Regenwater afkoppelen betekent dat je het regenwater van je dak niet langer naar het riool laat stromen. In plaats daarvan leid je het direct naar je tuin, de straat of naar openbaar groen waar het water de grond in kan. Tijdens een hevige piekbui stromen miljoenen liters regenwater door het rioolstelsel naar de rioolwaterzuiveringsinstallatie (RWZI). De RWZI moet, naast het vuile rioolwater, al dat schone regenwater plotsklaps verwerken. Als dat te veel wordt, kan het leiden tot overstromingen van putten in de straat. Om verdere schade te beperken, zijn we soms genoodzaakt om het overschot aan water ongezuiverd ergens anders heen te leiden. Bijvoorbeeld naar sloten, beken of rivieren. Rioolwater zit vol met poep, urine, antibiotica, drugsresten, hormoon- en chemoresten, vetten en chemicaliën. Het afkoppelen van regenwater vermindert de druk op het riool en voorkomt wateroverlast en vervuiling.
Je kunt regenwater ook opvangen in een regenton, maar dit is niet hetzelfde als afkoppelen. Een ton heeft vaak een inhoud van 200 liter. Maar door jouw regenpijp stroomt wel 25.000 liter per jaar! Om al dat regenwater af te voeren, raden wij afkoppelen aan. Het kan ook allebei. Hoe? Het afkoppelen van regenwater is niet in een minuutje gedaan, maar het levert wel veel voordelen op. Zoals minder wateroverlast bij jou thuis. Minder watervervuiling van rivieren, beken en sloten in je buurt. Én een groenere tuin!
Hieronder lees je hoe jij in acht stappen regenwater afkoppelt. Capaciteit: Kijk of je tuin het water goed kan opvangen. Dat is het geval als regenwater snel wegzakt bij of na een regenbui. Locatiekeuze: Bepaal waar je het regenwater wilt laten infiltreren. Dakoppervlak meten: Meet het aantal vierkante meters van het dak dat verbonden is met de regenpijp die je wilt afkoppelen. Vergelijk met tuinoppervlak: Zorg ervoor dat je tuin groot genoeg is om de hoeveelheid water aan te kunnen die van je dak komt. Plaatsbepaling: Bepaal de plek waar je de regenpijp wilt doorzagen. Bochtstuk plaatsen: Schuif het bochtstuk op de afgezaagde regenpijp. Aanleggen van afvoer: Zorg dat de afvoer vanaf de regenpijp naar de gekozen infiltratieplek loopt. Groen toevoegen: Vervang bestrating door gras, planten, of andere doorlatende oppervlakken. Je bent aan het afkoppelen, lekker bezig!
Blijft het water te dicht bij je huis staan of stroomt het de verkeerde kant op? Pas de afvoerroute of bestrating aan totdat het water goed wegloopt. Meer weten? Voor sommige vormen van afkoppelen kun je subsidie aanvragen. In veel bestaande rioolsystemen worden afvalwater en regenwater samen afgevoerd. Dit noemen we daarom ook wel een gemengd rioolsysteem. Regenwater kun je afkoppelen van dit gemengde rioolsysteem. Dat betekent dat het regenwater dat valt, niet meer in het riool terechtkomt waar ook het afvalwater doorheen gaat. Dit gaat overbelasting van gemengde rioolsysteem tegen tijdens hevige buien, waardoor er minder wateroverlast ontstaat.
Visuele samenvatting van adaptatiethema, kosten, laag van de adaptatiepiramide en benodigde ruimte. Let op: zie deze indeling als een hulpmiddel. Ruimtebeslag en kosten verschillen per locatie. Je kunt regenwater afkoppelen door de regenpijp los te koppelen van het riool, waardoor het regenwater niet meer het gemengde riool in gaat. Het regenwater uit de regenpijp blijft dan meestal boven de grond en wordt afgevoerd naar plekken waar het in de bodem zakt (infiltreren) of wordt bewaard (gebufferd), zoals een regenton. Een groot voordeel van afkoppelen is dat het rioolstelsel met afvalwater en de RWZI minder belast worden.
