Ken jij ook van die voorbeelden? Een mooie gemetselde gevel, afgewerkt met een plint in blauwe hardsteen. Echter, bij kouder en vochtiger weer kun je precies zien waar er gelijmd is en waar niet. Vaak zijn het de ‘dotten’ lijm (of mortel) die zich aftekenen. Er zijn trouwens ook gevallen bekend waarbij dit binnenshuis voorkomt op hele mooie natuurstenen vloeren… Maar eerst even over die gevel.
Waarom doorslag en aftekening voorkomen moeten worden
Wat zich aftekent, de doorslag van vocht, is in eerste instantie het gevolg van een zo genoemde ‘koudebrug’. Dat wil zeggen dat bij een onjuiste detaillering en uitvoering vanuit de binnenconstructie doorslag ontstaat door direct contact met de opbouw. Je ziet dit ook wel eens bij metselwerk wanneer de isolatie niet goed is aangebracht. Deze situatie is niet helemaal hetzelfde qua opbouw, maar het is een soortgelijk fenomeen. Anderzijds is de kwaliteit van de natuursteen ook een belangrijke factor hierin. Blauwe hardsteen is een generieke naam die gehanteerd wordt voor graniet. Hierin zijn vele (kwalitatieve) verschillen. De goedkopere blauwe hardsteen komt vaak uit China of Vietnam en eerlijkheid gebied te zeggen dat deze kwalitatief toch echt minder is dan de bekende ‘blauwe hardsteen uit Henegouwen’ ofwel een Belgisch kwaliteitsproduct. Dit verschil komt als eerste tot uitdrukking in de prijs. Maar goedkoop is duurkoop. De betere kwaliteiten zijn namelijk veel minder poreus en dus ook minder gevoelig voor eventuele doorslag. Een mogelijk tweede oorzaak is dus ook bekend: de porositeit van de natuursteen. En zoals je weet is het een natuurlijk product en kan de kwaliteit altijd een bepaalde variatie hebben. Tegelijkertijd is dat dan ook weer de schoonheid van natuursteen, geen twee tegels of elementen zijn hetzelfde. Bij keramiek, dat fabrieksmatig is gemaakt, speelt dit veel minder.
Deze twee oorzaken wetende, komt het neer op de uitvoering. Wat moet je doen om doorslag of aftekening te voorkomen? Is er sprake van doorslag in combinatie met een hechtende opbouw (direct contact)? Is er een luchtspouw? Is de lijm aangebracht op het volledige vlak? In deze specifieke toepassing is aan te bevelen om het gehele oppervlak goed in te smeren met lijm, ook wel volvlakverlijmen genoemd. Dubbele verlijming biedt hier de uitkomst: voorzie zowel de ondergrond als het element van een dikke lijmlaag. Dit heeft meerdere voordelen: overal is evenveel contact en er kan geen vocht tussenkomen dat weer zou kunnen bevriezen (met vorstschade als gevolg). Ook geeft de dikkere lijmlaag normaal voldoende mogelijkheid niveauverschillen op te vangen en de elementen goed te positioneren. Is er een voorstrijkmiddel toegepast? Door een voorstrijkmiddel aan te brengen op zowel de ondergrond als de rugzijde van het te verlijmen element wordt een extra barrière gevormd die doorslag moeilijker maakt. Het verdient dus de aanbeveling om dit ALTIJD te doen. Bovenstaande drie punten zijn redelijk essentieel. In grote lijnen geldt voor binnenvloeren hetzelfde fenomeen, alleen de koudebrug-variant kunnen we uitsluiten.
Duurzaamheid en materiaalkeuze
Bepaalde poreuzere soorten natuursteen zijn vlekgevoelig en verdienen extra aandacht. Niet alleen bij het gebruik van een vloer, maar ook al tijdens de plaatsing ervan. Als de natuursteen bijvoorbeeld op vloerverwarming wordt geplaatst dan is verdamping van het in de lijm aanwezige vocht alleen mogelijk langs de bovenzijde. De lijm/mortel wordt immers geplaatst op een dichte ondergrond, folie of isolatie. Dus ook hier is een volvlakverlijming (100% contact) door dubbele verlijming EN het goed voorbehandelen van de elementen de aangeraden werkwijze.
