Traditie Sinterklaas cadeautjes en de rol van de schoorsteen: uitleg en geschiedenis

De schoorsteen is een, tot op de dag van vandaag, belangrijk onderdeel van het Sint Nicolaasfeest. Het is de schoorsteen waardoor Sint Nicolaas en Zwarte Piet het huis betreden. De schoorsteen word gezien als de koker tussen de mens en de bovenwereld. Een wereld vol spoken en geesten. In oude verhalen zien we o.a. Ook Wodan (een oude Germaanse god) maakte gebruik van de schoorsteen. - Hij strooide zaadjes door de schoorstenen naar binnen om er voor te zorgen dat het land weer vruchtbaar werd. - Door de schoorsteen werd gekeken of er offers voor Wodan werden gelegd. - De zwarte kraaien Hugin (gedachten) en Munin (geheugen) van Wodan luisterden aan de schoorsteen om er achter te komen wat de mensen doen.

Ca. Een jongen met een kind op de arm wijst zijn broertje de schoorsteenpijp: hier doorheen bracht Sint zijn gulle gaven. Ca. 1850 - Boekje 'St. St. Bron Afb. 1: (Eerste druk - 1850) www.hetoudekinderboek.nl / Afb. 1871 - J. De schoorsteen is de koker der- gemeenschap met de bovenwereld, die de kinderlijk levendige verbeelding der voorgeslachten met allerlei geesten bevolkte ‘). Door den schoorsteen vernamen ze dikwijls de wonderlijkste stemmen en geluiden, profeciën en vermaníngen. Wie zijn buurman een schrik woû aanjagen, klom op diens schoorsteen, en schreeuwde, met een grove stem, een paar onheilspellende woorden door den koker, en de arme buurman sidderde door al zijn leden. Goed en kwaad kwamen door den schoorsteen. De boldergeest kwam er door, om plagen in ’t huis te brengen; maar ook de kaboutermannetjes kozen denzelfden weg, als ze den gelukskinderen ’s nachts een zak "ol geld bragten. Klik hier voor de digitale versie van J. De goede kinderheilige is overal in ons Limburg bekend; voorhem wordt ‘in den schoorsteen eene ladder met krijt geteekend,waar hij langs af kan dalen. Trouwens de schoorsteen is de kokerder geestenwereld; de bolderman komt er langs af, om plagen inhuis te brengen, evenals de kabouter, die het huiswerk verrichtof aan de gelukskinderen eenen zak met geld brengt. Onder dekrijt-ladder wordt een klomp of bord vol haver voor Sinterklaas’rijpaard of ezel nedergezet.

Wanneer de plechtige avond vóór Sinterklaas’ feestdag is aan gebroken, zingen de kinderen eerst hun liedje. Sinterklaas, Gods heilig man,Doe u_w besten tabbaadd’ aan’,Rijd er mee naar Spanje,Breng appelen van Oranje,Geef den kleinen kindren wat,En laat de groote loopenDat ze kousen ‚en schoenen verkoopen. Een ander:Sinterklaas, mijn goede vriend,Ik heb u al zoolang gediend,Wil mij nu ook wat gevenDan dien ik u al mijn leven. Als het liedje gezongen is, nadert de heilige man‘ ìn.plechtgewaad met zijn trouwen knecht, die met allerlei lekkers en speelgoed is beladen. De kinderen beginnen luidop te bidden. Dangeeft hun de goede Sinterklaas eene zalige vermaning en eenpassend feestgeschenk. Heeft het een der kleine menschen watte bont gemaakt, dan krijgt hij eene roede of geerde; gelukkigis de stoute knaap of het ondeugend spinnetje zoo hen de zwarteknecht niet ter dege afranselt of zelfs.... in den wijden zak stopt.

