Wat zijn staafjes aan het plafond

De uitdrukking "staafjes aan het plafond" kan op verschillende manieren geïnterpreteerd worden: biologisch (staafjes in het oog) en bouwkundig (systeemplafond met losse platen en rooster). In deze tekst worden beide betekenissen uitgelegd en met elkaar in verband gebracht waar dat zinvol is.

Staafjes in het oog: functie en ligging

De staafjes in het oog zijn bestemd voor het waarnemen van licht en donker en kunnen ook zeer zwakke lichtimpulsen registreren. Met toenemende schemering (mesopisch zicht) en 's nachts (scotopisch zicht) wisselt het oog van fotopisch zien (fotopisch zicht, kijken bij goed licht) naar scotopisch zien. In tegenstelling tot de kegeltjes kunnen deze geen kleuren registreren. Correct fixeren op het object door scotopisch zien lukt niet: de hoge gezichtsscherpte is alleen in het gebied van de fovea centralis aanwezig. De kegeltjes die scherp zien mogelijk maken, zijn in deze fovea centralis retinae (gebied van het scherpste zien) geconcentreerd. De staafjes liggen daarentegen verspreid over het volledige netvliesvlak. Daardoor bestaat er een groter waarnemingsvermogen voor bewegingen in het volledige gezichtsveld.

Het netvlies is een lichtgevoelige laag aan de binnenzijde achter in het oog en wordt ook wel de retina genoemd. Het netvlies is sterk doorbloed en bevat miljoenen lichtgevoelige cellen: kegeltjes en staafjes. Het heeft ongeveer 6 miljoen kegeltjes die we gebruiken bij daglicht of goed kunstlicht. Met de kegeltjes kunnen we kleuren zien en details onderscheiden van dingen die zich recht voor ons bevinden. Daarnaast heeft het ongeveer 120 miljoen staafjes. Deze cellen helpen ons om in het donker te kunnen zien en we nemen er dingen mee waar ‘vanuit onze ooghoeken’.

Wanneer er licht op het netvlies valt, wekken de staafjes en kegeltjes elektrische signalen op die de zenuwcellen prikkelen waarmee ze verbonden zijn. Al in het netvlies vindt de bewerking van deze signalen plaats. De elektrische signalen komen uiteindelijk samen in de oogzenuw en gaan zo naar de hersenen. De laag onder het netvlies is het pigmentblad (RPE = retina pigment epitheel). Het bestaat uit een enkele laag van cellen en is los verbonden met de retina. Het RPE-cel vormt microvilli die uitlopen in de buitenste segmenten van de fotoreceptoren. Het RPE heeft verschillende functies: absorptie van licht door melanine korrels, turnover van de fotoreceptor-buitensegmenten, actief transport van zuurstof en nutriënten en het in stand houden van de buitenste bloed-retina barrière.

Netvlies, glasvocht en leeftijdsveranderingen

Achter de lens bevindt zich een ruimte die geheel gevuld is met glasvocht (corpus vitreum). Het glasvocht neemt ongeveer 80% van het volume van het oog in. Met de loop van de jaren neemt de elasticiteit van de vezels in het glasvocht af. De collageenvezels worden deels afgebroken (fragmentatie), verliezen de regelmatige structuur en klonteren samen (aggregatie van collageenfibrillen). Rond het 50-60ste levensjaar gaat het glasvocht verdichten en vervloeien. Het vervloeien van het glasvocht (verwatering) wordt ook wel synchysis genoemd.

Door het inkrimpen van het glasvocht kan het glasachtig lichaam losraken. Dit heet achterste glasvochtloslating. Soms kan het gebeuren dat daarbij een scheurtje in het netvlies ontstaat. Bij veroudering kan een AGVL langzaam progressief gaan. Ten tijde van een AGVL kan een scheurtje in het netvlies ontstaan, met name als er een zwak plekje in het netvlies aanwezig is. Van de patiënten met een een acute AGVL (met klachten zoals troebelingen of lichtflitsen) krijgt ongeveer 5-15% een netvliesscheur.

