeg een combinatie van een betonnen ring met bewapening en een transparante afdekking voor zichtbaarheid en veiligheid.
- Plan voor waterafvoer en stabilisatie: zorgen dat de omgeving niet verder verzakt, mogelijk door drainage en gecontroleerde afwatering.
- Weeg kosten en baten af, inclusief transport, arbeid en mogelijk archeologische expertise versus het behoud van de historische waarde.
Vergelijkende opties en mogelijke eindbeelden
Een eindbeeld kan zijn: een zichtbare, beschermde put met een glazen of acryl vloer, die het water helder toont en tegelijk veilig is. Een andere optie is een volledig afgedekte put met verstevigd ringwerk en een plattegrondplaat die op maaiveldniveau rust, zodat vloer en waterput als historisch element bewaard blijven zonder risico op instorting.
Openstaande vragen en overwegingen voor de toekomstige eigenaar
Is de vondst een verborgen gebrek volgens de huidige regelgeving? Hoe verloopt de waterstroom en wat is de exacte diepte en stabiliteit van de wand? Is er een mogelijkheid tot monumentenstatus of bestelbare archeologisch advies binnen het budget?
De praktische zoektocht gaat door met het verzamelen van informatie, het monitoren van de waterkwaliteit en het zoeken naar samenwerkingen met specialisten. Het blijft een balans tussen veiligheid, behoud van erfgoed en haalbaarheid binnen het budget.
Water putten
Samenvattende ideeën voor acties (concreet plan)
- Laat een professioneel de huidige wand en de stabiliteit van turf inspecteren na leegpompen.
- Onderzoek de mogelijkheden voor een betonnen ring met bewapening als structurele oplossing.
- Overweeg visuele afdekking met glazen/plaat, zodat de put zichtbaar blijft maar veilig is.
- Neem contact op met archeologische instanties om te beoordelen of er een monumentale status of conserveringsplan mogelijk is.
- Plan drainage rondom de put om verzakkingen in de vloer te voorkomen en waterafstroming te reguleren.