Actinische keratose, waarbij actinisch betekent dat het door de zon wordt veroorzaakt en keratose verwijst naar verhoorning, wordt ook wel zonneschade van de huid genoemd.
De afwijking wordt vooral op oudere leeftijd gezien.
Vooral mensen met een blanke huidtype (blond haar en blauwe ogen) zijn hiervoor extra kwetsbaar.
Geschat wordt dat bij het toenemen van de leeftijd tot 80% van deze groep mensen een actinische keratose zullen ontwikkelen.
Ook op jongere leeftijd worden deze afwijkingen al gezien.
Dit heeft mogelijk te maken met veranderde vrijetijdsbesteding, door zonvakanties en zonnebanken.
Andere risicogroepen zijn mensen die lang in de tropen hebben gewoond, en personen die langdurig afweerremmende medicijnen.
Actinische keratose is te beschouwen als een chronisch effect van (teveel) UV straling en wordt beschouwd als voorstadium van plaveiselcelcarcinoom.
Actinische keratose wordt beschouwd als één van de lange termijn schadelijke effecten van UV-straling op de huid.
Een voorbeeld van een korte termijn schadelijke effect van de zon is zonverbranding.
De overige lange termijn gevolgen zijn onder andere, vroege veroudering (leerachtige huid), rimpeling en pigmentvlekken.
Het verband tussen het ontstaan van actinische keratose, huidtype en (langdurige) UV-straling is onomstreden!
Hoe blanker de huid, hoe ouder de leeftijd des te meer kans men heeft op het ontwikkelen van deze huidafwijking.
Je hoeft dus geen zonaanbidder te zijn.
Actinische keratose herken je aan kleine, vaak ruw aanvoelende verhoornde plekjes op de huid.
De kleur varieert van huidkleurig tot rood of geelbruin.
Je kunt deze plekjes herkennen doordat ze soms gemakkelijk bloeden, vooral na wrijven of schuren.
Voorkeursplaatsen zijn de handruggen, de onderarmen, het gelaat en de schedelhuid.
In het begin is de huidafwijking beter te voelen, als ruw plekje, dan te zien.
Soms zijn ze licht pijnlijk bij aanraking.
De grootte kan wisselen van enkele millimeters tot enkele centimeters.
Na verloop van jaren kan er in deze plekjes huidkanker ontstaan.
Vaak zijn er meerdere plekjes aanwezig en zijn er aan de huid andere tekenen van langdurige zonlichtblootstelling te zien, zoals vlekkige verkleuringen, rimpels en dunner worden van de huid.
Een bijzondere vorm is de actinische keratose aan de lippen, cheilitis actinica genoemd.
De diagnose kan over het algemeen met het blote oog worden gesteld.
Behandeling van actinische keratosen is noodzakelijk vanwege de verhoogde kans op ontwikkeling van huidkanker.
Er bestaan een aantal behandelmethodes.
De keuze van behandeling hangt af van de grootte, uitgebreidheid en lokalisatie van de huidafwijkingen.
Bevriezing met vloeibare stikstof.
Efudix crème (actieve stof: 5-fluorouracil).
Aldara crème (actieve stof: imiquimod 5%).
Zyclara creme (actieve stof: imiquimod 3.75%).
In een lager concentratie werkt imiquimod ook goed.
Picato gel (actieve stof: ingenol-mebutaat).
Deze gel wordt éénmaal per dag aangebracht voor slechts 3 dagen.
Photodynamische therapie (PDT).
Op de plek of plekken wordt een crème bevattende een lichtgevoelige stof (methyl aminolevuline zuur Mal of 5-amino-levuline zuur ALA) aangebracht.
Deze stof wordt vrij selectief door de kankercellen opgenomen.
Na een inwerkingperiode van een aantal uren wordt de huidafwijking belicht met een speciale lichtbundel.
Chemische peeling.
Excisie.
Fractionele CO2 laser.
Met deze laser worden de afwijkende huiddelen selectief verhit waarna er huidvernieuwing plaatsvindt.
Na een behandeling met stikstof, PDT, peeling of crème kan de behandelde huid wat stuk gaan.
Overmatige blootstelling aan UV stralen is een belangrijke risicofactor voor het krijgen van een actinische keratose.
Daarom raden wij u aan om minder in de zon te vertoeven en het gebruik van de zonnebank te vermijden.
Het op de juiste manier gebruiken van een zonnebrandmiddel met een hoge beschermingsfactor (factor 30 of hoger) maar vooral het dragen van beschermende kleding en hoofddeksel is ook van groot belang.
