Bij een overstroming komt water op plaatsen waar normaal geen water is. Overstromingen kunnen verschillende oorzaken hebben. Bijvoorbeeld een overstroming doordat er heel veel regen valt. Dan kan het water niet snel genoeg weg. Rivieren en sloten raken dan vol en het water kan het land op komen. Dit kan ook komen door smeltwater. Als de sneeuw in de Alpen gaat smelten, komt er extra water in rivieren. Aan de kust kunnen hoge golven ontstaan door een storm.
Grote overstromingen gebeuren in Nederland niet vaak, omdat we goed zijn beschermd. Maar er is altijd een klein risico. In juli 2021 was er een grote overstroming in Limburg omdat er te veel regen in korte tijd viel. Rivieren en beken stroomden over. Daardoor kwamen straten, huizen en kelders onder water te staan. Sindsdien werken de waterschappen op veel plekken aan extra bescherming tegen water. Door klimaatverandering neemt de kans op extreem weer toe. Extreem weer betekent dat het weer ineens heel anders is dan normaal. Bijvoorbeeld: het regent heel hard in korte tijd, het is erg heet, of er komt een zware storm. Door klimaatverandering gebeurt dat steeds vaker.
Als een gebied overstroomt, kan dat veel problemen geven. Wegen en huizen komen onder water te staan. Sommigen moeten mensen daardoor hun huis verlaten. In de landbouw kan een overstroming de oogst beschadigen of wegspoelen. Ook kan vuil water zich verspreiden. Als waterschappen zorgen we ervoor dat Nederland beschermd is tegen overstromingen. We controleren de dijken en maken ze sterker als dat nodig is. Ook regelen we het waterpeil met sluizen en gemalen, zodat er genoeg ruimte is voor extra water. In sommige gebieden maken we rivieren breder, zodat het water beter weg kan stromen.
Je kunt zelf ook helpen om de kans op een overstroming te verkleinen. Dat doe je door te zorgen dat regenwater goed weg kan stromen bij je huis. Je kunt ook zandzakken in huis halen om je huis te beschermen bij een overstroming.
Toekomstbestendige waterveiligheid en visie op zeespiegelstijging
Hoe zorgt Nederland ook in de toekomst voor voldoende, schoon en veilig water? Die vraag staat centraal in de podcastserie Water voor Later van het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier. In Nederland hebben we steeds vaker te maken met extreem weer. Denk aan hevige regen, lange droogte en hete zomers. Daarom is er een nieuwe lesmodule, ‘Snikheet en zeiknat’ voor (v)mbo-leerlingen. Op 26 mei gingen leerlingen er voor het eerst mee aan de slag. Na een lange droge periode zorgt regen voor verlichting, vooral voor de natuur en de landbouw.
Als een gebied overstroomt kan dat grote gevolgen hebben, zoals schade aan gebouwen en infrastructuur. Soms kunnen er zelfs doden en gewonden vallen. In uitzonderlijke gevallen kan een overstroming tot een grote maatschappelijke crisis leiden. De Deltascenario’s Vlug, Stoom, Warm en Ruim geven vier toekomstbeelden van hoe waterveiligheid en andere wateropgaven in Nederland kunnen veranderen. Alle vier de scenario’s laten zien dat de wateropgaven flink groter worden. De gevolgen van een overstroming worden bepaald door de overstromingsdiepte, de snelheid waarmee een gebied vol stroomt, evacuatiemogelijkheden, de economische waarde en het aantal inwoners. Door klimaatverandering neemt de kans op overstromingen toe én worden de waterstanden hoger. Door dat laatste kunnen de gevolgen van een overstroming ingrijpender zijn. Ook ruimtelijke ontwikkelingen kunnen invloed hebben op de gevolgen.
Onze kust is tegenwoordig goed beschermd tegen overstromingen. De zeespiegelstijging kan dit op verschillende manieren in gevaar brengen. De constante stroming van de zee en golven zorgen voor erosie langs de kustlijn. Hogere waterstanden en golven zijn een steeds grotere belasting op de waterkeringen. Als deze duinen, dijken, dammen en stormvloedkeringen niet hoog en sterk genoeg zijn, kunnen ze onder extreme omstandigheden falen. De stormvloedkeringen zullen bij zeespiegelstijging vaker moeten sluiten. Een deel van het water in onze meren en kanalen moet kunnen wegstromen naar zee. Dit wordt spuien genoemd. Zo blijft de waterstand in orde. Deze gevolgen van zeespiegelstijging voor de waterveiligheid zijn al langer bekend. Rijkswaterstaat en waterschappen zijn dan ook al druk bezig met maatregelen om deze gevolgen te beperken.
De gevolgen van een overstroming kunnen per sector verschillen. Het bollenschema ‘De zeespiegel stijgt (pdf, 244 kB)’ van de Nationale Adaptatiestrategie (NAS) biedt een overzicht van de gevolgen van zeespiegelstijging en hogere waterstanden voor de verschillende sectoren. Met de NAS Adaptatietool kun je een eigen bollenschema maken. Een overstroming kan schade veroorzaken aan gebouwen en woningen. Vitale functies kunnen bij een overstroming beschadigd raken en uitvallen. Zo kunnen drinkwaterlocaties overstormen, waardoor de levering van drinkwater uitvalt. Elektriciteit- en telecomnetwerken kunnen uitvallen, waardoor allerlei functies stil komen te liggen. En ook de levering van gas kan bij een overstroming stil komen te liggen. Het droogmaken kan maanden duren en pas als het water weg is, kan het herstelwerk beginnen.