Een ander voordeel is dat er minder overstorten van rioolwater op het oppervlaktewater zijn en de RWZI een hoger zuiveringsrendement heeft. Welke maatregelen geschikt zijn om regenwater af te koppelen, hangt vooral af van de ondergrond en beschikbare ruimte. Als je de regenpijp loskoppelt van het riool, is het belangrijk om ervoor te zorgen dat de gebouwen en omgeving niet te maken krijgen met wateroverlast of schade. Het regenwater moet eerst weggeleid worden van het gebouw waar de regenpijp aan vastzit. Afvoeren doe je het liefst bovengronds. Dat is meestal goedkoper en draagt bij aan bewustwording, waardoor er minder kans is op bijvoorbeeld foute aansluitingen. Maar bij weinig ruimte kun je regenwater ook ondergronds afvoeren. Bij voorkeur verwerk je het regenwater in de volgorde ‘vasthouden-bergen-afvoeren’: eerst houd je het water vast in de bodem en/of bewaar je het om te gebruiken. De rest van het regenwater kun je afvoeren naar oppervlaktewater, zoals een rivier, meer, vijver, sloot of kanaal.
Is de bodem geschikt om water in weg te laten zakken (infiltreren) en vast te houden? Dan is het advies om het afgekoppelde regenwater af te voeren naar infiltratiemaatregelen, zoals een wadi, raingarden, regenwatervijver of regenton. Zijn er weinig mogelijkheden voor dit soort groene maatregelen? Je kunt een deel van het regenwater ook opslaan zodat je het kunt gebruiken. Bijvoorbeeld in een regenton, of op grotere schaal in een ondergrondse opslagruimte. Bij een regenton leid je de regenpijp direct naar de ton. Bij een grotere wateropslag leid je het afgekoppelde regenwater via een regenwaterafvoer naar de opslag. Het water in de regenton bewaar je bijvoorbeeld om de tuin mee te besproeien in droge periodes of om de wc mee door te spoelen. Let er bij de aansluiting op een regenton wel op dat de ton vol kan raken. Zorg er daarom voor dat overtollig water in de regenton goed wordt afgevoerd, bijvoorbeeld naar een wadi of vijver.
Bovengronds afvoeren kan op verschillende manieren. Een veelgebruikte vorm is de goot. Goten zie je veel in straten en op pleinen. Er zijn verschillende soorten goten. De meest gebruikte zijn molgoten, open goten en bedekte goten. Verder kun je regenwater ook bovengronds afvoeren met holle wegen, greppels en open waterlopen. Is er weinig ruimte? Dan kun je afgekoppeld regenwater ook ondergronds afvoeren. Je kunt de regenpijp dan koppelen aan ondergrondse afvoer, zoals een IT-riool (Infiltratie Transport) of een DIT-riool (Drainage Infiltratie Transport). Dat is een ‘lekkende’ rioolbuis, waardoor regenwater wordt afgevoerd en rechtstreeks in de grond kan infiltreren.
Door regenwater af te koppelen gaat het water niet het riool in, maar zakt het waar mogelijk in de bodem. Zo maak je gebruik van de sponswerking van de bodem: de bodem houdt het water vast, wat de kans op wateroverlast bij hevige buien vermindert. Ook wordt het grondwater meer aangevuld, wat verdroging tegengaat in droge periodes. Afkoppelen heeft (deels) een positief effect op de waterkwaliteit. Doordat het riool tijdens hevige regenbuien minder belast wordt, zijn er minder overstorten. Daarnaast heeft de rioolwaterzuivering een hoger zuiveringsrendement. Hierdoor blijft het oppervlaktewater schoner. Ook blijft er meer gebiedseigen water in een afgekoppeld gebied, wat de zuurstofhuishouding en ecologische kwaliteit kan versterken. Dit leidt ook tot minder vissterfte, stank en blauwalgen.
Let op: daartegenover staat dat met afgekoppeld regenwater vervuilingen mee gespoeld kunnen worden en in het oppervlaktewater of grondwater terecht kunnen komen. Denk aan microplastics, zware metalen en bijvoorbeeld ontlasting van dieren. Wil je meer weten over de effecten van verschillende adaptatiemaatregelen op de waterkwaliteit? Biodiversiteit: doordat je meer gebruikmaakt van de sponswerking van de bodem, zullen planten minder snel te maken krijgen met watertekorten. Duurzame energie: de rioolwaterzuiveringsinstallatie wordt minder belast, waardoor het zuiveren van water minder energie kost. Sociale cohesie: acties organiseren om buurten af te koppelen kan leiden tot meer betrokkenheid en bewustwording. Samenwerking: afkoppelacties kunnen samenwerking tussen gemeenten en waterschappen stimuleren, en zo leiden tot een meer integraal stedelijk waterbeheer. Leefbaarheid: groenblauwe afkoppelmaatregelen kunnen de omgeving mooier en gezonder maken.
