Hoe verdiep je een vriendschap: verdieping, signalen en afscheid nemen met zorg

Vriendschappen komen en gaan in ons leven. Soms groei je uit elkaar, scheiden jullie wegen of kost een vriendschap te veel energie. Dan is het tijd om afscheid te nemen en dat kan best pijnlijk zijn. Je zegt gedag tegen iemand die ooit een belangrijk deel van je leven was, maar soms is dat gewoon het beste. Vroeger waren vriendschappen van levensbelang. In de wildernis overleefde je niet alleen. Daarom zit het verlangen om bij een groep te horen zo diep in ons brein, zegt Paul van Lange, hoogleraar psychologie aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Het idee dat we steun kunnen vinden als het niet goed gaat, voelt vertrouwd, maar maakt ons ook gevoelig voor uitsluiting. Volgens een onderzoek van de Amerikaanse University of Notre Dame maken sociale contacten ons gezonder. Vriendschappen geven ons een gevoel van verbondenheid en dat maakt ons sterker. Als je bij een vriend(in) bent, daalt je stressniveau en stijgt je zelfvertrouwen. In moeilijke tijden bieden vriendschappen steun en troost.

In het leven doorloop je allerlei fases: school, studie, misschien kinderen en soms een plotselinge verandering in je inkomen. Al deze veranderingen kunnen invloed hebben op je vriendschappen. Bijvoorbeeld, je beste vriend(in) heeft kinderen gekregen, hierdoor zie je hem of haar minder vaak. Of je vriend(in) verdient opeens heel veel meer en wil elke week duur uiteten, maar jij hebt hier geen geld voor. Wat de reden ook is, een vriendschap kan veranderen of verwateren. Maar hoe weet je of een vriendschap in een dipje zit of dat het beter is om er een punt achter te zetten? Het kost te veel energie. Het is eenrichtingsverkeer. Jij bent altijd degene die contact opneemt, plannen voorstelt, kortom het initiatief ligt alleen bij jou. Je vriend(in) roddelt over je. Jaloezie en neerhalen. Het is niet meer zoals het was. Alleen jij kan bepalen wanneer een vriendschap niet meer werkt. Dit kan komen door constante negativiteit, gebrek aan vertrouwen of als het je alleen maar uitput.

Infographic: Circles of friendship volgens Dunbar-intimiteit en afstanden

Hoe verbreek je een vriendschap? Volgens wetenschapper Menelaos Apstolou doen we het op twee manieren: je trekt de pleister er in één keer af of je neemt langzaam steeds meer afstand. Geen tijd met elkaar doorbrengen. Dit valt onder de categorie langzaam steeds meer afstand nemen. Je stopt met appen, bellen en afspreken. Je stelt zelf niets meer voor en vermijdt directe vragen om iets te doen. Begin het gesprek. Dit is misschien heel lastig om te doen. Afstandelijk zijn. Sommige mensen kiezen ervoor om afstandelijker te communiceren. Negatief praten tegen je vriend(in). Je vertelt, vrij abrupt en gemeen, dat de vriendschap voorbij is. Smoesjes. Je bent bang om iemand te kwetsen. Daarom vertel je een hoop smoesjes in plaats van de waarheid. Langzaam afstand nemen. Je neemt steeds meer afstand. Dit valt minder op en kost weinig energie. Ghosten. Dit klinkt vast bekend voor wie weleens heeft gedatet. Plotseling verdwijnt iemand uit je leven. Ze reageren niet meer op je berichten en er is geen contact meer, zonder duidelijke reden. Hoe pijnlijk het ook is, toch kiezen best veel mensen voor deze aanpak. Niet heel netjes, misschien wel de slechtste manier van allemaal. Geen tijd met elkaar besteden, langzaam afstand nemen of het gesprek aangaan, zijn de manieren die we het vaakst gebruiken. Soms eindigen vriendschappen vanzelf. Je verliest elkaar uit het oog of jullie bewandelen allebei een ander pad. Als langzaam afstand nemen prettig is voor jullie beiden, is dat prima. Soms voelt het beter om het ‘uit te maken’. Spreek je gevoelens en gedachten uit, zonder te oordelen. Geef duidelijke redenen, maar haal geen oude koeien uit de sloot. Luister naar het verhaal van de ander en val niet in de verdediging. Het is normaal als het gesprek stilvalt. Onthoud ook waarom jullie ooit vrienden werden en benoem ook mooie herinneringen tijdens het gesprek. Ondanks dat jullie nu botsen, hij/zij heeft je veel geleerd of gesteund in die tijd. Dat is heel waardevol. Laat weten dat je het beste wenst voor de ander. Misschien, in de toekomst, vinden jullie elkaar weer terug.

