In de periode 1995-1999 is in Kralingen één van omvangrijkste bodemsaneringen van Nederland uitgevoerd. Na ontgraving in een woonwijk tot een diepte van lokaal negen meter is er op een aantal plekken restverontreinigingen met teer achtergebleven. In 2019 was de waterzuivering aan vervanging toe, waardoor bij de gemeente Rotterdam de wens ontstond om te onderzoeken of de beheersing nog nodig was.
Conceptueel model en hiatenanalyse
In de eerste fase hebben TAUW en IBR alle beschikbare gegevens beoordeeld en een Conceptueel Site Model (CSM) opgesteld om de gehele verontreinigingssituatie in kaart te brengen. Op basis hiervan is een hiatenanalyse gemaakt en is een beperkt aanvullend bodemonderzoek uitgevoerd om de restverontreiniging beter in kaart te brengen en het optreden van natuurlijke afbraak te kunnen beoordelen. Vervolgens is een variantenafweging uitgevoerd, waarbij verschillende actieve en passieve varianten zijn onderzocht en de effecten zijn doorgerekend. De gekozen saneringsvariant richt zich op het monitoren van de verontreiniging en het volgen van natuurlijke afbraakprocessen.
Monitoring en saneringsdoel
Het monitoringsplan is ontwikkeld om de effectiviteit van de saneringsmaatregelen te waarborgen en de progressie van de sanering te volgen. Het saneringsdoel is het bereiken van een stabiele eindsituatie binnen een vooraf vastgesteld gebied, waarbij geen verspreiding van verontreinigingen buiten de vastgestelde grenzen mag plaatsvinden. Daar is inmiddels een peilbuizennetwerk opgebouwd die deze grenzen strategisch bewaakt.
Innovatieve aspecten en samenwerking
Het project is uitgevoerd in een nauwe samenwerking tussen TAUW en het IBR, waarbij COVID-19 een extra uitdaging betekende. De verontreinigingssituatie, met omvangrijke verontreiniging, een complex mengsel van gasfabrieksgerelateerde stoffen in een dichtbebouwde woonwijk, vormde een unieke uitdaging binnen dit project. Het gebruik van een geohydrologisch model (CARROT) en de focus op natuurlijke afbraak zijn innovatieve aspecten die het project onderscheiden. De betrokkenheid van stakeholders in de variantenafweging door middel van interactieve sessies heeft geleid tot een transparant en breed gedragen proces.
TAUW heeft met een kritische blik naar al onze historische data gekeken en ons begeleid in een zorgvuldig en volledig proces om te komen tot een duurzame, veerkrachtige toekomstgerichte aanpak. De samenwerking in coronatijd kende de nodige uitdagingen en verliep grotendeels digitaal. De meerwaarde zat in de brede expertise van het team van het TAUW-team: specialisten op het gebied van verontreinigingsgedrag, databeheer, modellering en uitstekende begeleiding van interactieve sessies.
Regionale context en historische achtergrond
ROTTERDAM - In Rotterdam-West wordt vandaag begonnen met de grootste bodemsanering uit de geschiedenis van de stad. Het terrein rond de voormalige gasfabriek Keilehaven, onder de rook van het Marconiplein, wordt grondig onder handen genomen. Verspreid over acht jaar zal zo'n tweehonderdduizend kubieke meter vervuilde bodem worden afgevoerd en schoongemaakt. Het gaat om 2,5 miljoen kruiwagens of tien olympische zwembaden vol met grond. Als de boel is schoongemaakt, komt de grond weer terug.