Regels, ers en verantwoordelijkheid rond afkoppelen en infiltreren
De regels veranderen door klimaatverandering en hevigere buien. Als het regent op gras, zakt het water de grond in. Bij verharding zoals daken of bestrating stroomt het regenwater sneller naar het riool of een sloot. Voor verharding van meer dan 500 m² is een vergunning nodig en moeten compenserende maatregelen getroffen worden. Dit worden compensaties genoemd. De leggers en verordeningen leggen de regels vast, waaronder de volgorde van compensatie die het waterschap hanteert: biodiversiteit, schelpen, waterbergingsgebied en andere opties.
Bij grote ontwikkelingen geldt soms de mogelijkheid om slechts 20% van de compensatie in waterbergingsvoorzieningen te stoppen. Het waterschap bepaalt de berging in kubieke meters voor bergingen ondergronds en in open lucht in combinatie met diepte, grondwaterpeil en maximale peilstijging. Een sloot, greppel, waterbergingsgebied of -kelder moet vóór verharding worden aangelegd. De eigenaar van de compenserende maatregelen is verantwoordelijk voor onderhoud en betrouwbaarheid. De Legger en toezichtplannen van het waterschap leggen deze verplichtingen vast.
Lozingen van huishoudelijk afvalwater op kleinere sloten en vaarten (secundair en tertiair water) zijn onder het HHNK-verdrag in 2026 verboden voor verbruikersgroottes, behalve bij woonhuizen. Voor bedrijfs- en groepsaccommodaties geldt dit verbod voor lozingen van 6 i.e. of meer. Gemeenten en waterschappen ontwikkelen gezamenlijke oplossingen; vaak zijn riolering in buitengebieden en transport via tankwagens nodig, met buffering voordat lozing plaatsvindt. De gemeente kan regels opleggen over lozing, en bewoners kunnen subsidies krijgen voor afkoppelen en vergroenen.
Onderhoud van sloten en oevers is van beheerder tot perceeigenaar verdeeld. Het hoogheemraadschap, de provincie Noord-Holland, gemeenten, natuurorganisaties, Rijkswaterstaat en de eigenaar van een perceel langs de sloot verdelen de onderhoudsplichten. Een sloot wordt als gezond beschouwd wanneer waterplanten en riet geen belemmering vormen voor wateraanvoer en -afvoer, en de walkanten en kunstwerken in goede staat verkeren. De eigenaar van een kunstwerk is verantwoordelijk voor onderhoud tot 3,0 meter aan weerszijden van het kunstwerk.
Wanneer het gaat om de Omgevingswet en natuurbescherming, moet rekening gehouden worden met beschermde dieren en planten en broedende vogels bij het slootonderhoud. Een gezonde sloot heeft zuurstof nodig voor alle levensvormen en de waterkwaliteit. Regelmatig onderhoud en schoonmaak voorkomen verzuring en stank. Informatie en contact met het schouwteam kan helpen bij vragen over onderhoudsverplichtingen en bezwaarprocedures.
Korte samenvatting voor praktijktoepassing
- Beoordeel capaciteit, locatie en tuinoppervlak voordat je afkoppelt.
- Kies voor bovengrondse infiltratie waar mogelijk, anders ondergrondse opties.
- Implementeer vasthouden-bergen-afvoeren-strategie met groenblauwe maatregelen.
- Werk samen met gemeente en waterschap; vraag subsidiemogelijkheden aan.
- Meet en monitor effecten op waterkwaliteit, overlast en grondwater.
Regenpijp afkoppelen | Zo doe je dat stap voor stap
Informatie over lozingen en vergunningen is beschikbaar bij de waterschappen, zoals HHNK, en in de respectievelijke rechterlijke en provinciale leidraden. Wil je meer weten of jouw plan bespreken met het waterschap? Neem contact op met het waterschap. Wij kijken graag met je mee.
tags: #regenwater #afvoeren #op #sloot #waterschap #hollands