De h. Nicolaas is ook patroon der zakkendragers. Auteur: H. Afb. 1: Ca. 1890-1900, Boek 'St Nicolaas' - Met dank aan J. Bosman / Afb. 2: 1908, Boek 'Het St. Nicolaas boek' (Kath. Leopold) - Bron: www.kb.nl / Afb. 3: Boek 'Van Sinterklaas en Pieterbaas' (1919) / Afb. 4: Ca. 1925, Boek 'Sinterklaas & Pieterbaas' / Afb. 5: 1934, De Gruyter's 'Reclame - Brochure' / Afb. 6: Jr. 50, Boek 'Rondom december' - Verzamelaar B / Afb. 7: Jr. 60: Papieren schaal - Collega verzamelaar A / Afb. 8 en 9: jr. 60/70 / Afb. 10: Jr. 80 / Afb. 11: Ca. 1935, Sinterklaas boek / Afb. 12: Jr. Zijn hier nog stoute kinderen? Afb. 1: 193?, Boek 'St. Nicolaas komt' / Afb. 2: Ca. 1950, Boek 'St. Nicolaas' / Afb. 3: Jr. 50/60, Boek 'St. Nicolaas liedjes'- Verzamelaar B / Afb. 4: Ca.? - De Gruyter 'Zangboekje' / Afb. 5 t/m 8: Sinterklaaspapier / Foto 9: Jr. 60, Sluitzegel / Foto 10: Jr. 80, Cadeau sticker / Afb. 11: Jr. Bron foto's 1 en 2: www.marktplaats.nl / Bron foto 3: www.blokker.nl /Bron foto 4: www.mamablogger.nl

Het geven van cadeaus in schoenen tijdens het Sinterklaasfeest is een geliefde traditie. De traditie van het zetten van schoenen gaat terug tot de middeleeuwen. Het heeft zijn oorsprong in het verhaal van Sint-Nicolaas, de bisschop van Myra, die bekend stond om zijn vrijgevigheid en zorg voor armen en kinderen. Volgens een beroemde legende redde hij drie arme meisjes door goudstukken door hun raam te gooien, die in hun schoenen of kousen terechtkwamen. In de middeleeuwen werden schoenen vaak geplaatst in kerken tijdens de viering van Sint-Nicolaas op 6 december. Gelovigen lieten hooi, wortels of ander voer achter voor het paard van Sint-Nicolaas als een symbolisch gebaar.

Het plaatsen van schoenen en het ontvangen van cadeaus is meer dan een eenvoudige traditie. Het geven van cadeaus in schoenen weerspiegelt de vrijgevigheid van Sint-Nicolaas. Zijn rol als beschermer van de minderbedeelden en kinderen wordt door deze traditie gevierd. De traditie van schoencadeaus heeft ook een opvoedkundig aspect. Kinderen worden aangemoedigd om zich goed te gedragen met de belofte dat ze beloond worden door Sinterklaas. Traditioneel was het Zwarte Piet die verantwoordelijk was voor het vullen van de schoenen. Hij klom door de schoorstenen om cadeautjes en snoep in de schoenen te stoppen. De manier waarop schoencadeaus worden gegeven, is in de loop der jaren veranderd. Oorspronkelijk werden schoenen gevuld met eenvoudige traktaties zoals pepernoten, speculaas en suikergoed. Tegenwoordig zijn ook chocoladeletters, kleine speelgoedjes en persoonlijke cadeaus populaire keuzes.

Hoewel de traditie bescheiden begon, is het geven van schoencadeaus in sommige huishoudens uitgebreider geworden. In het verleden werden schoenen altijd bij de open haard gezet, waar Zwarte Piet zogenaamd door de schoorsteen kon komen. Hoewel het schoencadeau vooral in Nederland en België wordt gevierd, heeft het ook invloeden gehad in andere landen. In Duitsland wordt een soortgelijke traditie gevierd op 6 december, bekend als “Nikolaustag”, waarbij kinderen cadeautjes ontvangen in hun schoenen of laarzen. In de Verenigde Staten heeft de traditie van schoencadeaus zijn weg gevonden naar de kerstviering. Nederlandse immigranten brachten het concept van Sint-Nicolaas mee, dat evolueerde naar Santa Claus. Voor nieuwe generaties blijft de traditie van schoencadeaus een belangrijk ritueel. Het creëert een gevoel van magie, verwachting en saamhorigheid binnen gezinnen. Voor kinderen is het schoen zetten een moment van vreugde en opwinding. Het schoencadeau is niet alleen een geschenk; het is een symbool van de band tussen generaties.

