Oorzaken en oplossingen bij urinelekkage langs verblijfskatheter

Een verblijfskatheter is een hol, soepel slangetje dat urine uit de blaas afvoert naar een opvangzak. Aan het einde van de katheter zit een ballonnetje dat in de blaas blijft zitten wanneer de katheter geplaatst is. Het plaatsen van een verblijfskatheter gebeurt meestal op de polikliniek Urologie of op een verpleegafdeling en is bedoeld als er problemen zijn met plassen of bij incontinentie.

Wat is een verblijfskatheter en wanneer heb je hem nodig?

Als u problemen heeft met plassen, kan een blaaskatheter nodig zijn. Een katheter kan het is mogelijk om de blaas leeg te maken overdag en ’s nachts. De katheter voert de urine uit de blaas naar een opvangzak. Een katheter via de plasbuis is een eenvoudige ingreep; een katheter via de buik wordt een suprapubische katheter genoemd en kan wat makkelijker te verzorgen zijn maar heeft ook eigen risico’s.

Soorten katheters en verhindering van complicaties

Een katheter via de buik (sp-katheter) heeft een grotere kans op complicaties zoals bloedingen in de blaas en letsel aan darmen vergeleken met een katheter via de plasbuis. De opvangzakken bestaan uit een dagzak en een nachtzak. De dagzak moet om de 2 uur geleegd worden en de nachtzak biedt extra capaciteit voor ’s nachts. Het kraantje van beide zakken moet correct gebruikt worden zodat urine goed wegloopt en de zak niet te zwaar wordt.

Hoe werkt de katheter en wat zijn de basale onderdelen?

Het ballonetje aan het einde van de katheter houdt deze in de blaas vast. De kathederslang loopt naar de urineopvangzak. De opvangzak moet altijd lager hangen dan de blaas. Het slangetje naar de katheterzak mag niet strak staan. Het katheterventiel kan ingezet worden in plaats van een opvangzak; hiermee blijft urine in de blaas totdat u naar het toilet gaat.

Oorzaken van urinelekkage langs de verblijfskatheter

• Een slecht geplaatste katheter of een verkeerde maat katheter.
• Achterblijven van urine waardoor lekkage langs de katheter optreedt.
• Verstopping van de katheter door slijm, gruis of stolsels die urine afvoeren belemmeren.
• Verplaatsing of misklemmen van de katheter waardoor lekkage ontstaat.
• Blaaskrampen en irritatie van de blaaswand door de katheter.
• Blaasontsteking of infectie door langdurig gebruik van een verblijfskatheter (meer dan vijf dagen kan de kans op infectie vergroten).

Specifieke oorzaken bij lekkage

Langdurig gebruik kan leiden tot gecontamineerde urine en bacteriurie; bij verstopping of lekkage door stolsels of slijm kan urine langs de katheter lekken. Een verstopping in de katheter of een verstopping door krampen kan de stroomsnelheid verminderen wat ook lekkage kan bevorderen.

Oplossingen en preventie van lekkage

1. Controleer regelmatige op lekkage en defecten aan de katheter. Vervang de katheter als tekenen van schade of verstopping aanwezig zijn.
2. Zorg voor goede hydratatie: drink minimaal 1,5 tot 2 liter vocht per dag om urinestroom en doorstroming te bevorderen.
3. Beweeg en beweeg je regelmatig; voorkom knik in het slangetje en houd de zakken op de juiste hoogte.
4. Gebruik katheterventiel (kraantje) om urine in de blaas te houden wanneer nodig; leeg de blaas dan op regelmatige tijden.
5. Voor blaasontsteking: voldoende drinken, zorgen dat de opvangzak lager blijft dan de blaas en tijdig verwisselen van de verblijfskatheter.
6. Bij blaaskrampen: een pijnstiller zoals paracetamol kan helpen; bij aanhoudende klachten kan een uroloog middelen zoals anticholinergica voorschrijven.
7. Wanneer lekkage optreedt of de katheter verschoven is: neem contact op met de polikliniek Urologie of de huisarts voor advies en mogelijke herplaatsing of vervanging.
8. Regelmatige spoeling van de zakken met water of verdunde azijn kan de geur verminderen en de lekvrijheid bevorderen, daarna na spoelen spoel nogmaals met schoon water.

Wennen aan de katheter en dagelijkse verzorging

Wanneer een katheter net geplaatst is, kan het onaangenaam aanvoelen en irritatie van de plasbuis veroorzaken. Het kan wat bloed in de urine geven; dit is vaak tijdelijk. Drink voldoende vloeistoffen om de urinekleur licht te houden en de ontlasting soepel te houden. Voor dagelijks onderhoud geldt:

• Was handen voor toegang tot de urineopvangzak en katheterventiel.
• Houd de beenzak onder de hoogte van de blaas zodat urine rustig kan afvloeien.
• Bedek de zakken met een bedreksje of emmer naast het bed als bewegen lastig is.
• Verwissel de katheter en zakken volgens het schema (veelal elke 6-12 weken) op advies van de behandelend arts.

Wanneer je medische hulp moet zoeken

Neem contact op met de polikliniek Urologie of bel buiten kantooruren het ziekenhuisnummer bij koorts, een katheter die niet loopt, of wanneer er bloed met stolsels langs de katheter lekt. Kortdurende bleeds in de urine zijn normaal na plaatsing, maar blijvende of zwaardere bloedingen vereisen medisch contact.

Bijzonderheden en aanvullende tips

Langdurig gebruik van verblijfskatheter verhoogt het risico op een blaasontsteking. Houd daarom de instructies goed in acht: voldoende drinken, de zakken correct plaatsen en regelmatig legen, en tijdig wisselen van de katheter. Vrijen kan soms lastig zijn met een katheter via de plasbuis. Overleg met uw arts of verpleegkundige voor passend advies.

Informatieve bronnen beschrijven dat na plaatsing van de blaaskatheter materialen voor één week mee naar huis kunnen worden gegeven en dat beweging, fietsen, sporten en zwemmen mogelijk blijven. Met voldoende drinken loopt de urine makkelijk af en vermindert de kans op complicaties. Het is van belang om goed na te denken over wat u wilt in de laatste levensfase en uw wensen te bespreken met uw arts en zorgverleners.

Bij aanhoudende klachten of onduidelijkheden: neem contact op met de polikliniek Urologie. Informatie en ondersteuning zijn beschikbaar via de genoemde telefoonnummers en app.

tags: #urine #lekkage #langs #verblijfskatheter