Mocht je toch nog vragen hebben, aarzel dan niet om de Omnicol-vakman te contacteren. We zien steeds meer dat gevelstenen op vernieuwende wijze worden verwerkt. Ook de materiaalkeuze zelf is aan ‘mode’ onderhevig. Nu metselen we al zolang we ons kunnen herinneren, een gekende techniek die overal te zien is. De laatste 15 jaar is daar ‘lijmen’ als aanvullende verwerkingsmethode bij gekomen. En ook daarin zijn er weer een paar verschillende manieren ontstaan.
Wat is lijmen, in een notendop?
Het woord ‘lijmmortel’ zul je (nog) niet terugvinden in de Dikke Van Dale. Als we zelf er dan een definitie voor zouden moeten schrijven komen we op het volgende: Een mortel bestaande uit zandcement (heel fijn, gekristalliseerd zand), een waterhoudend additief en watergedragen polymeren, geschikt voor het verlijmen van bakstenen. De term lijmen is enigszins misleidend. Er wordt nog steeds gewerkt met mortel op basis van cement. OntstaanBakermat van het ‘verlijmen’ is de verwerking van binnenmuurstenen geweest. Gasbeton (nu cellenbeton) en later kalkzandsteen waren materialen die door hun maatvastheid en modulariteit goed te lijmen waren. Daarmee waren de lijmmortels geboren en werd er kwalitatief een grote sprong gemaakt: betere hechting en sneller werken. Uiteindelijk is het toch gelukt.
Vandaag de dag kenmerken lijmmortels zich door een complexe samenstelling die het mogelijk maakt gevelstenen met een zo dun mogelijke voeg te verwerken. Het achteraf voegen (of in één handeling doorstrijken) is hierbij overbodig. Daarnaast wordt er een kwalitatieve sprong voorwaarts gemaakt. Het toepassen van dunnere voegen betekent ook meer stenen per vierkante meter: je ziet minder voeg en de gevel krijgt de kleur van de steen. Deze kleurintensiteit en de verhoogde duurzaamheid zijn vaak bewuste redenen om voor gelijmde gevelsteen te kiezen. De sterkte van de verbinding maakt het zelfs mogelijk om prefab metselwerk te maken of in sommige gevallen lateien uit te sparen.
De verwerking van lijmmortels verschilt van dunmortels: dunmortels laten het toe om gevelstenen met dunnere voegen te verwerken maar bezitten niet alle onderscheidende eigenschappen die een lijmmortel wel heeft. Gelijmde baksteen is vooral in België niet meer weg te denken uit het hedendaagse straatbeeld.
Dilataties en voegvulling
Spraak makend over dilataties: "Waarom zitten die er nu?" is een veelgestelde vraag. Constructie-technisch is er vaak een bittere noodzaak om deze ‘dilataties’ aan te brengen. Maar met een goede uitvoering kan dit heel netjes worden uitgevoerd en voorkomen worden dat het optisch storend wordt. In Nederland is een belangrijk document, uitvoeringsrichtlijn 35-101, die alle facetten van het plaatsen van tegels beschrijft. In België zijn er duidelijke richtlijnen vanuit het WTCB die deze materie benoemen. Dilataties dienen doorgezet te worden in eventuele vloerverwarmingsvelden en alle in- en uitwendige hoeken, aansluitingen en dilatatievoegen moeten worden vrijgehouden van tegels en voegmateriaal (4-5 mm wordt aanbevolen).
Welke typen zwevende dekvloeren bestaan er?
Het type ondergrond is bepalend voor hoe en wat voor dilataties aangebracht worden. Er wordt onderscheid gemaakt tussen hechtende, niet-hechtende en zwevende dekvloeren. Enkele kernpunten:
- Hechtende dekvloeren vereisen stabiele, cohesieve draagvloeren vrij van actieve scheuren, en een schone ondergrond zonder cementsluier.
- Niet-hechtende dekvloeren kennen omtrekvoegen en uitzetvoegen bij grote oppervlakken en bewegingen door vocht/verwarming. Dilataties zijn noodzakelijk bij onderling contact tussen verschillende materialen.
- Een combinatie van isolatielaag onder dekvloer vereist verdeelvoegen om bewegingen op te vangen.
Voordat je tegels op vloeren of tegen muren gaat plaatsen, moet de tegellijm gelijkmatig correct worden aangebracht. Uitgangsprincipes: contactoppervlak is cruciaal. Buiten 100% contact, binnen vaak 80%, maar voor vloer behoren 100% contact in principe te streven. Er bestaan normen: maximaal 5% van tegels mag mindere contactoppervlakken hebben en nooit meer dan 15% onderminimaal.