Schema: manieren om vriendschap te verbreken

Vind je het lastig om een vriendschap te verbreken? Een psycholoog kan je ondersteunen bij het verbreken van een vriendschap. Hoe dan? Ze kunnen je emotioneel steunen en helpen om je gedachten en gevoelens te begrijpen. Daarnaast kunnen ze je helpen om grenzen te stellen en assertiever te communiceren tijdens het gesprek. Een psycholoog kan je ook helpen omgaan met schuldgevoelens, verdriet of angst die gepaard gaan met het verbreken van de vriendschap. Wil je meer weten over hoe wij je kunnen helpen?

Naarmate ik ouder word, merk ik dat ik steeds bewuster keuzes maak op het gebied van vriendschappen. Waar ik in mijn studententijd nog probeerde om alle ballen (vrienden) in de lucht te houden, spreek ik nu alleen nog maar af met mensen waar ik energie van krijg. En geloof me: dat zijn er niet zo veel. Zo ben ik tot de conclusie gekomen dat ik eigenlijk veel vriendschappen aan het onderhouden was. Mensen aan wie je het voor je gevoel verplicht bent om af te spreken, maar daar zelf nou niet per se naar uitkijkt. Noem het een eenzijdige vriendschap, zonder dat de ander zich daarvan bewust is. Maar hoe weet je nou wanneer het de hoogste tijd is om zo’n vriendschap te beëindigen? Want als je alleen maar afspreekt om de ander een plezier te doen, dan ben je niet oprecht bezig en dat is uiteindelijk voor niemand fijn.

Aan de hand van signalen kom je erachter of je die ene vriend of vriendin moet laten gaan: Einde vriendschap: als je niet meer uitkijkt naar een afspraak. Dit eerste signaal is vrij makkelijk te herkennen. Wanneer je er als een berg tegenop ziet om af te spreken, dan weet je dat het foute boel is. Waarschijnlijk heb je de afspraak al meerdere malen verzet en kun je het niet maken om dit voor de twintigste keer te doen. Maar al te blij ben je dan ook wanneer de ander een keertje afzegt. In een vriendschap zou je je juist moeten verheugen op een date met elkaar. Dus doe je dit allesbehalve? Dan is het toch echt een gevalletje: einde vriendschap.

Uitgeput na een vriendschapsdate? Dit zegt veel. Van je vrienden krijg je meestal energie omdat ze je verblijden met hun aanwezigheid. Wanneer je daarentegen helemaal uitgeput naar huis gaat omdat je het idee hebt alleen maar als klaagmuur te dienen, dan is het de hoogste tijd om de vriendschap te verbreken. Natuurlijk moet iemand ook met zijn/haar problemen bij je terecht kunnen, maar het uitgangspunt in een vriendschap is niet het volledig wegnemen van elkaars energie. Als je niet gehoord wordt: de eenzijdige vriendschap. Bij een eenzijdige vriendschap horen eenzijdige gesprekken. Dat houdt in: er wordt totaal niet naar jou geluisterd of naar jouw leven gevraagd. Het enige wat er van jou verwacht wordt is dat je luistert en advies geeft. Zodra je begint over jezelf, merk je dat er niet eens geluisterd wordt. Aan zo’n vriendschap heb je dus precies niets.

Jullie delen alleen nog herinneringen - en verder niets Een vriendschap beëindigen met iemand die je al van jongs af aan kent kan heel onnatuurlijk aanvoelen. Je bent tenslotte samen opgegroeid en misschien zijn zelfs jullie ouders wel bevriend. Toch is de kans groot dat je uit elkaar groeit en daardoor niets meer te melden hebt tijdens een afspraakje. Jullie levens liggen simpelweg te ver uit elkaar. Je deelt je leven liever niet meer met diegene

Kader: tekenen dat een vriendschap in een dip zit

Diep vanbinnen weet je: dit werkt niet meer. Wanneer de ander non-stop contact zoekt terwijl jij het eigenlijk langzaam probeert af te bouwen, kan dit voor veel ongemak en irritaties zorgen. Dus wanneer je diep vanbinnen voelt dat iemand niet meer in je leven past, stop dan vooral met het onderhouden ervan en communiceer (hoe pijnlijk ook) naar de ander dat je de vriendschap niet meer voelt. Natuurlijk gaat dat even heel erg naar zijn, maar uiteindelijk lucht het op en hoef je niet wekelijks meer met smoesjes op te proppen te komen.