Systeemplafond: wat is het en waar wordt het toegepast

Een systeemplafond is oorspronkelijk een verlaagd plafond dat bestaat uit een roosterwerk, meestal van aluminium, waarop plafondplaten van bepaalde standaardafmetingen worden gelegd. De systeemplafondplaten liggen los op het rooster en zijn eenvoudig omhoog te duwen, te verwijderen en weer terug te leggen. Het materiaal van de plafondplaten bestaat meestal voor een groot deel uit kalk of uit steenwol. De roosters vormen meestal een serie vierkanten, maar ook bijvoorbeeld lange banen zijn mogelijk. Het rooster hangt met plafondhangers aan het bouwplafond. De uitsteeksels onderaan de plafondhanger zijn de dragers van de plafondplaten. Verlichting en soms luchtverversing zijn openingen in het systeemplafond. Vaak vinden we systeemplafonds in kantoren, scholen en in de horeca.

Bekijk voordat je deur- of wandsystemen laat installeren, of je een plafond met rachelwerk hebt. Controleer daarom vooraf of er rachelwerk aanwezig is. Door op verschillende plekken zachtjes tegen je plafond te tikken, kun je dit ook testen. Hoor je een hol geluid? Dat is meestal een teken dat er ruimte zit tussen de afwerking en de dragende constructie. Meet ook altijd de afstand tussen eventuele zichtbare naden of schroeven. Bij rachelwerk is deze meestal 30 tot 60 centimeter. Heb je toegang tot de bovenzijde van het plafond, bijvoorbeeld via een zolder of luik? Twijfel je nog steeds of jouw plafond voorzien is van rachelwerk? Dan is het verstandig om een klein gaatje te boren op een onopvallende plek.

Voordelen van systeemplafonds

• leidingschachten e.d. behoeven niet in de vaak betonnen vloer uitgespaard te worden (een constructief en planmatig voordeel dat faalkosten vermindert)
• veranderen van leidingen is gemakkelijk te realiseren (voordeel m.t.b. flexibel of veranderd gebruik van de ruimte, open bouwen, toekomstbestendig bouwen)
• voor een strakke afwerking van het plafond omdat het plenum (de ruimte tussen bouwplafond en systeemplafond) gebruikt wordt voor buizen en leidingen (camouflage van kabels en technische kokers e.d.)
• wanneer men snel bij de buizen en leidingen moet kunnen komen zonder het plafond te beschadigen
• als een akoestische buffer wanneer er nagalm optreedt (weerkaatsen van geluid door de ruimte) of wanneer er teveel geluid van beneden of boven komt (doorgangsgeluid)
• voor verbetering van de thermische isolatie
• om een té hoog plafond te verlagen (minder ongezellig, minder warmteverlies)
• om een beschadigd plafond te verbergen (gaten, deuken, scheuren, lekkagevlekken, schimmelrestanten, slechte reparaties, golvend plafond e.d.)
• om verschillende typen oude plafonds te verbergen (polystyreenplaten, schrootjes, cassettes, lelijk stucwerk e.d.)
• voor inbouw van verlichting, audio e.d.
• voor architectonische effecten (een deel lager of hoger o.d.)
• om een (bestaand) plafond meer allure te geven, wat oempf te geven, te pimpen (bijvoorbeeld speciale verlichting, prints, fotoplafond e.d.)
• als brandwerendheid belangrijk is: bij een brand mag het vuur niet of nauwelijks door het plafond verspreid worden en er mag geen rookvorming plaatsvinden (minimaal brandklasse A2 s1 d0)

Nadelen en aandachtspunten

• verlaging van plafond moet mogelijk zijn (resterende hoogte moet voldoende zijn)
• wanner ook afvoeren van een wasbak, toilet e.d. in het plenum komen, is extra goede geluidsisolatie van die afvoeren een vereiste
• rachelwerk heeft meestal weinig draagkracht. De constructie is niet geschikt om een deursysteem aan te bevestigen. Schroeven of pluggen kunnen dan losraken, het plafond kan beschadigingen of de rail kan doorbuigen.

Hoe hoog moet het verlaagde plafond zijn?

