Wim T. Slechts drie afleveringen zijn er in 1967 uitgezonden van het VPRO-jongerenprogramma Hoepla, maar dat was voldoende voor een revolutie in het stoffige Nederlandse TV-landschap. Een team bestaande uit dichter en journalist Hans Verhagen, filmmaker Wim van der Linden en Fluxus-kunstenaar Wim T. Schippers, aangevuld met journalist Trino Flothuis en regisseur Gied Jaspars kreeg de kans om een programma te maken zoals zij dat zelf graag zagen: met veel muziek en spraakmakende interviews over maatschappelijk relevante onderwerpen. De optredens van Phil Bloom, die enkele keren naakt in beeld verscheen, leidden tot ongekende commotie. Een vierde aflevering werd wel gemaakt maar nooit uitgezonden. Ook in deze DVD-set: Plafond over de Vloer.
In 1986 kende het populaire radioprogramma Ronflonflon een korte tijd een TV-variant waarin bekende typetjes als Jacques Plafond (Wim T. Schippers), Wilhelmina Kuttje jr. (Janine van Elzakker), Jaap Knasterhuis (Rogier Proper) en A.J. Broekema (Jan Vermaas) een gezicht kregen. Wim T. Klik hier om cookies te accepteren zodat de vertaalmodule kan worden geladen. Komische verwikkelingen in het leven van radiopresentator Jacques Plafond van het radioprogramma 'Ronflonflon'. De hoofdrol is voor Wim T. Schippers, alias Jacques Plafond en dit is de eerste keer dat hij een hoofdrol vervult in een van zijn series. De serie wordt uitgezonden op de woensdagmiddag, vlak voor de uitzending van 'Ronflonflon'.
Schippers is van huis uit kunstenaar, maar maakt al vanaf de jaren '60 radio- en televisieprogramma's, zoals de 'Fred Haché Show', 'De lachende scheerkwast', 'Ronflonflon' en 'We zijn weer thuis'. Deze series zijn chaotisch, met scherpe dialogen. Schippers' interesse in de wetenschap is zichtbaar in de jaarlijkse 'Nationale Wetenschapsquiz' en de 'Nationale Wetenschapsquiz Junior'. Hoepla werd door de VPRO voor het eerst uitgezonden op 28 juli 1967. Nog geen half jaar en slechts twee afleveringen verder, besloot de omroep het programma van de buis te halen. De vier miljoen mensen die op 8 januari 1968 zaten te wachten op de vierde aflevering, kwamen bedrogen uit.
Als officiële reden voerde de VPRO aan “dat Phil Bloom zich in de studio zou hebben laten fotograferen door Playboy, voor ‘commerciële doeleinden’”. De makers van Hoepla, Hans Verhagen, Wim van der Linden en Wim T. Schippers, kregen eveneens geen nieuwe aanbieding om verder te werken aan het programma. Hoepla breekt dan ook met alle conventies met betrekking tot het maken van televisie van die tijd. Laten we eerst de stilistische keuzes van de makers bekijken.
Stijl en montage als revolutie
Het meest in het oog springend is het dynamische camerawerk, waarbij het beeld vrijwel nooit stilstaat, maar constant in beweging is. Tijdens interviews wordt er veelvuldig ingezoomd op het gezicht van de spreker en wordt dit in een close-up gevolgd. Op sommige momenten zien we zelfs enkel de mond van de spreker. De manier waarop de beelden aan elkaar zijn geplakt en andere keuzes die men in de montage gemaakt heeft, zijn eveneens vernieuwend en zorgen voor visueel scherpe maatschappijkritiek.
Tijdens gesprekken met jonge personen afkomstig uit de hippiecultuur of een andere jongerencultuur, wordt vrijwel niet in het materiaal geknipt, tenzij de spreker een fout maakt of er een lange stilte valt. Hiermee geven de makers leden van de jongerencultuur veel ruimte en tijd om hun verhaal te doen. Het contrast met een interview even later is groot: een militair houdt een verhaal over nationalistische gevoelens en zijn uniform, maar wordt vaak overstemd door de in de geluidsmontage toegevoegde geluiden van geweerschoten en laagvliegende vliegtuigen. Dat de makers stilistisch protesteren tegen het destijds heersende gezag wordt expliciet duidelijk wanneer men tijdens het interview het beeld op zwart gooit en het geluid van een doorspoelende WC aan het geheel toevoegt.
Tijdens interviews in andere afleveringen zijn bij personen die spreken in naam van de gevestigde orde dikwijls spreekfouten en momenten van onbegrip bewust niet uit het fragment geknipt, om zo de betrokken personen knullig en onsympathiek over te laten komen. Ook het tempo waarmee muziekfragmenten aan de kijker worden gepresenteerd was vernieuwend; door de relatief snelle afwisselingen tussen shots, krijgt het geheel een vlot en videoclipachtig karakter.
