Staatssecretaris verantwoordelijk voor renovatie Binnenhof en Tweede Kamer

Op woensdag 17 oktober 2019 van 14:00 tot 16:30 uur vergadert de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken over de renovatie van het Binnenhof. Het overleg over de renovatie Binnenhof is in de Groen van Prinstererzaal. U kunt de stukken doornemen die bij deze vergadering horen.

De gebouwen van de Eerste en Tweede Kamer, maar ook de Raad van State en het ministerie van Algemene Zaken aan het Binnenhof in Den Haag staan een grootschalige renovatie te wachten. Het Binnenhof wordt vanaf 2021 één keer gerenoveerd. De Tweede Kamer debatteert hierover regelmatig met het kabinet. Want al gaat het om de gebouwen van het parlement, het kabinet is eindverantwoordelijk voor de renovatie.

Het Rijksvastgoedbedrijf, dat het project uitvoert, valt onder het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. De gebouwen hebben grote en kleinere gebreken. Ook in de 'nieuwbouw' van de Tweede Kamer uit 1992, met de plenaire vergaderzaal en de Statenpassage, is groot onderhoud nodig. Technische installaties (klimaat, liften, leidingen) zijn aan het einde van hun levensduur.

De verbouwing van het Binnenhof kan pas beginnen wanneer de gebouwen leeg zijn. De Tweede Kamer verhuist daarom tijdelijk naar het voormalig kantoor van het ministerie van Buitenlandse Zaken aan de Bezuidenhoutseweg 67 in Den Haag. In de zomer van 2018 zijn de aanpassingen aan de binnen- en buitenkant van dat gebouw van start gegaan. Sinds 2020, voorafgaand aan de uitvoering, zijn de TBI-bedrijven betrokken geweest als adviseur bij het ontwerp. Daarnaast werkten ze mee aan verschillende onderzoeken die in de gebouwen plaatsvonden.

De renovatie van het Binnenhof is één van de grootste (totaal ca. 95.000 m²) en meest complexe bouwprojecten in Nederland. Sinds de zomer van 2020 is het team van Nico de Bont actief op het Binnenhof, samen met de TBI-collega’s van J.P. van Eesteren en Croonwolter&dros. De voorbereidende fase stond in het teken van opnames doen, onderzoek naar constructie en materialisatie en beschermingen aanbrengen. U heeft nog geen toestemming gegeven om de benodigde cookies te plaatsen.

Het Tweede Kamer-complex bestaat uit zeven bouwdelen: A, B, C, H, J, K en N. Na een intensieve onderzoeksperiode en voorbereidingen zijn in 2025 de realisatieovereenkomsten getekend voor de meeste bouwdelen van het Tweede Kamer-complex. Gebouwdelen Tweede Kamer-complex: Gebouw N (oranje) werd begin jaren '90 gerealiseerd door J.P.

Het Binnenhof is een acht eeuwen oud, monumentaal complex. Er is op diverse plekken sprake van technische en bouwkundige gebreken. Dat brengt risico’s voor de (brand)veiligheid met zich mee. Daarnaast vragen nieuwe veiligheidseisen en het groeiend aantal bezoekers om aanpassingen. Er werken verschillende partijen, zoals aannemers, architectenbureaus en adviesbureaus, in opdracht van het Rijksvastgoedbedrijf aan de renovatie van het Binnenhof. Dit in nauwe samenspraak met de Tweede Kamer als gebruiker.

Voor de renovatie van de Tweede Kamer zijn vijf architectenbureaus geselecteerd. Er is voor gekozen om het Kamergebouw ‘op te knippen’, omdat de verschillende gebouwdelen allemaal een eigen karakter hebben en een andere aanpak vragen. Het gaat om BiermanHenket, WDJArchitecten, Van Hoogevest Architecten, BERNS architectuur en Pi de Bruijn/de Architekten Cie. De Tweede Kamer krijgt een nieuwe, ondergrondse publieksentree om het stijgende aantal bezoekers te kunnen ontvangen. Jaarlijks ontvangt het Tweede Kamergebouw zo’n 300.000 bezoekers. Het voorlopig ontwerp van Architekten Cie. is ruim, licht en transparant. De nieuwe ingang verhuist van de Lange Poten naar de Hofplaats. De nieuwe publieksentree is een belangrijk onderdeel van de renovatie van het Binnenhof. Het definitieve ontwerp komt voort uit het eerder vastgestelde voorlopige ontwerp.

Op 9 juli 2021 is het voorlopig ontwerp voor de renovatie van de Tweede Kamer openbaar gemaakt. In december 2020 is ook het functioneel voorlopig ontwerp van de Tweede Kamer openbaar gemaakt. Dit voorlopige ontwerp is gebaseerd op het programma van eisen (pdf). Dit voorontwerp is getoetst door de Bouwbegeleidingscommissie en vervolgens besproken in het Presidium. In oktober 2019 heeft staatssecretaris Knops op verzoek van de Kamer toegezegd de rapporten over de renovatie van het Binnenhof openbaar te maken. Dit betekent dat plannen en uitwerkingen openbaar worden gemaakt, op het moment dat ze zijn vastgesteld. Op deze manier kan er zowel in als buiten de Tweede Kamer in alle openheid over worden gesproken.