De hoogte van het plenum en daarmee het verlaagde plafond is o.m. afhankelijk van:

• de hoogte van de ruimte (respecteer de minimale hoogte, algemeen geldt bij nieuwbouw 2,60 m en bij bestaande bouw 2,10 m)
• de leidingen, buizen, afvoeren e.d. die er een plaats moeten vinden
• de dikte van isolatiemateriaal (thermisch en/of akoestisch)
• de dikte van het verlaagde plafond zelf (de dikte van de plafondplaten)

Soorten en maten van plafondplaten

Er is een veelheid aan plafondplaten verkrijgbaar: ruw (dit is de klassieke variant), mat glad, met een print van bamboe of hout o.d., meestal een witachtige tint maar er zijn veel andere kleuren (ook zwart), extra brandwerend, akoestisch (tegen nagalm o.a. OWA Sandila, Rockfon Krios, Armstrong Ultima dB; tegen doorgangsgeluid o.a. OWA, Rockfon Soundstop en Krios, Armstrong Ultima dB), geperforeerd, afwasbaar (gipsvinyl), "medicare" wanneer er strenge eisen aan hygiëne, reiniging of desinfectie worden gesteld, "honingraat"-systeem van OWA en "creaprint" van OWA met plafondplaten die naar eigen inzicht en ideeën met motieven kunnen worden bedrukt.

De maten van de plafondplaten zijn standaard 600x600 mm en 600x1200; andere, uiterste maten zijn 300 en 2400 mm; de dikte is 12-24 mm. De meeste plafondplaten zijn onder te verdelen in: hardmineraal (Armstrong, OWA) en zachtmineraal (Rockfon, Ecophon, Armstrong). Rockfon is op basis van steenwol, OWA is een hardmineraal van zand, kalk en gerecycled glas.

Plafondplaten en roostermethoden

Normaliter worden de plafondplaten over de gehele dikte van de plafondplaten op de uitsteeksels onderaan de plafondhangers geplaatst (opleg of inleg). Het rooster is goed zichtbaar. Een andere methode is de doorzak-methode waarbij de uitsteeksels van de plafondhanger ongeveer halverwege de dikte van de plafondplaten komt. Het rooster is hierbij wat minder zichtbaar. Er is ook een methode waarbij het rooster zelf wat dunner is, waardoor dit wellicht minder opvalt. Bij de zogenoemde verdekte methode is het rooster helemaal niet zichtbaar: de plafondplaten lopen door tot onder de dragers onderaan de plafondhangers. Het resultaat is een vrijwel naadloos plafond. Wanneer het systeemplafond werkelijk naadloos moet zijn, kan het na aanbrengen gepleisterd of gespoten worden. Hierdoor zijn echter de buizen en leidingen in het plenum niet meer bereikbaar zonder het "systeemplafond" te beschadigen. Dit wordt soms "monolithisch" of "stucsysteem" genoemd omdat het één geheel, gesloten plafond wordt.

Alternatieven: plafondeilanden, baffles en hangende schotten

Niet altijd is een systeemplafond als verlaagd plafond mogelijk, o.m. wanneer er sprake is betonkernactivering (het systeemplafond houdt dan de warmte en koude tegen). Naast het systeemplafond op een rooster worden in die gevallen ook de zogenoemde plafondeilanden systeemplafonds genoemd. Een plafondeiland is een losse, horizontale plaat die aan het plafond hangt en vooral het doel heeft de akoestiek te bevorderen, zonder het bouwplafond van de ruimte af te sluiten. De platen heten baffles (Engels voor klankbord). Een andere manier om de akoestiek te verbeteren zonder het bouwplafond af te sluiten, is het toepassen van naar beneden hangende schotten, cilinders of kubussen; deze schotten e.d. worden overigens ook baffles genoemd.

Extra opties en esthetiek

• Omdat de systeemplafonds soms doorlopen over systeemwanden, wordt het geluid van de ene ruimte naar de andere niet goed tegengehouden. Het Rockfon Soundstop Barrièreschot tussen systeemplafond en bouwplafond maakt hieraan een einde.
• De verlichting kan fraaie manieren geïntegreerd worden met het systeemplafond (o.m. Ecophon Lighting).
• In combinatie met wanddecoratie worden speciale effecten beoogd (o.m. Ecophon Texona).
• Een smallere rand plafondplaat aan de kant van de muren geeft, zeker in een andere kleur, wat meer uitstraling (o.m. Ecophon Frieze).
• Een koof met verlichting van hetzelfde materiaal als de plafondplaat is een fraaie optie (o.m. Ecophon).
• Een "fotoplafond" in het grid van een standaard systeemplafond een optie (OWA creaprint is een fotoprint op bestaande panelen met brandwerendheid A2; OpenCeilings is een ander systeem met een fotoprint op opaalplaten met brandklasse B1 en verlichting boven de platen).