Inhoud en maatschappelijke impact
Op inhoudelijk vlak mag uit bovenstaande ook al blijken dat Hoepla vooral één ding niet wilde doen: meegaan met de conservatieve opvattingen van de heersende klasse en de wetten van het televisie maken. De vrijere moraal van de jaren zestig vond zo haar weg naar de televisie. Buiten bovenstaande vernieuwingen en (inhoudelijke) voorbeelden, zorgde het programma ook voor een andere primeur op de Nederlandse televisie. Kunstenares Phil Bloom verscheen enkele malen gedeeltelijk, dan wel geheel naakt in beeld. Hiermee deed naakt haar intrede in de Nederlandse huiskamer. De commotie was groot: de VPRO werd overspoeld met boze reacties van de kijkers.
Latere ontwikkelingen en verwantschappen
“In 1984 startte Wim T. Schippers met het VPRO-radioprogramma ‘Ronflonflon’, waarin hij zichzelf presenteerde als Jacques Plafond. Als radio-presentator schreeuwde Plafond door elke plaat heen, stak hij zijn ongezouten mening nooit onder stoelen of banken en liet hij zijn gasten vrijwel nooit uitpraten. Chaos troef dus wekelijks in de ether. Plafond was tevens, zoals elk personage dat Schippers creëerde, dol op taal. Woordgrappen, filosofische overpeinzingen waarin taal een belangrijke rol speelt en na het horen van een willekeurig woord plots uitbarsten in een zangsolo was Plafond niet vreemd.
Op 12 maart 1986 werd de eerste aflevering van de televisieserie Plafond over de Vloer uitgezonden, een serie waarin we de dagelijkse belevenissen van Jacques Plafond kunnen volgen. Ook in de televisieserie speelt taal een grote rol en is de serie om deze en meerdere reden een kenmerkend Wim T. Schippers product. Zowel Hoepla als Plafond over de Vloer werd op video gedraaid. Beide producties staan in de oorspronkelijke 4:3 verhouding op de dvd. De beeldkwaliteit is acceptabel, maar blinkt (vanzelfsprekend) nergens uit in scherpte en detail en doet denken aan de kwaliteit van een gemiddelde videoband. Hoepla is zwart-wit opgenomen en uitgezonden, waarbij het contrast varieert van sequentie tot sequentie. Grote beschadigingen doen zich nergens voor. Over de kwaliteit van het geluid van beide series kunnen we kort zijn: de dialogen zijn zowel in Hoepla als Plafond over de Vloer goed verstaanbaar en de muziek komt helder uit de speakers.
De DVD van Hoepla is de zesde in de Wim T. Schippers DVD-reeks. Naast Hoepla is ook de jeugdserie Plafond over de Vloer in de box opgenomen. Op de eerste DVD vinden we de eerste drie afleveringen van Hoepla terug. De overige extra’s bestaan uit de drie door de VPRO geweigerde items ‘Vleesch’, ‘Striptease’ en ‘Kamervragen’, een weerzien tussen Wim T. Schippers en Hans Verhagen (22 mei 2008) en een stomme 8mm amateuropname van een optreden van Jimi Hendrix. Oorspronkelijk maakte een studio-optreden van Hendrix deel uit van de derde aflevering, maar dit fragment is helaas verloren gegaan. Op de tweede DVD vinden we de complete serie Plafond over de Vloer (1986) terug. Naast de negen afleveringen die de serie telde, staan er ook op deze DVD enkele extra’s: het item Jacques Plafond als VPRO-omroeper (13 september 1987) en een weerzien tussen Wim T. ca. weerzien Wim T. Wim T.
- Hoepla-geschiedenis en de opkomst van een nieuwe televisietaal
- Stijl: cameravoering, montage en geluidsontwerp
- Inhoud en maatschappelijke vragen die aan bod kwamen
- Verbindende lijnen met Plafond over de Vloer
- Productie en dvd-uitgaven met extra materiaal
De DVD-regie en bonusmateriaal geven een beeld van hoe de makers zowel stilistisch als inhoudelijk tegen de conservatieve televisie-structuren ingingen. Oorspronkelijk maakte een studio-optreden van Hendrix deel uit van de derde aflevering, maar dit fragment is helaas verloren gegaan. Hoepla en Plafond over de Vloer vormden samen een leidinggevende stap in de Britse/ Nederlandse televisiejongerencultuur en in de bredere televisiebenadering van taal, performance en maatschappelijke betrokkenheid.
In memoriam: kunstenaar Wim T. Schippers
Oorspronkelijk maakte een studio-optreden van Hendrix deel uit van de derde aflevering, maar dit fragment is helaas verloren gegaan. De vier miljoen mensen die op 8 januari 1968 zaten te wachten op de vierde aflevering, kwamen bedrogen uit.
Note: blokkadetekst niet gebruikt zoals gevraagd, toebehorend aan bijzondere uitleg.