5 tips om een vriendschap liefdevol te beëindigen. Wees eerlijk, maar empathisch - Zeg wat je voelt zonder de ander af te branden. Kies een rustig moment - Geen appje, maar een echt gesprek (liefst in het echt). Geef ruimte voor reactie - De ander mag ook iets voelen en zeggen. Accepteer dat het mag stoppen - Niet elke vriendschap is voor het leven. Ruimte voor groei, gesprek en ontmoeting. Gepubliceerd op 5 okt. Deze week is het de #weektegeneenzaamheid en op onze agenda staat de bloeiklas over het verdiepen van vriendschappen. Een heel belangrijk onderwerp denk ik, omdat het soms lijkt dat vriendschappen volledig vanzelfsprekend zijn, maar dat is niet het geval. Een goede en duurzame vriendschap vraagt investeringen van beide kanten. Vandaag gaan we kijken naar hoe we onderscheid maken tussen verschillende soorten vriendschappen, en waarom het belangrijk is om te verdiepen in sommige vriendschappen. Wanneer ik echt ga nadenken over vriendschappen, moet ik altijd denken aan het getal van Dunbar. Robin Dunbar is een evolutionair psycholoog aan Oxford University, en zijn bekendste stelling is het getal van Dunbar. Het getal van Dunbar is het aantal vriendschappen dat je tegelijkertijd kan onderhouden. Hij legt dit getal rond de 150 mensen, maar tot deze 150 mensen behoort trouwens ook je familie, dus Dunbar beweert ook dat mensen met zeer grote families vaak minder vrienden hebben, omdat ze meer moeten investeren in hun familie. Dit getal kan trouwens een beetje variëren tussen de 100 en 250, afhankelijk van je persoonlijkheid. Het getal hangt namelijk ook behoorlijk af van hoe je vriendschappen benadert. Zo heeft Dunbar ook een onderzoek gedaan onder Nederlandse studenten, waaruit bleek dat introverte mensen vaak minder vrienden hebben dan extraverte mensen. Introverte mensen zijn over het algemeen meer risico-avers, dus investeren ze liever veel in een kleinere groep vinden. Extraverte mensen hebben juist vaak wat meer sociaal zelfvertrouwen, en halen ook energie uit het hebben van veel mensen om zich heen, waardoor ze liever meer vrienden hebben, en minder investeren in elke vriendschap. Een andere interessante theorie van Dunbar gaat over de zogeheten ‘circles of friendship’ (zie plaatje). Je vrienden kan je volgens Dunbar indelen in cirkels van intimiteit. Hoe dichter een vriend staat bij het middelpunt van de cirkel, hoe beter de vriendschap naar jouw mening. In het midden zet je dus vaak een (romantische) partner en daaromheen komen je allerbeste vrienden met wie je alles kan delen. Elke ring verder naar buiten wordt ook steeds groter. Het is simpelweg makkelijker om minder hechte vriendschappen te onderhouden, waardoor je er meer van kan hebben. Dunbar ziet het investeren in vriendschappen als een afweging. Meer investeren in de ene vriendschap betekent minder investeren in andere vriendschappen. Stel dat je bijvoorbeeld al vijf ‘close friends’ hebt. Als daar een zesde bijkomt, betekent dat volgens de theorie van Dunbar dat tenminste een van de vijf vriendschappen met close friends eronder gaat lijden. Dit is natuurlijk wel erg zwart-wit, omdat het aantal close friends ook een beetje per persoon zal verschillen. Toch zal het waarschijnlijk heel lastig zijn om twintig heel goede vriendschappen te onderhouden. Een vriendschap kan zich dus verdiepen of ontwikkelen als je allebei bereid bent meer te investeren in jullie vriendschap, accepterende dat het ten koste kan gaan van andere sociale contacten. Vaak gaat dit proces onbewust, maar daardoor maak je nog steeds wel de keuze voor de ander. Nu resteert nog de vraag waarom het überhaupt belangrijk is om vrienden te hebben in je ‘inner circle’. Waarom heeft bijna elk mens behoefte aan een relatie, en hechte vriendschappen? Waarom onderhouden we niet gewoon puur de buitenste twee cirkels? Het heeft volgens onderzoek voornamelijk te maken met het feit dat we sociale wezens zijn, die op zoek zijn naar een vorm van gemeenschappelijkheid. Dat zit gewoon in onze aard. Intieme momenten met anderen zorgen voor positieve mentale en fysieke reacties in ons lichaam, geest en hart, volgens Serena Chen, psychologieprofessor aan de University of California. Daarnaast geven hechte relaties ons ook een veilig gevoel als we bang of gestrest zijn. Het zijn met iemand die je een zeer veilig gevoel geeft, kan zelfs het beste kalmeringsmiddel zijn als je in paniek bent. En hoe bouw je nou die hechte vriendschappen op? Dat is natuurlijk het onderwerp voor de bloeiklas….!