Veel van de rapporten die sinds oktober 2019 openbaar zijn gemaakt, zijn van het Rijksvastgoedbedrijf. Zo werden in december 2019 de bouwhistorische onderzoeken en verslagen van informatiebijeenkomsten openbaar. In januari 2020 volgden de verschillende tussenproducten van het ontwerpproces. Documenten over de architectenkeuze (vanaf 2017) en een aanvullend bouwhistorisch onderzoek in de Grafelijke Zalen zijn sinds 31 maart 2020 openbaar. Vanuit de Tweede Kamer is het herzien programma van eisen (pdf), dat dateert uit februari 2019, openbaar gemaakt. Het programma van eisen is een overzicht van alle wensen en eisen die de Tweede Kamer ten aanzien van de renovatie heeft. In het programma van eisen staat de kern als volgt omschreven: “Kamerbewoners willen terugkeren op het Binnenhof zonder dat de identiteit van het gebouw wezenlijk is veranderd.

De Kamerleden benadrukken dat de renovatie moet passen bij de huisvesting en de identiteit van het Binnenhof. De ondersteuning en verantwoording ligt bij de bestuurlijke stuurgroep en de Bouwbegeleidingscommissie. Het Rijksvastgoedbedrijf heeft een Structuurontwerp gemaakt en onderzoekt hoofdkeuzes. De renovatie vergt circa 70% van het budget en omvat functionele verbeteringen tussen de gebouwdelen en demarcatie op basis van een instandhoudingsplan. De plannen zijn gericht op veiligheid, logistiek en leefbaarheid tijdens de bouwdagen.

De Tweede Kamer verhuist naar Bezuidenhoutseweg 67, terwijl de Eerste Kamer en sommige andere gebruikers onderdak vinden in verhuurde panden. De planning voorziet in een zomerreces 2020 tot kerstreces 2025 als ambitieuze tijdlijn, met mogelijke terugkeer zodra de gebouwen weer voldoen aan de eisen. Het projectbudget bedraagt maximaal € 475 mln., met beschikbare budgetten en risico’s zoals asbest en marktdruk zorgvuldig gemonitord en beheerd. De doelstelling is dat de renovatie de historische waarde behoudt en tegelijk voldoet aan moderne veiligheidseisen en gebruiksbehoeften.

In 2023 begon de Kunstparade Binnenhofrenovatie, een publiek kunstprogramma rond het Binnenhof, georganiseerd op uitnodiging van het Rijksbouwmeester, de Eerste en Tweede Kamer, de Raad van State, het ministerie van Algemene Zaken en de gemeente Den Haag. Kunstwerken symboliseren de betekenis van het Binnenhof en bieden momenten van publieke participatie en ontmoetingen tijdens de renovatieperiode.

Alexander Pechtold werd ingezet als procesvoorzitter om de renovatie in goede banen te leiden, met advisering aan staatssecretaris Knops en betrokkenheid bij conflicten. De verplaatste vergaderingen, de openbaarheid van informatie en de coördinatie tussen ministeries en het RVB blijven belangrijke thema’s tijdens de renovatie. De Tweede Kamer zetelt nu tijdelijk op Bezuidenhoutseweg 67 en de Eerste Kamer op Lange Voorhout 34-36/Kazernestraat; het Binnenhof zelf ondergaat grootschalige aanpassingen gericht op veiligheid, functionaliteit en toekomstbestendigheid.

Belangrijke thema's en ontwikkelingen

• Openbaarheid van rapporten en ontwerpen sinds oktober 2019; plannen worden openbaar zodra vastgesteld.
• Verhuisplannen en tijdelijke huisvesting om de parlementaire activiteiten door te laten gaan.
• Meer dan één architectenbureau betrokken bij de renovatie met een ‘op te knippen’ Kamersgebouwstrategie.
• Veiligheid en brandbeveiliging als drijvende factoren bij ontwerpkeuzes en aanpassingen aan installaties.
• Publieksingang en bezoekersstromen: ondergrondse publieksentree en verbetering van publieksontvangst.
• Financieel kader en risico’s: maximaal budget, uitvoeringsrisico’s en mogelijke aanvullende kosten.
• Publiek Kunstparade als onderdeel van maatschappelijke betrokkenheid tijdens de renovatie.

Historische context en huidige planning

Het Binnenhof is een acht eeuwen oud monument en kent ondanks groot onderhoud aan installaties en bouwdelen verschillende bouw- en veiligheidsuitdagingen. De renovatiebehoeften zijn vastgesteld door commissie en RVB-ondersteuning sinds 2015, met beslissingen over verhuisroutes en fasering. De voltooiing wordt nu gepland met terugkeer van bewoners wanneer de gebouwen voldoen aan de eisen en de identiteit van het complex haar integriteit behoudt.

De planning is dat de renovatie voortbouwt op functionele verbeteringen tussen gebouwdelen, veilige demarcatie en een gezamenlijk verantwoordingskader onder leiding van de Rijksbouwmeester. De samenwerking met de Tweede Kamer als gebruiker blijft continu en transparant, zodat de renovatie in lijn is met de wensen en eisen van de gebruikers en de omgeving.

tags: #staatssecretaris #renovatie #2e #lamer