Systeemplafonds en akoestiek

"Rijksgebouwendienst hanteert als richtlijn een nagalmtijd van minder dan 0,8 seconden. Het plafond is uitermate geschikt om de akoestiek in een ruimte te optimaliseren:

• Het plafond strekt zich over de gehele ruimte uit en is bovendien het grootste vrije oppervlak. Dit in tegenstelling tot de vloer, waar vele toestellen, banken, stoelen en dergelijke, reflecterende oppervlaktes omvatten.
• Het plafond heeft meestal toch een afwerklaag nodig. Er zijn verschillende types akoestische minerale plafondpanelen die een geluidsabsorptiewaarde hebben van alpha-w = 1,00 (100% geluidsabsorberend).
• Plafonds worden niet mechanisch belast en bovendien installaties (die vaak ook geluid produceren) in het plenum (ruimte boven plafond) verdekken.

Meestal wordt er gekozen voor een plafond met een geluidsabsorberend vermogen van meer dan 80% over het frequentiegebied van 250 tot 4.000 Hz. Met dergelijke akoestische maatregelen daalt de galm en daarmee het geluidsniveau in een ruimte aanzienlijk, met als gevolg een acceptabel geluidsniveau, geen desoriëntatie, een ongestoorde communicatie, wat ook de veiligheid dient (waarschuwingen worden verstaan) en een goede concentratie, met als gevolg minder vermoeidheid, grotere prestatie.

Vergelijking met metaforen: het glazen plafond en zichtbaarheid

Het glazen plafond is een metafoor die de onzichtbare barrières aanduidt, die worden gevormd door gedragsvooroordelen en organisatorische vooroordelen. Het glazen plafond is een metafoor die de onzichtbare barrières aanduidt, die worden gevormd door gedragsvooroordelen en organisatorische vooroordelen (vaak door mannen), die vrouwen tegenhouden in het verkrijgen van topfuncties binnen bedrijven en overheidsdiensten (Wikipedia). Veel bedrijven en instellingen streven tegenwoordig naar diversiteit. Maar wat betekent dat woord nu echt? Gaat het alleen om selecteren op uiterlijke kenmerken, of gaat het om het omarmen van onderlinge verschillen? En hoe komen we tot diversiteit?

Diversiteitsbeleid in Nederlandse organisaties blijkt nauwelijks effectief op lange termijn. De vele pogingen van overheden, organisaties en individuen om met diversiteitsbeleid veranderingen te bewerkstelligen, hebben slechts in beperkte mate effect. Marieke van den Brink vraagt zich in haar oratie af waarom, na jaren van wet- en regelgeving en commitment van organisaties, onze organisaties nog steeds geen betere afspiegeling zijn van de maatschappij. Ze vergelijkt de hardnekkigheid van ongelijkheid met een zevenkoppige draak, waarbij elke kop een andere economische, culturele of structurele praktijk representeert die de ongelijkheid hardnekkig in stand houdt.

Praktisch advies bij montage en keuze

Bekijk voordat je deur- of wandsystemen laat installeren, of je een plafond met rachelwerk hebt. Rachelwerk heeft meestal weinig draagkracht. Bestaat je plafond deels uit rachelwerk? Dan zijn er verschillende alternatieven om je deur- of wandsysteem toch veilig te monteren. Soms is het mogelijk om de rail of scharnieren direct tegen een stevige muur te bevestigen, mits deze van beton, baksteen of een verstevigde scheidingswand is. Wil je zeker weten wat in jouw situatie de beste optie is voor een deur- of wandsysteem? Neem dan contact met ons op of kom langs in een van onze showrooms voor persoonlijk advies.

Zowel in de biologie (staafjes die beweging en zwak licht vangen) als in de bouw (systeemplafonds die functies verbergen en verbeteren) gaat het om het effectief verwerken van informatie en functies op een manier die praktisch, toegankelijk en doelgericht is.

tags: #staafjes #aan #plafond