De Steltman stoel is een iconisch ontwerp van Gerrit Rietveld uit 1963, gemaakt op opdracht van juwelier Steltman in Den Haag. De twee gespiegelde stoelen vormen vanuit een vitrine een geheel en demonstreren Rietvelds kenmerkende grafische lijnen en kubistische toon. De houten versie wordt meestal uitgevoerd in massief eikenhout en gekenmerkt door een strak lijnenspel dat vanuit elke hoek verrassend oogt.
Rietveld bewees met de Steltman stoel opnieuw zijn status als baanbrekend ontwerper door een asymmetrisch, volledig opgebouwd uit lijnen en vlakken ontwerp. De stoel kan zowel als zitmeubel als object in een interieur dienen, en werd oorspronkelijk bekleed met wit kunstleer. De combinatie van functioneel doel en sculpturaal aanzien is typerend voor zijn latere werk, waarin functionaliteit en esthetiek nauw verweven zijn.
Ontwerpkenmerken en varianten
De Steltman stoel is verkrijgbaar in een massief eikenvariant en in een gestoffeerde variant in vilt of leer. De houten versie wordt gebouwd uit massief kwartiers gezaagd eikenhout, vaak mat afgelakt of gebeitst in whitewash of zwart. In 2014 vierde men het 50-jarig bestaan van de stoel met een Limited Edition: 50 rechter en 50 linker exemplaren, uitgevoerd in wit of bruin/grijs leer met een speciaal logo onder de zitting en een eigen nummer en certificaat.
Onder de zitting is het originele Rietveld-logo geplaatst, ontworpen in 1964 voor juwelier Steltman. De Limited Edition combineert tijdloze materialen met een exclusieve afwerking, en de houten variant is doorgaans uit voorraad leverbaar. Het ontwerp is dus zowel historisch significant als commercieel relevant gebleven voor verzamelaars en liefhebbers van modern design.
Historische context en betekenis
Het ontwerp ontstond in de context van de verbouwing en inrichting van de juwelier aan het Noordeinde in Den Haag. De twee gespiegelde stoelen boden klanten de mogelijkheid sieraden en trouwringen uit te zoeken vanuit een visueel uitgesproken, grafisch lijnenspel. Deze twee stoelhelften vormen een eenheid wanneer ze samen getoond worden, wat een symbolische betekenis geeft aan tegenstelling en harmonie.
Rietveld’s benadering van vormtaal bij de Steltman stoel laat zien hoe functioneel meubilair tegelijk als kunstwerk kan functioneren. De asymmetrie en de heldere vlakken bevestigen zijn streven naar duidelijk leesbare structuren in ruimte en object. De combinatie van strak lijnenspel en hoogwaardige materialen blijft een blijvende inspiratiebron voor ontwerpers wereldwijd.
Technische overwegingen bij berekeningen (ontwerp en verpakking)
Bij het opstellen van een bouwtekening zijn er op diverse plaatsen uitstekende stukjes hout die bedoeld zijn om de stoel in elkaar te lijmen. Voor berekeningen van de inhoud van de stoel wordt echter geen rekening gehouden met deze extra delen; de inhoud van de balken wordt apart berekend en daarna opgeteld. Hierdoor blijft de inhoudsberekening nauwkeurig voor de afgewerkte romp.
- Bereken het totale volume van alle houten balken afzonderlijk door hun lengte, breedte en hoogte in millimeters te vermenigvuldigen en vervolgens om te zetten naar dm3 (1 dm3 = 1000 cm3 = 1.0e-3 m3, of 1e3 cm3).
- Tel alle volumes op om de totale inhoud van de stoel te verkrijgen.
- Bereken de maximale afmetingen van de doos die precies om de gestapelde stoel past, rekening houdend met de grootste breedte, diepte en hoogte van de structuur.
- Controleer of alle onderdelen samen in een doos in millimeters passen en geef toelichting.
Wanneer de stoel als bouwpakket in een doos past, ontstaat een aanzienlijk kleinere doos. Het is dan de vraag of alle onderdelen in die compacte doos passen zonder beschadiging, en welke indelingsmogelijkheden het meest efficiënt zijn. Voor verzenddoeleinden dient men te overwegen of extra ruimte voor lijmsel, beschermend materiaal en bevestigingsmiddelen noodzakelijk is.
Verzending en varianten
Verzending kan doorgaans binnen 9 dagen, met voorbeelden zoals de Steltman-stoel in verschillende varianten: massief eiken frame of houten frame met bekleding, correcte afwerking en keuzemogelijkheden in leer of textiel. De huidige aangeboden varianten benadrukken zowel functionaliteit als esthetiek, en de Limited Edition uit 2014 blijft een bijzondere eenheid voor verzamelaars.
Moderne context en materiaalkeuzes
Naast de houten variant bestaat er een gestoffeerde versie, met bekleding in vilt of leer. Het leer dat voor de Limited Edition werd gebruikt, is vaak bijzonder leer van Engelse stierenhuiden, wat duurzaamheid en een tijdloos karakter toevoegt aan de oorspronkelijke prijsklasse. De Steltman stoel blijft een belangrijk referentiepunt in modern design vanwege de combinatie van ruimtelijke lijnen en ambachtelijke precisie.
Extra overwegingen: bouwpakket versus vaste constructie
Het idee om de Steltman stoel als bouwpakket in een doos te stoppen biedt kansen voor efficiënte verzending en ruimtebesparing, maar vereist zorgvuldige aandacht voor de afmetingen van elk onderdeel en de wijze van verpakking. Het beoordelen van de afmetingen en de mogelijke indeling van alle onderdelen in een doos vergt nauwkeurige metingen en wellicht demontage van bepaalde elementen voor optimale packing optimisatie.
Relatie tot designgeschiedenis
De Steltman stoel fungeert als een voorbeeld van Rietvelds voortdurende zoektocht naar grafische helderheid en functioneel elegant ontwerp. Door de symmetrie en asymmetrie te combineren in twee identieke maar spiegelbeeldige stukken, toont het ontwerp aan hoe vorm en functie elkaar kunnen aanvullen in een harmonieus geheel. Het ontwerp blijft relevant voor hedendaagse ontwerpers die de balans tussen esthetiek en praktische toepasbaarheid nastreven.