Rond 1900 waren er in Rotterdam verschillende gasfabrieken, die vooral verlichting produceerden voor straten, woningen en bedrijven. Kolen werden omgezet in gas. Toen mensen meer elektrische licht gingen gebruiken, nam de vraag af. De gasfabrieken in Feijenoord en aan de Keilehaven bleven draaien om gas te produceren voor onder meer (stads)verwarming. Toen Nederland overstapte op aardgas, werden de gasfabrieken overbodig. In 1967 stopte de gasfabriek in Keilehaven. De grond en het grondwater op het terrein zijn door de jaren heen erg vies geworden, zegt een woordvoerder van de gemeente tegen RTV Rijnmond. Bij de gasproductie ontstonden afvalstoffen, zoals teer, die in de putten in de grond werden weggewerkt. Ook door de sloop van de gasfabriek in 1968 is de grond erg verontreinigd.
Lokale impact en bewonersperspectief
Bewoners van de Vlinderbuurt in de Rotterdamse wijk Kralingen hebben vandaag zelf de schop ter hand genomen om de eerste tegels uit hun straat te verwijderen. Een symbolische daad, die het begin markeert van een monsteroperatie om de gifwyk voor de eeuwwisseling weer schoon en leefbaar te maken. De ingrijpende bodemsanering, de grootste en duurste die ooit in een Nederlandse bewoonde wijk is uitgevoerd, duurt vier jaar. De gevreesde aftakeling van de wijk is begonnen, en delen van de wijk komen in de toekomst leeg te staan.
Van Akelyen, actief lid van de Bewonersgroep Bodemsanering Gasfabriekterrein Kralingen, ziet de woningruil als ingrijpend maar noodzakelijk. "Da's wel ingrijpend, maar ik zal er geen traan om laten." De sanering raakt ook lokale ondernemers, zoals Joop van der Laan, wiens winkel omzetdaling verwacht door afsluiting van delen van de wijk. De buurt ziet de sanering als een combinatie van aanpak, waarbij sommige oude elementen behouden blijven en andere vernieuwen.
Technische en stedenbouwkundige details
De bodem onder het voormalige gasfabriekterrein in de Vlinderbuurt, in totaal ruim 9 hectare, is ernstig verontreinigd. Er zijn soms hoge concentraties cyaniden, fenolen, tolueen, olieprodukten en PAQ's aangetroffen. Grote boosdoener is de voormalige gasfabriek Kralingen aan de Vlinderstraat, die van 1852 tot 1928 stadsgas produceerde voor verlichting en verwarming. Ook bijprodukten zoals teer en cokes werden geproduceerd. De resterende gebouwen gingen begin jaren zeventig tegen de vlakte, waarna op de vervuilde grond woningen werden gebouwd. De sanering van dát terrein duurde tot de jaren ’90.
Technische uitvoering en toekomstperspectief
Het project Keilehaven en omliggende gezondheids- en bodemrisico's vereisten diepgaande sanering nabij open water. Het gebouwde peilbuizennetwerk bewaakt de grenzen tot op heden. De sanering wordt aangepast aan de wens van de buurt en de stad om een publiek toegankelijk park en woon-werkgebied te realiseren. De diepe sanering is ondergronds uitgevoerd tegelijk met de aanleg van een park, inclusief een Cruijff Court voor de jeugd, en het park blijft open tijdens de sanering. Het is uniek dat een grote bodemsanering volledig veilig is voor het publiek.
Statistische en data-informatie
De hoeveelheden vervuilde bodem: ongeveer 200.000 kubieke meter over acht jaar in het Merwe-Vierhavengebied en een soortgelijke orde van grootte voor de Keilehaven-operatie. De kosten en financiering komen voor een groot deel voor rekening van de Rijksoverheid, terwijl de uitvoering door samenwerking tussen gemeentelijke instanties en bouwteams gebeurt.
Samenvatting van leerpunten en innovatie
De kern van de aanpak lag in het combineren van geohydrologische modellering (CARROT), monitoring van natuurlijke afbraak en stakeholderbetrokkenheid door interactieve sessies. Het project illustreert hoe diepe sanering in een dichtbebouwde omgeving kan plaatsvinden met significante maatschappelijke en ruimtelijke voordelen, terwijl de volksgezondheid en veiligheid gewaarborgd blijven.
tags: #sanering #gasfabriek #kralingen #fundering