Naturalis Biodiversity Center is onlangs heropend na een ingrijpende verbouwing én forse uitbreiding. Die was nodig omdat er onvoldoende ruimte was voor de drie pijlers van het instituut. De voor het publiek meest in het oog springende afdeling is het museum, dat zich in een vernieuwd kader presenteert met een centraal atrium en een reeks vernieuwde zalen. De combinatie van renovatie en nieuwbouw heeft geleid tot een samenhangend gebouw waarin collectie, onderzoek en publieksfaciliteiten onder één dak zijn gebracht.
Uitbreiding en herontwerp: een ensemble van oud en nieuw
Nieuwbouw en oudbouw ontmoeten elkaar in de centrale hal met een glaskroon en open wanden, geïnspireerd door vormen uit de natuur zoals een honingraat. Het vernieuwde Naturalis, een ontwerp van Neutelings Riedijk Architecten, vormt samen met het bestaande gebouw van Fons Verheijen één geheel. De verbindende schakel tussen oud en nieuw is het atrium waardoor het hele complex ontsloten wordt naar de museumzalen, het restaurant, de winkel, het Live Science-plein en de kantoren.
De zeven zalen van het museum behandelen grote thema’s als het leven, de dood en voortplanting. Al in de eerste zaal toont het dierenrijk zich op spectaculaire wijze aan de bezoekers; de opzet is daarmee meteen duidelijk. De oude situatie kende druk op voorzieningen zoals liften, garderobe en horeca; in het nieuwe ontwerp is dit beter gescheiden en geoptimaliseerd.
De samenwerking met horecapartner Vermaat resulteerde in een toegankelijk concept voor het restaurant op de begane grond, met aandacht voor lokale producten en zero-waste. De ruimte is hoog, ruim en fris door het gebruik van natuurlijke kleuren en materialen; hier komen veel gezinnen met kinderen, waardoor de materialen op deze doelgroep zijn afgestemd.
Architectuur en materialen: duurzaamheid en natuur als leidraad
Het gebouw kenmerkt zich door robuuste materialen met lange levensduur: natuursteen, eikenhout, beton, glas en staal. De travertin gevelbekleding krijgt een grove structuur en wordt afgewisseld door banen wit beton (friezen) met een reliëf ontworpen door Iris van Herpen. De gevelbekleding loopt binnen door tot aan het ‘bergpad’ dat langs de tentoonstellingszalen omhoog slingert.
Het atrium fungeert als verdeelcentrum: van hieruit worden alle onderdelen ontsloten. Op de begane grond bevinden zich onder de tentoonstellingszalen gratis toegankelijke educatiecentrum Live Sciences, het restaurant, de winkel en het auditorium. Panelen met motieven van planten en dieren, ontworpen door Tord Boontje, sieren het atrium en dragen bij aan de akoestiek.
Live Science en de zichtbaarheid van onderzoek
In de Live Science-zaal kunnen bezoekers van dichtbij kennis maken met het wetenschappelijk onderzoek en de mensen daarachter. Een van de hoogtepunten is de dinolab, waar gewerkt wordt aan het prepareren van nog meer triceratops, die ooit ook een plaats in het museum krijgen. In het vernieuwde museum is het onderzoek zelf veel zichtbaarder; de zaal Live Science heeft als enige ramen naar buiten, waardoor het wetenschappelijk werk letterlijk in etalage staat.
Soms zullen wetenschappers een deel van hun werkzaamheden in de zaal live uitvoeren, bijvoorbeeld bij het prepareren van de botten van de opgegraven Triceratops of bij het onderzoeken van mogelijk nieuwe soorten. Het Leidsch Dagblad sprak uitgebreid met wetenschappelijk directeur Maaike Romijn over de nieuwe werkplekken van de onderzoekers in het museum.
Collecties, depots en laboratoria: één gebouw, vele functies
Het Leidse instituut huisvest een van de grootste natuurhistorische collecties ter wereld, zo’n 42 miljoen objecten. Deze verzameling wordt continu uitgebreid en is veel geraadpleegd door onderzoekers. Voor hen zijn in het nieuwe gebouw moderne laboratoria ingericht. Na de verbouwing is Naturalis een verdubbeling in depotruimte ondergaan, onder meer voor de collecties van Nationaal Herbarium Nederland en het Zoölogisch Museum in Amsterdam.
Het project omvatte circa 38.000 m², met circa 18.000 m² renovatie van het bestaande gebouw en circa 3.000 m² nieuw laboratoriumgebouw. De draagconstructie is grotendeels uitgevoerd in beton en steunt op dubbele wanden tussen de tentoonstellingszalen. Het atrium bevat een transparant, licht ontwerp dat zowel het publiek als de onderzoekers faciliteert.
Historische context en samenwerking
Het Naturalis-gebouw is ontworpen door Neutelings Riedijk Architecten en is onderdeel van een langere geschiedenis van samenwerking en uitbreiding. Het oorspronkelijke gebouw van Naturalis, ontworpen door Fons Verheijen van VVKH, werd in 1997 opgeleverd en omvatte een brug, een schijfvormig gebouw met kantoren, laboratoria en een bibliotheek. Met de renovatie werd de oudbouw getransformeerd tot depotruimte en expeditie; de brug over de weg is komen te vervallen en het Pesthuis is verkocht.
Na de verbouwing werken meer dan 120 wetenschappers aan Naturalis Biodiversity Research Centre, verdeeld over zeven onderzoeksgroepen. Het instituut werkt vaak samen met universiteiten en andere onderzoekscentra in binnen- en buitenland, waardoor het een nationaal centrum voor biodiversiteit is geworden.
Eenheid en identiteit
De oude scheiding tussen museum, depot en laboratoria is opgeheven in het vernieuwde gebouw. Het publiek programma is nu volledig in de nieuwbouw ondergebracht, terwijl de oudbouw fungeert als backstage met depots, expeditie, kantoren en laboratoria. Riedijk benadrukt dat het gebouw “veel sterker een uitdrukking” geeft aan wat Naturalis is en wat het wil uitstralen: een kenniscentrum voor biodiversiteit met een hoogwaardige infrastructuur voor baanbrekend onderzoek.
- De centrale hal en atrium verbinden oud en nieuw en vormen het kloppend hart van het complex.
- Live Science en public spaces bieden bezoekers directe inkijk in lopend onderzoek.
- De collectie van circa 42 miljoen objecten blijft centraal en wordt beter beheerd dankzij de vernieuwde depots en laboratoria.
Het vernieuwde Naturalis is bedoeld als een integrale broedplaats voor educatie, onderzoek en publieksbeleving, waar bezoekers de rijkdom van de biodiversiteit kunnen ontdekken en waar onderzoekers hun werk zicht- en tastbaar kunnen maken voor het publiek.
Op de openingsdag stonden lange rijen voor de deur, wat de populariteit en de bereikbaarheid van het museum benadrukte. Naturalis kiest consequent voor duurzame innovaties: gerecyclede en duurzame materialen, energy-efficient installaties en een klimaatregeling per zaal die flexibel kan worden aangepast aan veranderende behoeften.
Samenvatting in cijfers
- Totale oppervlakte: circa 38.000 m² (inclusief renovatie en nieuwbouw)
- Aantal objecten: circa 42 miljoen natuurhistorische objecten
- Aantal onderzoekers: meer dan 120 wetenschappers
- Nieuwe laboratoria: circa 3.000 m²
- Depotruimte: verdubbeld na de verbouwing
tags: #start #verbouwing #naturalis