Hierbij moet men bedenken dat een zonnebrandmiddel niet bedoeld is om langer in de zon te kunnen zitten.
Dit middel is bedoeld om, gedurende de tijd dat u in de zon bent, de huid te beschermen tegen de schadelijke effecten van UV straling.
In de actinische keratosen bestaat er in de loop van de tijd een licht verhoogde kans op het ontstaan van huidkanker.
Het betreft hier de typen plaveiselcelcarcinoom en minder vaak, het basaalcelcarcinoom.
De kans op het ontstaan hiervan blijkt ongeveer 0.5% (1 op de 200 plekkken) te zijn.
Het basaalcelcarcinoom is meestal niet agressief en blijft tot de huid beperkt.
Het plaveiselcelcarcinoom daarentegen kan uitzaaien naar de lymfeklieren en inwendige organen.
Nagenoeg iedereen heeft wel eens zonnebrand in zijn leven opgelopen.
Insmeren van de huid kan dit voorkomen.
De beschermingsfactor van een anti-zonnebrandproduct geeft aan hoeveel bescherming het biedt tegen UVB-stralen.
Dat zijn de stralen die zonnebrand veroorzaken.
Maar zonlicht bevat tevens UVA-stralen.
Zij zorgen voor huidveroudering en dragen bij aan het risico op huidkanker.
Zonverbranding en actinische keratose is over het algemeen zo gemakkelijk te herkennen dat de dermatoloog de diagnose kan stellen op grond van het klinisch beeld en de anamnese.
Dit komt met name voor op de huid die veel aan de zon is blootgesteld, zoals de handruggen, de onderarmen en het hoofd.
De huid vertoont ruwe plekjes die verhoornd zijn.
Actinische keratose betekent dan ook ‘door de zon veroorzaakte verhoorning’.
De kleur kan verschillen van huidkleurig tot bruin.
Actinische keratose wordt gezien als het voorstadium van huidkanker.
Uw huid wordt lichtrood binnen 6 tot 24 uur na blootstelling aan het zonlicht.
Binnen twee tot twaalf uur na de blootstelling voelt uw huid warm aan en ontstaat een enigszins pijnlijke roodheid.
Uw huid is roodblauw verkleurd, gezwollen en zeer pijnlijk.
Vanaf de vierde dag ontstaat een totale afschilfering met een langdurige verkleuring van de huid en huidoneffenheden.
In dit geval ontstaan blaasjes reeds tijdens of vlak na de blootstelling.
In het geval van kleine oppervlakkige huidtumoren past de specialist vaak cryotherapie, oftewel bevriezingstherapie toe.
Na lokale verdoving worden de kankercellen gedood met vloeibare stikstof.
De vriesblaar die daardoor ontstaat zal een wond worden die na enkele weken genezen is.
PDT (photodynamic therapy) is een soort lichttherapie die steeds vaker bij actinische keratose wordt toegepast.
Een crème of gel wordt op uw huid aangebracht die de tumor gevoeliger maakt voor licht.
In combinatie met een speciale belichting ontstaat een chemisch proces waardoor de kankercellen uiteindelijk sterven.
Tijdens de eerste behandeling of eventueel na een week vindt een tweede sessie plaats.
Na de behandeling wordt de huid verbonden en kan binnen 1 tot 6 weken hersteld zijn.
Actinische keratose en oppervlakkige basaalcelcarcinomen kunnen worden behandeld met een crème die uw eigen afweersysteem (immuunsysteem) stimuleert de kankercellen op te ruimen.
Volgens voorschrift van de arts brengt u de crème enkele weken aan.
De crème veroorzaakt roodheid van de huid en soms gaat de huid kapot.
Onder (veelal plaatselijke) verdoving wordt operatief weefsel verwijderd.
De wond wordt gehecht en afgedekt met een pleister die u regelmatig moet vervangen.
Het verwijderde weefsel wordt door een patholoog onderzocht om zeker te zijn dat de operatie geslaagd is.
De behandeling is afhankelijk van de mate van verbranding.
Bij de eerste en tweede gradatie volstaat een after sun gel of lotion over het algemeen.
De arts dermatoloog zal afhankelijk van de mate van verbranding en symptomen bepaalde middelen voorschrijven, die u direct bij onze apotheek op kunt halen.
Actinische keratose zijn plekjes op de huid.