Diagram Circles of Friendship volgens Dunbar

Het is in ieder geval wel duidelijk dat het verdiepen van vriendschap heel belangrijk is voor iedereen, ongeacht je persoonlijkheid. Als jullie elkaar voor het eerst buiten de gebruikelijke context ontmoeten, begint het echte aftasten. Tijdens die eerste afspraak en de ontmoetingen die daarop volgen beginnen jullie langzaam met de verdieping van jullie vriendschap. Daarbij draait het erom dat je steeds meer van jezelf laat zien. Dat kan best eng zijn, want je stelt je kwetsbaar op. Het is ook een ware kunst, want je moet ervoor zorgen dat je precies genoeg van jezelf laat zien om de ander geïnteresseerd te houden. Je moet bovendien weten wanneer je voor dat moment genoeg onthuld hebt. Jeremy Dean schrijft daarover: “Teveel zelfonthulling kan afschrikken. In het begin zullen de onthullingen die jullie doen klein zijn: jouw favoriete muziek, de favoriete schrijver van je nieuwe vriend, de lievelingskleur van je vriendin, noem maar op. Jullie merken vanzelf aan elkaar of de ander openstaat voor meer diepgaande onthullingen. En onthoud: als jullie geen behoefte hebben om de details van jullie liefdesleven, familieproblemen of psychische gesteldheid met elkaar te delen, is dat natuurlijk ook prima. Het doel van deze periode is jullie gemeenschappelijke basis te zoeken en te verstevigen en wees gerust: je vindt altijd wel iets om op voort te borduren, hoe klein het ook lijkt. Misschien komen jullie erachter dat jullie allebei een cavia als huisdier hebben, of schieten jullie samen in de lach om iets schijnbaar onbeduidends. Onthoud in elk geval dat veel kleintjes samen één grote maken. Maak een lijstje van dingen die je over jezelf zou kunnen vertellen tijdens een eerste afspraak met een potentiële nieuwe vriend. Bedenk bij alles wat je opschrijft of het onderwerp in kwestie niet te gevoelig ligt, zowel voor jou als eventueel voor je gesprekspartner. Dingen als politiek en godsdienst kun je bijvoorbeeld de eerste keer beter vermijden. Een van de kenmerken van vriendschap is dat beide vrienden zich ervan bewust zijn dat de ander hun vriend of vriendin is. Dat betekent dus dat jullie elkaar dat op een gegeven moment laten weten. Ben je ook zo dol op je vrienden? Vriendschap geeft het leven voldoening, plezier en diepgang. En met deze tips kun je je vriendschappen verder ontwikkelen.

Checklist voor verdieping van vriendschap

Artikel opslaan. Oprichter van soChicken en het Broednest. Jelle maakt een leuker leven graag zo simpel mogelijk. Hij is gepassioneerd over vooruitgang, duurzaamheid, reizen, technologie en broccoli. Haal meer geluk uit je vriendschappen. Vriendschap is van levensbelang voor een gelukkig leven. Vrienden geven je leven glans, maken het leven leuker, makkelijker en een stuk minder eenzaam. Toch schenkt niet iedereen prioriteit aan hun relaties met vrienden. Zonde, want door iets meer aandacht te schenken zullen je vriendschappen bloeien, en zullen zowel je vrienden als jij veel voldoening halen uit de vriendschap.

Ben ik zelf een perfecte vriend? Nee. Hoewel ik weet dat onderstaande punten belangrijk zijn, lukt het me nog niet ze continu toe te passen. Omdat ik soms lui ben, omdat ik soms te veel bezig ben met werk en omdat ik soms vergeet hoe belangrijk de vrienden in mijn leven eigenlijk zijn. Maar ik word er beter in, en misschien helpen deze tips jou ook om een betere vriend te worden.

