De gemeente Oosterhout hanteert diverse beleidsstukken om de ruimtelijke kwaliteit te waarborgen. Een belangrijk onderdeel hiervan is het beoordelen van het uiterlijk en de plaatsing van bouwwerken. Sinds 1 januari 2024 is de Omgevingswet van kracht, die de Welstandsnota 2016 vervangt. Deze nieuwe wet stelt eisen aan ‘het uiterlijk van bouwwerken’ en vereist dat gemeentelijke regels worden opgenomen in het omgevingsplan. Om deze reden is de Welstandsnota 2016 'Omgevingswetproof' gemaakt en zijn er aanvullend beeldkwaliteitsplannen vastgesteld.
Deze beeldkwaliteitsplannen zijn bedoeld als aanvulling op de welstandsnota en zorgen ervoor dat de kaders van toepassing blijven, tot het moment dat de gehele wijk is gerealiseerd. Voor specifieke locaties, zoals de Esdoornlaan en Side Stream Innovation Valley, zijn reeds beeldkwaliteitseisen vastgesteld en beeldregieplannen opgenomen. Het doel is om de ruimtelijke kwaliteit te borgen en ervoor te zorgen dat bouwplannen voldoen aan redelijke eisen van welstand.
De rol van de Omgevingswet en de Adviescommissie
De Omgevingswet legt de verantwoordelijkheid voor het stellen van regels aan het uiterlijk van bouwwerken bij de gemeenten. Deze regels worden opgenomen in het omgevingsplan. Open beoordelingsregels kunnen verder worden uitgewerkt in een aparte beleidsregel. De wet maakt het stellen van dergelijke regels zelfs verplicht (art. 4.19 Ow). Voor advies over specifieke bouwplannen kan de Adviescommissie Omgevingskwaliteit Oosterhout worden ingeschakeld, conform artikel 17.9 van de Omgevingswet. Deze commissie baseert haar advies op de criteria die zijn vastgelegd in de betreffende nota's en plannen.
Beoordelingscriteria voor bouwwerken
De beoordeling van bouwplannen richt zich op het uiterlijk en de plaatsing van een bouwwerk. De criteria die hierbij worden gehanteerd, zijn uiteengezet in de welstandsnota en de aanvullende beeldkwaliteitsplannen. Deze criteria zijn bedoeld om de ruimtelijke kwaliteit te waarborgen en te zorgen voor een harmonieuze ontwikkeling binnen de gemeente.
Specifieke richtlijnen voor monumenten
Oosterhout kent circa 82 rijksmonumenten en 207 gemeentelijke monumenten. Voor deze monumenten gelden specifieke criteria, gericht op het behoud van hun wetenschappelijke en/of cultuurhistorische waarde. Bouwplannen aan monumenten worden beoordeeld op zowel de inhoudelijke meerwaarde als het uiterlijk. Het monument wordt daarbij als het belangrijkste criterium beschouwd.
Kernprincipes voor bouwen bij monumenten:
- Individuele aanpak: Elk monument heeft unieke kenmerken, wat maatwerk vereist bij bouwplannen.
- Monument als uitgangspunt: Niet elke functie past in elk monument; nieuwe functies mogen het monument niet beperken.
- Bouw- en gebruiksgeschiedenis: Deze zijn van belang bij de beoordeling van een monument.
- Behoud van historisch materiaal: De voorkeur gaat uit naar het behoud van bestaand materiaal boven nieuw materiaal of hergebruik van elders.
- Relatie tussen vorm, gebruik en constructie: Er dient een samenhang te zijn tussen deze elementen.
- Relatie met de omgeving: De (historische) relatie tussen het bouwwerk en de omgeving moet in stand blijven of verbeterd worden.
- Evenwicht tussen helderheid en complexiteit: De vormgeving mag complex zijn, maar moet wel begrijpelijk blijven zonder aantrekkelijkheid te verliezen.
- Behoud van schaal en maatverhoudingen: De oorspronkelijke proporties van het gebouw moeten behouden blijven.
- Ondersteuning van karakter: Materiaal, textuur, kleur en licht moeten het karakter van het gebouw ondersteunen.
Bij monumenten wordt ook aandacht besteed aan de integratie van technische installaties zoals energie-units, ventilatie- en klimaatsystemen en antennes. Deze dienen zo te worden geïntegreerd dat ze passen bij het pand qua materialen, vormen en kleuren. Ook aan- of uitbouwen, zoals dakkapellen of gevelreclames, moeten zorgvuldig worden overwogen en bijdragen aan het geheel, zonder storend te werken.
