Op 3 november bracht de werkgroep Studentenwelzijn een werkbezoek aan de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen (HAN). De HAN is een grote hbo-instelling met vestigingen in Arnhem en Nijmegen en telt circa 35.000 studenten en 4.400 medewerkers, verdeeld over 13 academies. De instelling werkt sinds 2018 actief aan studentenwelzijn en was een van de scholen die zich aansloot bij het Landelijk Actieplan Studentenwelzijn.
Deze achtergrond vormt de basis voor een geïntegreerde aanpak waarin welzijn steeds vaker onderdeel uitmaakt van het onderwijs zelf. De HAN heeft in 2022 samen met studenten, medewerkers en experts het Welzijnswiel ontwikkeld, met als visie: “Tevreden zijn over jezelf en plezier hebben in leren en studieactiviteiten”.
Belangrijke bouwstenen van het HAN-beleid en praktijk
Studentvouchers met een voucher van €750 per studentenvereniging stimuleren welzijnsgerichte activiteiten als mindfulness of vertrouwenspersoonstraining. Receptionisten worden als eerste aanspreekpunt voor studenten meegenomen, waardoor toegankelijkheid en laagdrempeligheid worden vergroot. Het Welzijnswiel vormt de leidraad voor de integratie van welzijn in het curriculum en dagelijkse onderwijspraktijken.
Welzijn wordt steeds meer geïntegreerd in het onderwijs zelf en jaarlijks vindt er een Welwijsweek plaats, een week vol activiteiten gericht op studentenwelzijn. De HAN monitort welzijn met meerdere instrumenten, waaronder landelijke monitors zoals MMMS en NSE, en de Startthermometer-een initiatief van Fontys dat eerstejaars binnen hun eerste 100 dagen peilt op academieniveau. Zo ontstaat een waardevolle basis voor kwaliteitszorg en verbetering.
Resultaten en inzichten uit de praktijk
Tijdens het werkbezoek werden ook uitdagingen besproken. Een belangrijk thema is de integratie van welzijn in het curriculum zonder de werkdruk van docenten te verhogen. Daarnaast spelen zorgen over bezuinigingen in het onderwijs mee. Het HAN-standpunt is dat welzijn en inclusief onderwijs cruciaal blijven voor goed onderwijs en dat landelijke aandacht essentieel is om een gedragen aanpak mogelijk te maken.
Verder is de begeleiding van studenten met een ondersteuningsbehoefte richting de arbeidsmarkt een dilemma: hoe maak je onderwijsaanpassingen effectief en duurzaam, zodat studenten daadwerkelijk bemiddelen naar inclusieve werkplekken? De HAN benadrukt dat samenwerking met werkgevers regionaal noodzakelijk is om werkplekken inclusiever te maken voor starters.
Netwerk en landelijke structuur
Zoektocht naar continuïteit vindt plaats via het Landelijk Netwerk Studentenwelzijn, opgericht door ECIO, en via drie jaarlijkse ontmoetingen. Het netwerk onderzoekt thema’s zoals prestatiedruk en suïcidepreventie, deelt praktijkvoorbeelden en faciliteert netwerken tussen professionals uit onderwijs en welzijnsorganisaties. Twee online communities voor mbo en hbo/wo ondersteunen kennisuitwisseling tussen bijeenkomsten door.
De Landelijke Kennisbank Studentenwelzijn biedt een centraal platform met onderzoeken, praktijkvoorbeelden en tips, gebaseerd op de 8 elementen van inclusief onderwijs. Een kwaliteitskader bepaalt de initiatieven op de Kennisbank Studentenwelzijn. Daarnaast werken universiteiten mee aan VN-verdrag-Intentieverklaringen en leggen ze nadruk op inclusie, autonomie en participatie van studenten met beperkingen.
Programma’s en verwachtingen op landelijk niveau
Het Ministerie van OCW en het Ministerie van VWS ondersteunen via programma’s zoals het Ondersteunend Programma Studentenwelzijn en regionale proeftuinen. Het programma Caring Universities van verschillende universiteiten toont solide voorbeelden van welzijnsondersteuning. In 2023 werd het Landelijk Kader Studentenwelzijn 2023-2030 opgesteld door UNL, VH, ISO, LSVb en ECIO, met vijf uitgangspunten: inclusief studieklimaat, regie en vaardigheden, aandacht voor diversiteit, obstakelverwijdering en persoonsvorming.
Daarnaast ondertekenden veel universiteiten de Intentieverklaring VN-verdrag instellingen hoger onderwijs, met thema’s als inclusie en volledige participatie van studenten met een beperking. Het Nationaal Preventie Akkoord Alcohol werd door UNL ondertekend in 2019, en in 2023 werd een infographic studentenwelzijn op universiteiten opgesteld met voorbeelden van preventie en ondersteuning. Het Rijk ondersteunt via programma’s en middelen gericht op studentbegeleiding en welzijn.
Praktische initiatieven en voorbeelden per instelling
Het programma Wellbeing Wednesday, Are you OK out there?, Siggie online coaching en Boost je welzijn zijn voorbeelden van leeftijds- en instituutsspecifieke initiatieven die gericht zijn op mentaal welzijn, sociale verbondenheid en veerkracht. Op de Radboud Universiteit, bijvoorbeeld, worden studentbegeleiding, sport en cultuur, de Studentenkerk en de Community Garden aangeboden als geïntegreerde vormen van welzijn. Deze initiatieven illustreren hoe universiteiten welzijn als integraal onderdeel van het onderwijs benaderen.
Impact en samenwerking op regionaal niveau
De samenwerking tussen universiteiten en hbo-instellingen is van cruciaal belang om welzijn structureel te verankeren. UNL en HAN werken samen met VH, ISO, LSVb en ECIO aan implementatie van het landelijk kader en richten zich op inclusie, autonomie en sociale ontwikkeling. Een belangrijke vraag blijft hoe onderwijsinstellingen studenten weerbare werknemers kunnen laten worden door regionale samenwerking met werkgevers te versterken, zodat arbeidsplaatsen inclusiever zijn voor starters.
De ontwikkeling van lessen, evaluaties en ondersteuningsstructuren vereist tijd en geduld: echte verandering vraagt om geduld en een zorgvuldige implementatie van bestaande initiatieven. Wil je verder in gesprek over studentenwelzijn? Sluit je dan aan bij het Landelijk Netwerk Studentenwelzijn om op de hoogte te blijven van inzichten, best practices en netwerkmogelijkheden.
Samenvatting van kernpunten
- Een veilige en inclusieve leeromgeving zorgt voor meer verbondenheid en beter leren.
- Activerende werkvormen bevorderen motivatie en sense of belonging.
- Docenten fungeren als vertrouwenspersonen en ondersteunen studenten met persoonlijke problemen.
- Intervisie en communities faciliteren kennisdeling en gezamenlijke afspraken over welzijn.
- Landelijke netwerken en kennisbanken stimuleren uitwisseling en kwaliteitszorg.