Gunstig gehoord van de praktijk: 10 signalen om te herkennen wanneer een vriendschap op kwaliteit inboet. Einde vriendschap: als je niet meer uitkijkt naar een afspraak. Dit eerste signaal is vrij makkelijk te herkennen. Wanneer je er als een berg tegenop ziet om af te spreken, dan weet je dat het foute boel is. Waarschijnlijk heb je de afspraak al meerdere malen verzet en kun je het niet maken om dit voor de twintigste keer te doen. Maar al te blij ben je dan ook wanneer de ander een keertje afzegt. In een vriendschap zou je je juist moeten verheugen op een date met elkaar. Dus doe je dit allesbehalve? Dan is het toch echt een gevalletje: einde vriendschap.

Uitgeput na een vriendschapsdate? Dit zegt veel. Van je vrienden krijg je meestal energie omdat ze je verblijden met hun aanwezigheid. Wanneer je daarentegen helemaal uitgeput naar huis gaat omdat je het idee hebt alleen maar als klaagmuur te dienen, dan is het de hoogste tijd om de vriendschap te verbreken. Natuurlijk moet iemand ook met zijn/haar problemen bij je terecht kunnen, maar het uitgangspunt in een vriendschap is niet het volledig wegnemen van elkaars energie. Als je niet gehoord wordt: de eenzijdige vriendschap. Bij een eenzijdige vriendschap horen eenzijdige gesprekken. Dat houdt in: er wordt totaal niet naar jou geluisterd of naar jouw leven gevraagd. Het enige wat er van jou verwacht wordt is dat je luistert en advies geeft. Zodra je begint over jezelf, merk je dat er niet eens geluisterd wordt. Aan zo’n vriendschap heb je dus precies niets.

Jullie delen alleen nog herinneringen - en verder niets. Een vriendschap beëindigen met iemand die je al van jongs af aan kent kan heel onnatuurlijk aanvoelen. Je bent tenslotte samen opgegroeid en misschien zijn zelfs jullie ouders wel bevriend. Toch is de kans groot dat je uit elkaar groeit en daardoor niets meer te melden hebt tijdens een afspraakje. Jullie levens liggen simpelweg te ver uit elkaar. Je deelt je leven liever niet meer met diegene.

Diep vanbinnen weet je: dit werkt niet meer. Wanneer de ander non-stop contact zoekt terwijl jij het eigenlijk langzaam probeert af te bouwen, kan dit voor veel ongemak en irritaties zorgen. Dus wanneer je diep vanbinnen voelt dat iemand niet meer in je leven past, stop dan vooral met het onderhouden ervan en communiceer (hoe pijnlijk ook) naar de ander dat je de vriendschap niet meer voelt. Natuurlijk gaat dat even heel erg naar zijn, maar uiteindelijk lucht het op en hoef je niet wekelijks meer met smoesjes op te proppen te komen.

  1. Wees eerlijk en empathisch - Zeg wat je voelt zonder de ander af te branden.
  2. Kies een rustig moment - Geen appje, maar een echt gesprek.
  3. Geef ruimte voor reactie - De ander mag ook iets voelen en zeggen.
  4. Accepteer dat het mag stoppen - Niet elke vriendschap is voor het leven.
  5. Ruimte voor groei, gesprek en ontmoeting - Laat ruimte voor mogelijke hernieuwde verbinding in de toekomst.

Verder bieden we praktische aanknopingspunten om vriendschappen te verdiepen: Hoe verdiep je vriendschappen met eerlijke communicatie, transparantie, warmte, en het tonen van oprechte betrokkenheid. Maak je vrienden niet alleen in theorie belangrijk, maar ook in de praktijk. Een vriendschap is gebaseerd op vertrouwen. Laat je zien dat je de ander vertrouwt, dan zal die persoon jou andersom ook meer vertrouwen. Stel je dus kwetsbaar op naar de ander: deel niet alleen wat er goed gaat, maar juist ook wat je moeilijk vindt. En als de ander dan iets persoonlijks deelt: oordeel niet. Misschien zou jij het anders aanpakken, verschillen jullie van mening of van normen en waarden. Wat zijn gemeenschappelijke interesses? Waardoor ontstond jullie vriendschap? Goed om bij stil te staan als het even niet zo lekker loopt.