Deze plekjes ontstaan door schade aan de huid.
Ze komen vooral voor op delen van het lichaam die veel in de zon zijn geweest.
Een huid met actinische keratose heeft een groter risico op het ontwikkelen van huidkanker.
Dit risico is 1 tot 2% hoger vergeleken met de gezonde huid.
Actinische keratose ziet er meestal uit als ruwe schilferende plekjes of korstjes op de huid.
In het begin zijn de plekjes beter te voelen dan te zien.
Een korstje kan er in het begin vaak af vallen.
Het ontwikkelt zich in een paar jaar.
De kleur van de huid speelt ook een belangrijke rol.
Mensen met een lichte huid, blond of rood haar en blauwe ogen hebben een groter risico op het krijgen van actinische keratose.
Bovendien speelt leeftijd een rol. Actinische keratose komt vaker voor bij mensen boven de 60 jaar.
Uw arts kan hiervoor een dermatoscoop gebruiken (zie foto).
Wanneer uw arts twijfelt over de diagnose kan hij een stukje huid (biopt) afnemen en laten onderzoeken.
Sommige mensen hebben last van de actinische keratose. Het kan jeuken en het kan een irriterend gevoel geven.
Sommige mensen vinden het er niet mooi uitzien.
Actinische keratose geeft een verhoogd risico op het krijgen van huidkanker.
Door actinische keratose te behandelen, is dit risico kleiner.
Ontstaan er huidafwijkingen die groter worden en niet genezen binnen een paar weken? Dan is het belangrijk om contact op te nemen met uw behandelend arts.
Een beetje zonlicht is goed voor iedereen.
Ultraviolette stralen zorgen voor de aanmaak van vitamine D en geven een positief gevoel.
Ga niet onbeschermd in de volle zon tussen 11.00 en 15.00 uur.
Zorg voor extra bescherming op het water, in de sneeuw en op droog zand.
Let op de sterkte van de zon, de zonkracht.
Hoe sterker de zonkracht, hoe groter de kans op verbranding.
Voor uitgebreide informatie zie de folder 'Zonbescherming'.
Heeft u na het lezen van deze folder nog vragen?
Laatst bijgewerkt op 21 juli 2026.
- Behandelingsoverzicht en keuze afhankelijk van locatie en grootte van de plekjes.
- Preventie: zonbescherming en vermijden van zonnebanken.
- Vroege herkenning: ruwe, verhoornde plekjes op vaak blootgestelde huiddelen.
- Specifieke vormen: actinische keratose aan lippen (cheilitis actinica).
- Verschillende behandelmethodes: cryotherapie, crèmebehandelingen, PDT, peeling, excisie, CO2-laser.
Preventie en leefstijl
Overmatige blootstelling aan UV stralen is een belangrijke risicofactor voor het krijgen van een actinische keratose.
Daarom raden wij u aan om minder in de zon te vertoeven en het gebruik van de zonnebank te vermijden.
Het op de juiste manier gebruiken van een zonnebrandmiddel met een hoge beschermingsfactor (factor 30 of hoger) maar vooral het dragen van beschermende kleding en hoofddeksel is ook van groot belang.
Dermatoloog dr. Alice Langeveld over actinische keratose
Veiligheid rondom behandeling en follow-up
Na een behandeling met stikstof, PDT, peeling of crème kan de behandelde huid wat stuk gaan.
De brandwonden zijn meestal tijdelijk en herstellen zich na verloop van tijd met goede huidzorg.
Uw arts kan screenen op tekenen van huidkanker en de kans daarop in kaart brengen.
| Behandelingsoptie | Indicatie | Voordeel | Wanneer mogelijk |
|---|---|---|---|
| Cryotherapie | Enkele of kleine plekjes | Snel en effectief | Direct |
| PDT | Meerdere plekjes of grotere oppervlakken | Gericht op kankercellen, minder invasief | Na toepassingsperiode |
| Immuuntherapiecrèmes | Actinische keratose en oppervlakkige BCC | Stimuleert afweersysteem | Enkele weken |
| Excisie | Uitgebreide of onrustige plekken | Uitsluiten van kanker | Operatief |
Belangrijke signalen die je niet mag negeren
Ontstaan er huidafwijkingen die groter worden en niet genezen binnen een paar weken? Dan is het belangrijk om contact op te nemen met uw behandelend arts.
De huid kan na behandeling tijdelijk beschadigd raken; neem dan contact op met de zorgverlener voor advies over huidverzorging en medicatie.