Richtlijnen voor zonnepanelen
Het plaatsen van zonnepanelen is aan specifieke regels gebonden, vooral binnen de grenzen van beschermde stads- of dorpsgezichten.
Algemene regels voor zonnepanelen:
- Niet-zichtbare daken: Plaatsing is toegestaan op daken die vanuit de openbare ruimte niet zichtbaar zijn (hoofd- en bijgebouwen).
- Verboden locaties: Plaatsing is niet toegestaan op voordakvlakken, aan gevels of op het voorerf (voortuin).
- Reversibiliteit: De plaatsing moet omkeerbaar zijn, zodat de panelen verwijderd kunnen worden zonder schade aan het dak of gebouw.
- Minimale zichtbaarheid: Het uitgangspunt is dat de panelen niet of nauwelijks zichtbaar zijn.
- Plaatsing op hellende daken: Panelen dienen vlak met eenzelfde hellingshoek als het dakvlak te worden geplaatst, met respect voor nok, goot, dakrand en hoekkepers (minimaal 50 cm afstand). De kleur van de panelen dient overeen te komen met de dakbedekking.
- Uniformiteit: Per paneelvlak, dakvlak of gebouw dient één type paneel te worden gebruikt.
Aanvullende criteria voor monumenten met betrekking tot zonnepanelen:
Voor monumenten gelden aanvullende criteria. Plaatsing op monumenten is mogelijk, tenzij het dakvlak direct op de openbare ruimte is gericht. Bepaalde kapvormen of monumenten met speciale waarde kunnen geheel van zonnepanelen worden uitgesloten. In dergelijke gevallen is vooroverleg met de commissie noodzakelijk.
Beeldkwaliteit in beschermde stads- en dorpsgezichten
Oosterhout kent drie beschermde dorps- en stadsgezichten, waarvoor specifieke criteria gelden om de karakteristieke bebouwing en openheid te behouden.
Beschermd dorpsgezicht Hout:
Dit gebied wordt gekenmerkt door zijn open terreinen, bescheiden bebouwing en de afwezigheid van 'stadse fratsen'. De openheid tussen bebouwingselementen moet bewaard blijven. Nieuwbouw en aanpassingen dienen de oorspronkelijke karakteristiek te respecteren, met nadruk op natuurlijke materialen en een passende schaal.
Terrein met religieuze functie:
Dit gebied, met zijn open terreinen en kleinschalige bebouwing, vereist dat nieuwbouw en aanpassingen richtinggevend zijn voor de omgeving en aansluiten bij de hoofdstructuur en ritmiek van het geheel. De bebouwing dient in onderlinge samenhang te worden vormgegeven, met materialen en kleuren die afgestemd zijn op de omgeving.
Beschermd stadsgezicht Oosterhout (Ridderstraat):
Hier is de geslotenheid langs de Heuvel het uitgangspunt. Uitbreidingen aan de voorkanten zijn niet toegestaan. Nieuwbouw moet qua materialen en schaal aansluiten bij de omgeving en de aanwezige details respecteren. Erfafscheidingen op voor- en zij-erven mogen niet gebouwd zijn, en hekwerken mogen geen open rasterwerk hebben.
Richtlijnen voor erfafscheidingen en gevels
Erfafscheidingen op voor- en zij-erven mogen niet gebouwd zijn, en hekwerken mogen niet voorzien zijn van open rasterwerk, met een maximale hoogte die afgestemd is op het hoofdgebouw. Aan de voorzijde en zijgevels zijn rolluiken niet toegestaan. Verder is aandacht vereist voor de integratie van technische installaties, en de plaatsing van zonnepanelen volgt de algemene regels.
Algemene welstandscriteria en excessen
De beoordeling van bouwwerken vindt plaats aan de hand van algemene welstandscriteria. Een exces wordt aangenomen wanneer een bouwplan in ernstige strijd is met een goede omgevingskwaliteit. Dit kan voorkomen bij:
- Verwaarlozing en achterstallig onderhoud: Bouwwerken die verwaarloosd zijn of waarneembare achterstanden in onderhoud vertonen.
- Aantasting van de openbare ruimte: Bouwwerken die de openbare ruimte (stedelijk of landschappelijk) negatief beïnvloeden qua omvang, kleur, etc.
- Verstorend gevelbeeld: Bouwwerken die het gevelbeeld ernstig verstoren en contrasteren met de directe omgeving, inclusief reclame-uitingen.