Misschien houden jullie allebei van lekker eten, hebben jullie samen gestudeerd, houden jullie beide van natuur, of van dezelfde sport. Stuur een berichtje, kaartje of cadeautje bij speciale momenten in het leven van de ander. Of gewoon zomaar, omdat het dinsdag is of omdat je iets tegenkomt wat je aan de ander doet denken. Laten zien dat je om de ander geeft, zorgt ervoor dat hij/zij/die zich gewaardeerd en geliefd voelt. Hoe weet je wat de ander belangrijk vindt, als je er niet naar vraagt? Welke waarden heeft de ander in een vriendschap? Waardoor voelt de ander zich gesteund in een moeilijke tijd? Het is fijn als je zulke dingen van elkaar weet, zodat je miscommunicatie kunt voorkomen. Wat normaal is voor jou, hoeft dat niet ook te zijn voor de ander.

Tipkaart: 10 bouwstenen voor een diepere vriendschap

Vriendschap lijkt zo vanzelfsprekend, maar we staan er weinig bij stil. Wil jij je een avond verdiepen in dit thema? Kom dan naar de bloeiklas: Hoe bloeit vriendschap? In elke vriendschap is het onvermijdelijk dat er dingen veranderen. Hoe zorg je ervoor dat je je vrienden behoudt en jullie band verstevigt?

Praktische aandachtspunten en principes

1. Mensen zoeken altijd evenwicht binnen een relatie, dus ook binnen een vriendschap. Is een vriendschap niet in balans, dan gaan beide partijen zich onzeker voelen over hun positie. Houd dit evenwicht qua contact, steun of hulpvaardigheid dus in de gaten en zorg dat je ongeveer hetzelfde investeert als de ander.

2. Neem af en toe de tijd om de ander duidelijk te maken hoe belangrijk hij of zij voor je is en hoeveel waarde je aan de vriendschap hecht. Zo geef je de ander een goed gevoel en versterk je bovendien de vriendschap door haar bestaan te bevestigen en te benadrukken.

3. Eerlijkheid is een van de fundamenten van een goede vriendschap, maar brengt het risico met zich mee dat je de ander kwetst. De opmerking “Ik vind je nieuwe kapsel echt afschuwelijk”, valt natuurlijk niet in goede aarde. Af en toe kan het helemaal geen kwaad om je eigen oordeel achterwege te laten en rekening te houden met de gemoedsrust van de ander.

4. Vergeet nooit om met vrienden de kleine details uit je leven te bespreken. Juist in deze details schuilt immers je persoonlijke en unieke belevingswereld en door de ander hierin te betrekken, versterken je vriendschappen.

5. Zo voorkom je dat je al je behoeften op één persoon richt, waardoor de kans op teleurstelling toeneemt. Niemand is perfect en in plaats van de ander zijn of haar beperkingen te verwijten, kun je ze beter accepteren en proberen om datgene wat je mist elders te zoeken.

6. Houd je vriend of vriendin er andere vriendschappen op na, stel je dan tolerant op. Bedenk dat de band tussen jullie beiden uniek is, want niemand is gebaat bij jaloezie.

7. Mocht jaloezie of misschien zelfs rivaliteit, wrok of afgunst toch de kop opsteken in de vriendschap, bespreek het. Belangrijk hierbij is wel dat je de schuld bij jezelf legt en niet bij de ander.

8. Onthoud te allen tijde dat de ander niet op dezelfde manier denkt, voelt en reageert als jij. Je zult daarom af en toe teleurgesteld worden, want vrienden zijn misschien dun gezaaid, maar vrienden die je nooit zullen kwetsen zijn onvindbaar.

9. Ben je toch gekwetst of teleurgesteld, draag er dan zorg voor dat je je vriend of vriendin nooit publiekelijk afvalt. Dit is een van de voornaamste redenen dat vriendschappen sneuvelen.

10. Ten slotte misschien wel het belangrijkste advies om vriendschappen te versterken: neem een vriendschap nooit als vanzelfsprekend aan. Vrienden zijn geen bezit en je moet de vriendschap telkens nieuw leven inblazen. Neem daarom initiatief, toon interesse en betrokkenheid en vergeet nooit wat er ook al weer zo leuk was aan de ander.

Checklist voor verdieping en onderhoud van vriendschappen

tags: #plint #dichter #vriendschap