Het schilderij Het Sint-Nicolaasfeest werd ca. 1663 gemaakt door Jan Steen. Het meisje krijgt een pop in de vorm van een heilige en snoepgoed, de jongen links heeft minder reden om blij te zijn. Het schoentje zetten is een traditie binnen het sinterklaasfeest waarbij kinderen 's avonds hun schoen plaatsen bij de haard vanaf de dag dat Sinterklaas in het land is aangekomen (de eerste zaterdag na 11 november). Traditioneel wordt de schoen bij de haard gezet, vanuit de gedachte dat Piet vanaf het dak door de schoorsteen naar binnen komt. Ook een kachel kan als zodanig worden gebruikt, met het idee dat Piet de cadeautjes door de kachelpijp in de schoenen gooit. Ook winkeliers en openbare gelegenheden bieden de mogelijkheid eenmaal gedurende de sinterklaastijd de schoen te zetten. Hierbij wordt meestal gebruik gemaakt van een papieren schoentje. Soms is het ook mogelijk om een oude schoen in te leveren die je dan de volgende dag terugkrijgt met een cadeautje erin. Het wordt op prijs gesteld als de kinderen iets terugdoen. Daarom leggen ze vaak een tekening voor Sinterklaas en de Pieten in de schoen, of een wortel, hooi of suikerklontjes voor de schimmel van Sinterklaas. Ook zingen zij een of meerdere sinterklaasliedjes bij de schoen om Sinterklaas te verwelkomen.

In de Nederlanden zet men vanaf ten minste de 15e eeuw de schoen. In eerste instantie gebeurde dat in de kerk en was de opbrengst voor de armen. Uit archiefstukken blijkt dat vanaf 1427 in de Sint-Nicolaaskerk in Utrecht schoenen werden gezet op 5 december, pakjesavond. Kunstschilder Jan Steen heeft in de 17e eeuw de sinterklaasochtend op twee schilderijen vastgelegd. Daarop is ook goed te zien wat de kinderen in hun schoen kregen. Vaak was dat naast speelgoed verschillende soorten snoepgoed zoals speculaas, kruidnoten, pepernoten, borstplaat, chocoladeletters, taaitaaipoppen en marsepein. Een gehoorzaam meisje krijgt lekkers en een ongehoorzame jongen vindt een gard (roe) in zijn schoen; Het leerzame prenteboekje voor kinderen, ca. ↑ Carolus Tuinman, De oorsprong en uitlegging van dagelyks gebruikte Nederduitsche spreekwoorden, opgeheldert tot grondig verstand der vaderlandsche moedertaal, Middelburg 1726, p. ↑ Makkers staakt uw wild geraas!

En zo verandert, maar blijft het Sinterklaasfeest vaak hetzelfde: een rijk cultureel samenspel van intocht, schoen zetten, snoepgoed, gedichten, surprises en de figuur van Zwarte Piet. De intocht van Sinterklaas heeft wortels in de middeleeuwen; de voorstelling van een kindervriend die cadeaus brengt werd later door Jan Schenkman gepopulariseerd met de stoomboot, Zwarte Piet en het moderne verhaal. De eerste officiële intocht was in 1888 in Venray, en sinds 1934 wordt er jaarlijks een groots opgezette intocht in Amsterdam gehouden, die vanaf 1952 ook op de televisie te zien is.

tags: #pakjes #van #sinterklaas #schoorsteen