- Ongepaste erfafscheidingen: Erfafscheidingen op locaties die juist om openheid vragen, of het dichtmaken van open gevels.
- Ondoordachte aanpassingen: Het afsluiten van gevels of het aanbrengen van elementen die de interactie tussen bouwwerk en openbare ruimte verbreken.
Bij het beoordelen van bouwwerken wordt rekening gehouden met de specifieke context, zoals de architectuurstijl, monumentaliteit of symmetrie van de omgeving. Het doel is om de ruimtelijke kwaliteit te verbeteren en de uniciteit van Oosterhout te behouden.
Definities van belangrijke termen
Om de richtlijnen helder te maken, worden enkele belangrijke termen gedefinieerd:
- Behouden: Handhaven, bewaren, in stand houden.
- Bijgebouw: Een bouwwerk dat op het erf of kavel staat, zoals een schuur of garage.
- Blinde gevel: Gevel zonder raam, deur of andere opening.
- Damwandprofiel: Metalen beplatingmateriaal met een specifieke profieling.
- Detaillering: De uitwerking van de verschillende onderdelen van een bouwwerk.
- Erfafscheiding: Afbakening van een erf, vaak met hekwerk of muur.
- Erker: Een uitbouw met veel glas die buiten de voorgevel steekt.
- Evenwichtig: Passend binnen de compositie.
- Gevelbeeld: Het uiterlijke voorkomen van de gevel.
- Gevelopbouw: De opbouw van een gevel van beneden naar boven.
- Goothoogte: Afstand tussen goot en maaiveld.
- Hoofdgebouw: Het belangrijkste bouwwerk op een perceel.
- Hoogte: De afstand van het hoogste punt van een bouwwerk tot het maaiveld.
- Hoogste punt van een schuin dak: Het hoogste punt van een schuin dakvlak.
- Kavel: Grondstuk, kadastrale eenheid.
- Keper: Snijlijn van twee aansluitende dakvlakken.
- Kleinschaligheid: Klein van opzet en maatvoering.
- Kroonlijst/gootlijst: Horizontale versiering aan de bovenzijde van een gevel.
- Lichtstraat: Een serie aan elkaar geschakelde dakramen.
- Massa: Volume/omvang van een gebouw of bouwdeel.
- Materialen: De middelen waarmee gebouwen worden vormgegeven.
- Monument: Een bouwwerk dat is aangewezen als monument.
- Ondergeschikt: Niet de boventoon voerend.
- Openheid: Gebrek aan geslotenheid.
- Oorspronkelijk: Origineel, authentiek.
- Ornamentiek: Versiering.
- Overstek: Bouwdeel dat vooruitsteekt.
- Parcellering: Indeling in percelen.
- Penant: Smal muurdeel tussen twee gevelopeningen.
- Plaatmateriaal: Materiaal in de vorm van platen.
- Rooilijn: Lijn die de grens aangeeft tussen openbare grond en particulier terrein.
- Schermdak: Een dak met een schuine, vaak doorschijnende bedekking.
- Schilddak: Een dak met vier driehoekige vlakken die samenkomen in een punt.
- Slotgracht: Een gracht rondom een erf of gebouw.
- Spoor: Een smal, langwerpig pad of weg.
- Stadse fratsen: Opvallende, vaak overdadige architectonische details.
- Status: De juridische of maatschappelijke positie.
- Straatbeeld: Het algemene uiterlijk van een straat.
- Textuur: De voelbare of zichtbare structuur van een oppervlak.
- Traditionele karakteristiek: Kenmerken van een historische bouwstijl.
- Trespa: Een merknaam voor HPL (High Pressure Laminate) plaatmateriaal.
- Trespa platen: Platen van HPL-materiaal, vaak gebruikt voor gevelbekleding en boeidelen.
- Trespa restanten: Overgebleven Trespa platen, vaak te koop tegen gereduceerde prijzen.
- Trespa restanten Oosterhout: Gebruikte of overtollige Trespa platen die beschikbaar zijn in de omgeving van Oosterhout.
- Uitzondering: Iets dat afwijkt van de regel.
- Uniek: Zonder gelijke.
- Vormgeving: De manier waarop iets is ontworpen en vormgegeven.
- Welstand: Het voldoen aan redelijke eisen van schoonheid, bruikbaarheid en doelmatigheid.
- Welstandsnota: Een document met richtlijnen voor de beoordeling van bouwplannen.
- Welstandsvrije gebieden: Gebieden waarvoor geen welstandseisen gelden.
tags: #trespa #restanten #oosterhout