Lijmkammen en verwerking
Er is een oerwoud aan lijmkammen. Een veelgebruikte is 6x6x6 (tandenafstand, hoogte, diepte). Grote tegels vereisen grotere lijmlaag en ruwer kamtype; keramische platen met 3-6 mm dikte vragen 6x6x6 mm. Voor pasteuze lijmen werken andere kamtypes: tanden verder uit elkaar zodat lucht achterblijft. De lijm moet recht in rillen worden aangebracht en circulaire of boogvormige patronen moeten vermeden worden om luchtinsluiting te voorkomen. Plaats tegels volgens een opgegeven open tijd met een lichte schuivende beweging en druk ze aan.
Voor een doe-het-zelver: de ondergrond moet droog en vlak zijn. Bij calciumsulfaatgebonden gietdekvloeren zoals anhydriet geldt extra aandacht: schuren en primer zijn vaak nodig, droge vloer voor tegelwerk. Gebruik ademend afdekvlies om verdamping mogelijk te houden tijdens droogproces. Vermijd stucloper of tetrakarton die vocht geblokkeert en vochtige verkleuringen kan veroorzaken.
Speciale gevallen en handige tips
Vloertegels leggen op een houten vloer vereist spanningopvanging; houten ondergrond kan werken. Test of beton zuigend of niet-zuigend is. Een bepaald systeem is het zwevende systeem met ondervloer, waarbij de vloer niet direct bevestigd wordt aan de vloer. Vloerverwarming onder de vloer vereist speciale aandacht: krimp en uitzetting kunnen spanningen veroorzaken in het tegelwerk.
Terrastegels, wandtegels en keramische tegels hebben verschillende benaderingen, maar de basis blijft: zorg voor een droge, vlakke ondergrond, gebruik de juiste lijm en voegmiddelen, en let op dilataties om scheuren of loslating te voorkomen. Voor natuursteen geldt extra aandacht vanwege tolerantiËn in dikte en maatvoering; hierdoor is het aan te raden een vakman met natuursteenervaring in te schakelen.
Aanbrengen van lijm op de vloer
Praktische aanpak en planning
Voordat je begint met tegels leggen, bereken je benodigde materialen en kosten. Laat schouwing en vochtmetingen uitvoeren bij aanvang, vooral bij anhydrietvloeren. Voor structuur en geluidsisolatie bij appartementen bestaan zwevend systemen en geluiddempende ondervloeren. Gebruik tegel levelling systemen bij keramische tegels om vlakke uitvoering te waarborgen; dit kan niet altijd toegepast worden bij natuursteen vanwege maatverschillen.
Na het leggen is het belangrijk om de ruimte goed te ventileren terwijl lijm en voegmortel drogen. Dek de vloer af met ademend afdekvlies en voorkom vocht- en vuilindringing. Plinten na het leggen dragen bij aan afwerking en bescherming van wandranden. Voor specifieke projectopgaven kun je altijd advies inwinnen bij vakmensen en leveranciers zoals Omnicol of Nibo Stone.
Samenvatting van belangrijke aandachtspunten
- Koudebruggen en porositeit van natuursteen bepalen risico op doorslag; voer volvlakverlijming uit waar mogelijk.
- Dilataties essentieel in ontwerp en uitvoering; zorg voor juiste voegbreedtes en open ruimtes tijdens installatie.
- Keuze lijmmortel vs. dunmortel afhankelijk van type tegel en bevestiging; lijmmortels bieden dunne voeg, hogere duurzaamheid en minder schrijnendheid.
- Voorstrijkmiddel op ondergrond en rugzijde van tegel verlaagt doorslagkans.
- Voor bestaande vloeren of ondervloeren gelden aanvullende regels voor droogtijd en compatibiliteit met vloerverwarming.
- Bij binnenvloeren streef naar 80-100% contact; bij wand- of vloerplannen binnen 65-100% afhankelijk van lijm soor en ondergrond.
Wil je meer weten of een project laten controleren? Neem contact op met een vakman, bijvoorbeeld een natuursteenzetter, en bespreek de specifieke eigenschappen van jouw steen en constructie. Een professionele aanpak voorkomt schade en verzekert een duurzaam resultaat.