Impact op gezondheid en maatschappij
Een overstroming kan gevolgen hebben voor de gezondheid. Na een evacuatie kunnen mensen last krijgen van psychische klachten. Er zijn maar weinig plaatsen op aarde waar overstromingen geen probleem vormen. Overvloedige regenval, een gescheurde dam of dijk, het snel smelten van sneeuw of ijs, of zelfs een ongelukkig geplaatste beverdam kunnen een rivier doen overstromen, waardoor het aangrenzende land, de zogenaamde uiterwaard, wordt overspoeld. Soms kunnen er doden en gewonden vallen en er kan vuil water zich verspreiden met ziekte-uitbraken tot gevolg.
Overstromingen kunnen we nooit helemaal voorkomen, maar we kunnen ons wel richten om ze beter beheersbaar te maken. Deltares zet zich in om landen en gebieden minder kwetsbaar te maken voor overstromingen, door meer kennis op te doen op het gebied van bescherming, faalmechanismen van dijken, betere kwantificering van risico’s, ontwikkelen van duurzame en doeltreffende oplossingen (zoals waterveiligheidslandschappen) en het ontwikkelen van voorspel- en waarschuwingssystemen. Deltares helpt overheden in de hele wereld de risico's van overstromingen beter te begrijpen en strategieën te ontwikkelen om het groeiende overstromingsgevaar wereldwijd te bestrijden.
Krachten en maatregelen tegen overstromingen in Nederland
Waterkeringen zoals dijken, duinen en dammen beschermen ongeveer 60% van Nederland tegen overstromingen. In dit overstroombare gebied wonen zo’n 9 miljoen mensen. Sinds 2017 gelden er nieuwe veiligheidsnormen voor dijken, dammen en duinen. De oude normen komen uit de jaren ’60. Tot en met 2050 hebben de waterschappen en Rijkswaterstaat de tijd om de dijken en duinen te versterken. Dan is iedereen in Nederland minimaal even goed beschermd tegen overstromingen. Gebieden waar veel slachtoffers kunnen vallen of waar de economische schade groot zou zijn worden extra beschermd, zoals de kerncentrale in Borssele.
Waterkeringen worden ten minste eens in de 12 jaar beoordeeld door waterschappen en Rijkswaterstaat. Dat gebeurt door toepassing van het Beoordelings- en ontwerpinstrumentarium (WBI). Hierin staan regels voor de beoordeling van de waterkeringen. Het Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP) voert dijkversterkingen uit. Dit gebeurt om ervoor te zorgen dat de inwoners van Nederland worden beschermd tegen overstromingen vanuit de zee, grote rivieren en grote meren. Het Deltaprogramma vormt de basis voor aanpassingen in de ruimtelijke inrichting en waterbeheer, met Nationaal Waterprogramma 2022-2027 als richting voor de komende jaren.
Klimaatverandering en toekomstbestendige kust- en rivierveiligheid
Het kabinet zet in op een klimaatrobuuste inrichting van Nederland via alle ruimtelijke ontwikkelingen. Verstedelijking, bodemdaling en zeespiegelstijging beïnvloeden de waterveiligheid. Deltares en partners werken aan waterveiligheidslandschappen en voorspellingsystemen om kwetsbare gebieden beter te beschermen. De zeespiegel stijgt door klimaatverandering en bodemdaling; veengronden zakken in, waardoor het wegpompen van regenwater moeilijker wordt. Grote rivieren zoals de Rijn en de Maas stromen door ons land naar de Noordzee, wat extra aandacht vereist voor hoogwaterplannen en ruimte voor rivierwater.
Door klimaatverandering neemt de kans op overstromingen toe en worden waterstanden hoger. Het samenwerken van overheid, bedrijfsleven en kennis (de Gouden driehoek) is cruciaal voor effectieve oplossingen. Europese regels verplichten kaarten en gezamenlijke maatregelen tegen overstromingen, zodat landen elkaar niet in de problemen brengen. Tijdens het hoogwater- en stormseizoen van 1 oktober tot 15 april is de kans op hoogwater en storm het grootst, en moeten mensen extra alert zijn.
Praktische tips en risicobeperking voor woningen
- Controleer of je verzekeringen wateroverlast dekken en weet hoe gas, elektriciteit en water af te sluiten.
- Maak dakgoten schoon en verbeter de regenwaterafvoer rond je huis.
- Verduurzaam je tuin zodat water sneller kan infiltreren; minder tegels helpt bij drainage.
- Heb zandzakken in huis paraat en zet waardevolle spullen hoog.
- Plan evacuatie en volg waarschuwingen via NL-Alert en lokale kanalen.
Gevolgen voor erfgoed en samenleving
Risico's voor erfgoed door klimaatverandering zijn gedetailleerd in onderzoeken van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE). Klimaatadaptieve maatregelen hebben grote impact op ons historische cultuurlandschap. Overstromingen vormen een bedreiging voor cultureel erfgoed wereldwijd, maar ook voor ons dagelijkse leven en economie. De ervaringen uit het Delta- en Deltaprogramma helpen ons om erfgoed en infrastructuur te beschermen tegen toekomstige watergolven.
Dijken versterken, hoe doe je dat?
Samenspel van maatregelen en gezamenlijke verantwoordelijkheid
Ervaart Nederland extreme neerslag en zeespiegelstijging, dan moeten overheden, burgers en bedrijven samen werken. De waterstanden worden continu gemonitord en waarschuwingssystemen worden verbeterd. Het Deltaprogramma en de Nuclijn van maatregelen helpen om Nederland zowel nu als in de toekomst te beschermen tegen overstromingen, met aandacht voor ruimte voor water en zoetwaterzekerheid.
tags: #veel #voorkomende #vloed